III SA/Gl 548/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (kwestii uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji) w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w części przekraczającej kwotę [...] złotych (słownie: [...] złotych); 2. w pozostałym zakresie wniosek strony skarżącej oddalić. Pismem z dnia [...] r. M. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. nr [...], którym odmówiono przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. nr [...] z dnia [...] r. określającej skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za [...] r. w kwocie [...] zł. Zarządzeniem z dnia [...] r. stronę skarżącą wezwano do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. Pismem z dnia [...] r. strona skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu w związku niskim dochodem na czteroosobową rodzinę, wskazała, iż wpłata kosztów sądowych wpłynie na utrzymanie rodziny, tym samym spowoduje uszczerbek w jej utrzymaniu. Opisany wniosek został złożony na urzędowym formularzu PPF, w którym wskazano, iż wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną K. oraz dwiema córkami: A. ([...] lat) oraz M. ([...] lata). A. M. jest obecnie uczennicą liceum ogólnokształcącego, natomiast starsza córka M. jest studentką drugiego roku [...] stopnia "A" w K. Ponadto wnioskodawca posiada majątek na który składa się dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni [..] ha wraz z budynkami gospodarczymi. Poza tym, strona nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, papierów wartościowych, ani oszczędności. M. M. prowadzi działalność gospodarczą, która według jego oświadczenia, nie przynosi mu dochodu. Żona skarżącego prowadzi gospodarstwo rolne i w tym roku uzyskuje miesięczny dochód w kwotach 560 zł oraz 1050 zł, co łącznie daję kwotę 1.610 zł miesięcznie. Wnioskodawca został wezwany zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] r., do uzupełnienia danych, na które powołała się we wniosku, poprzez przedłożenie szeregu dokumentów w celu uzyskania odpowiedniego materiału dowodowego, który obrazowałby aktualne i faktyczne możliwości finansowe strony skarżącej. Postanowieniem z dnia 11 lipca 2011 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił przyznania M. M. prawa pomocy w związku brakiem przedłożenia wymaganych dokumentów i co za tym idzie brakiem możliwości dokonania rzetelnej oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony skarżącej. Od postanowienia tego w ustawowym terminie wniesiony został sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu M. M. podniósł, iż nie miał możliwości przedłożenia wymaganych przez Sąd dokumentów, gdyż znajdował się poza miejscem zamieszania – wyjechał w sprawach rodzinnych, natomiast adresowana do niego przesyłka zawierające wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie została odebrana w terminie z niezawinionego przez skarżącego powodu. Pismem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał wnioskodawcę – M. M. do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wnioskach o przyznanie prawa pomocy poprzez: - nadesłanie kopii księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez skarżącego w zakresie działalności gospodarczej za trzy ostatnie miesiące; - przedłożenie zaświadczenie z miejscowo właściwego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z którego wynika, że małżonka skarżącego nie uzyskała jakiegokolwiek wsparcia ze środków wspólnotowych; - określenie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych z prowadzonego przez małżonkę skarżącego gospodarstwa rolnego – uwzględnieniem działów specjalnych produkcji rolnej; - nadesłanie odpisów lub kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego i jego małżonkę (lub ich wspólnego zeznania podatkowego) za rok 2010; - przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego oraz jego małżonkę (zarówno prywatnych, jak i związanych z prowadzoną działalnością), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; - udokumentowanie tytułu prawnego, jaki przysługuje skarżącemu do następujących nieruchomości (np. wypisem z księgi wieczystej, kopią stosownego aktu notarialnego) oraz wskazanie na jakich zasadach Pan z tych nieruchomości korzysta: domu o powierzchni [...] m2 (czy jest to nieruchomość tożsama z lokalem mieszkalnym położonego przy ul. [...] w S.), nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha wzmiankowanej w formularzu PPF w rubryce 7.1, budynków gospodarczych (wskazanych w rubryce 7.1 "inne nieruchomości") – należy w tym przypadku wyjaśnić, co oznacza to sformułowanie, należy wskazać, jaka jest ich powierzchnia, gdzie się znajdują i jakie jest ich przeznaczenie; - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp.; - nadesłanie kopii raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie prowadzonego przez skarżącego przedsiębiorstwa na koniec ostatniego miesiąca; przedłożenie odpisu ewidencji środków trwałych prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej, obrazującej ich stan na koniec ubiegłego