III SA/Gl 555/08

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" s.c. J. T. i T. R. w G. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 lutego 2005 r., sygn. akt I SA/Ka 2306/03 w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku stwierdzono, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej od [...] r., co stanowić ma skutek "szykan ze strony organu", które doprowadziły także do rozpadu małżeństwa jednego ze wspólników oraz emigracji drugiego z nich. Według wniosku skarżąca nie ma ani żadnego majątku, ani nawet rachunku bankowego. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 10 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą Spółkę (wskazano, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych, w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez skarżącą w okresie ostatnich [...] miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres), przedłożenie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą Spółkę obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich [...] miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (sprecyzowano, iż w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), udzielenie odpowiedzi na pytanie o to, jaki tytuł prawny przysługuje wspólnikom skarżącej Spółki do lokalu stanowiącego jej siedzibę (zastrzeżono, że wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją, potwierdzającą również ewentualną utratę wspomnianego tytułu), przedłożenie zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd pracy, potwierdzającego, że jeden ze wspólników Spółki, występujący w jej imieniu w postępowaniu, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania tego wspólnika oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby z tym wspólnikiem, udokumentowanie wysokości dochodu uzyskiwanego przez wspomnianego wspólnika i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, przedłożenie odpisów zeznań podatkowych złożonych przez te osoby za rok [...], a jeśli zeznania te nie były jeszcze złożone – za rok [...] (podkreślono, że w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), przedłożenie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez te osoby obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich[...] miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez szkołę lub uczelnię potwierdzającego, że córka jednego ze wspólników uczy się w tej placówce oraz udokumentowanie za pomocą odpisów faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem jego gospodarstwa domowego. Odpowiadając na to wezwanie, wspólnik skarżącej Spółki, który występuje w jej imieniu w postępowaniu, nadesłał kopię własnego zeznania [...] za ubiegły rok (w większość rubryk zeznania wpisano "[...]"), wskazując na możliwość wystąpienia do właściwego organu podatkowego w razie uznania, iż jego oświadczenia w rozpatrywanym zakresie są niewystarczające. Podtrzymał nadto twierdzenia, że skarżąca Spółka "nie działa gospodarczo od [...] r." i "nie posiada kont bankowych również od [...] r." Wspólnik zwrócił się także z zapytaniem o to, jaki organ wystawia zaświadczenia o zameldowaniu, oraz czy powinien nadesłać odpis wyroku w sprawie [...] jego małżeństwa. Podkreślił jednak, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego, odmawiając w związku z tym wykonania wezwania odnoszącego się do jego córki, oraz że pozostaje na utrzymaniu żony i "matki-emerytki". Referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącego do uzupełniania w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udowodnienie, że skarżąca Spółka nie prowadzi działalności od [...] r. oraz że rachunek bankowy posiadany w związku z tą działalnością został w tym roku zamknięty, wykonanie wezwania do nadesłania zaświadczenia o zameldowaniu (wskazano organ wystawiający tego rodzaju zaświadczenia), nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez właściwy dla wspomnianego wspólnika skarżącej Spółki organ podatkowy, potwierdzającego, że wspólnik ów nie wykazał dochodów do opodatkowania za [...] ostatnie lata, oraz przedłożenie odpisu prawomocnego orzeczenia orzekającego [...] w małżeństwie tego wspólnika. W piśmie z dnia [...] r. wspólnik skarżącej Spółki wyraził pogląd, że wystarczającą wartość dowodową mają jego oświadczenia oraz że organ prowadzący postępowanie powinien przejawić inicjatywę w ustaleniu stanu faktycznego, występując do sądów, banków i organów mogących wydać żądane zaświadczenia czy dostarczyć wymagane dane. W konsekwencji wezwania wystosowane w sprawie uznał za szykanowanie jego osoby oraz faktyczną odmowę prawa do sądu, zagwarantowanego w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Mając na uwadze powyższe, stwierdzono, co następuje: W świetle art. 25 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) spółka cywilna jako jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej może być podatnikiem podatku od towarów i usług, a w konsekwencji ma zdolność do występowania w charakterze strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w tym do złożenia wniosku o przyznanie jej prawa pomocy. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie jednostce organizacyjnej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Niewystarczające jest natomiast co do zasady poprzestanie na samych tylko oświadczeniach osoby wnioskującej, nie popartych jakąkolwiek dokumentacją. Warto również podkreślić, że w przypadku spółki cywilnej ustalenia faktyczne muszą uwzględniać także najogólniej rozumianą sytuację materialną jej wspólników, skoro, zgodnie z art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), odpowiadają oni za jej zobowiązania solidarnie, a stosownie do art. 863 tego Kodeksu majątek spółki stanowi w istocie przedmiot ich współwłasności łącznej. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała, iż powyższa przesłanka została spełniona, nie wykonując w przeważającej części wezwań do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Podkreślić przy tym wypada, że wezwaniom tym nadano formę stosunkowo rozbudowaną, a drugie z nich w znacznym stopniu miało charakter doprecyzowujący wezwanie wcześniejsze i wyjaśniający wątpliwości zgłoszone przez wspólnika reprezentującego skarżącą Spółkę, aczkolwiek wątpliwości te trudno uznać za usprawiedliwione. Skądinąd ponowne wezwanie nie doprowadziło do nadesłania żądanych dokumentów, co obrazuje bierną postawę procesową, jaką przyjęła strona skarżąca w toku postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niewątpliwie przecież nie miała ona zamiaru podporządkowywać się wezwaniom referendarza sądowego, negując zarówno potrzebę ich dokonywania, jak i ich podstawę prawną i w efekcie odmawiając współdziałania w tym zakresie. Tymczasem wspominaną podstawą prawną jest 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który zresztą wskazano w obu wezwaniach do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. W myśl tego przepisu jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Bezsprzecznie wedle rozpatrywanego unormowania wezwanie może być skierowane wyłącznie do wnioskodawcy, a nie do innych podmiotów, w tym banków, organów czy sądów, na które nie można nałożyć żadnych obowiązków w omawianej materii. Wystąpienie z tego rodzaju wezwaniem wyczerpuje więc uprawnienia, jakie przysługują organowi prowadzącemu postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w zakresie ustalania stanu faktycznego, przyjętego następnie jako podstawa oceny wniosku z punktu widzenia przesłanek przyznania tego prawa. Innymi słowy, organ ten nie może w sposób niejako bardziej samodzielny dokonać wspomnianych ustaleń, w szczególności z własnej inicjatywy poszukiwać dowodów w rozpatrywanej materii. Podsumowując, działania podejmowane przez referendarza sądowego w toku niniejszego postępowania mieściły w ramach wyraźnego upoważnienia ustawowego i niepodobna uznać ich formę szykany czy naruszenie prawa do sądu. Miały one bowiem na celu weryfikację oświadczeń strony skarżącej poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową. Weryfikacja ta była zresztą konieczna, jeżeli zważyć, iż strona skarżąca nie przedstawiła dowodów, które mogłyby potwierdzić większość z tych oświadczeń, w tym tych o kluczowym znaczeniu dla rozpoznania wniosku, takich jak dotyczące zaprzestania działalności przez Spółkę (ściślej przez jej wspólników) czy likwidacji rachunku bankowego posiadanego w związku z tą działalnością. Nie ulega przy tym wątpliwości, że strona nie powinna mieć jakichkolwiek trudności z przedłożeniem tych dowodów, ponieważ po pierwsze w większości expressis verbis wskazane one zostały w wezwaniach, a po drugiej w przeważającej mierze należą one do kategorii dokumentacji, którą każdy podmiot, zwłaszcza przedsiębiorca, może dostarczyć natychmiast lub bez większego nakładu pracy i czasu uzyskać w odpowiednich instytucjach, jak np. tak kwestionowane przez wspólnika skarżącej Spółki zaświadczenie o zameldowaniu. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.