miesiąca. Jeżeli figurujące w tej ewidencji środki trwałe uległy zajęciu w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, fakt ten należy udokumentować przedkładając np. zawiadomienia o zajęciu bądź stosowne zaświadczenia organu egzekucyjnego. Po przedłużeniu terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżącą nadesłała następujące dokumenty: kopię księgi przychodów i rozchodów za miesiące od [...] do [...] r., zaświadczenie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...] r., z której wynika, że K. M. – żona wnioskodawcy nie jest zarejestrowana w krajowym systemie ewidencji producentów ARiMR i do dnia [...] r. nie uzyskała żadnych dotacji unijnych, natomiast M. M. otrzymał przyznana płatność na rok gospodarczy [...] otrzymał w łącznej kwocie 886,74 zł. Z załączonego przez stronę zeznania podatkowego za [...] r. wynika, że dochód skarżącego zamykał się w kwocie 13.140,11 zł, natomiast dochód jego małżonki wyniósł 10.170,00 zł. Wnioskodawca przedłożył także wyciągi bankowe , umowę darowizny z dnia [...] r. oraz kopię raportu kasowego. Ponadto skarżący stwierdził, iż orientacyjny miesięczny koszt utrzymania wynosi 1.500 zł, a obecnie pojął pracę na umowę, gdzie wysokość wynagrodzenia z tego tytułu wynosi 1,.380 zł. Wnioskodawca wyjaśnił także, iż książkę ewidencji środków trwałych nie prowadzi , gdyż nie posiada środków trwałych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 p.p.s.a. ustawy, to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 p.p.s.a.). Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 p.p.s.a., uzależnione jest od wykazania, że strona ta nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. pojęcie "wykazania" należy rozumieć jako udowodnienie, przedstawienie w sposób przekonywujący, pokazany, unaoczniony. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych w treści wniosku oświadczeń. Należy także podkreślić, że M. M. złożył wniosek o prawo pomocy jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zatem w tej sytuacji zastosowanie ma art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym na mocy art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście należy uznać, że okoliczności sprawy uzasadniają uwzględnienie zgłoszonego żądania jedynie w części. Sąd odnosząc się do przedłożonych przez stronę skarżącą dokumentów oraz złożonych wyjaśnień stwierdził, iż M. M. udokumentował swój aktualny stan majątkowy w sposób dostatecznie jasny, pozwalający na uznanie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną, na ich utrzymaniu są dwie córki, które nie osiągają jeszcze żadnego dochodu. Żona skarżącego prowadzi gospodarstwo rolne i na urzędowym druku formularza PPF oświadczył, że miesięczny dochód z tego tytułu oscyluje w granicach około 1.610 zł brutto. Natomiast w piśmie z dnia [...] r. wskazał, iż wspólnie z małżonką z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego otrzymują dochód w wysokości 560 zł, gdyż żona skarżącego zaprzestała prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej i nie uzyskuje z tego tytułu dochodów. Nadto skarżący stwierdził, iż podjął pracę na umowę i wysokość wynagrodzenia wynosi 1.380 zł brutto. Dodatkowo należy mieć na uwadze, że skarżącemu, jako współposiadaczowi gospodarstwa rolnego została przyznana płatność za [...] r. w kwocie 886,74 zł. Strona wskazał, iż miesięczne wydatki wynoszą około 1.500 zł, jednakże nie udokumentowała całości tych wydatków, przedstawiając jedynie opłatę za energię elektryczną w kwocie 392,76 złotych oraz upomnienie o zaległą zapłatę dotycząca zużycia wody w okresie od [...] r. do [...] r. wraz z informacją iż zaległość wynosi 387,73 zł. W przedłożonych dokumentach nie znalazł się określenie pozostałych wydatków miesięcznych składających się na kwotę 1.5000 zł. Sąd rozpatrując niniejszą sprawę nie stracił z pola widzenia faktu utrzymywania przez wnioskodawcę i jego małżonki dwóch córek, które nie osiągają dochodu. Sąd mając na uwadze powyższe szacunkowe dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego, ustalił, iż dochód na osobę w rodzinie wnioskodawcy może wynieść około 500 złotych. Zaakcentować należy, iż wprawdzie wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł , jednakże M. M. wniósł skargi na osiem postanowień Dyrektora Izby Skarbowej w K., a zatem suma wymaganych wpisów w tych sprawach wynosi 800 zł. Sąd analizując przedstawiony przez wnioskodawcę materiał dowodowy stwierdził, że nie wynika z niego jednoznacznie, aby sytuacja majątkowa M. M. uniemożliwiała mu przynajmniej częściowe poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Sad stanął na stanowisku, iż skarżący ma możliwość wygospodarowania kwoty 50 zł na uiszczenie wpisu sądowego od skargi złożonej w niniejszej sprawie, jak również może ponieść inne opłaty sądowe, które mogą się pojawić w dalszym toku postępowania sądowego. Zdaniem Sądu uiszczenie takiej kwoty nie powinno narazić wnioskodawcy na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego samego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 oraz art. 260 p.p.s.a.