III SA/Gl 561/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Joanna Pasiecznik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2026 r. sprawy ze skargi G. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 kwietnia 2025 r. nr UP-276/2025 (380000/71/220028/2025/umponow) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 marca 2025 r., nr [...]. Przedmiotem skargi G. C. (dalej "Skarżąca") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS") wydana w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. Wnioskiem z 16 stycznia 2025 r. (data wpływu do ZUS) Skarżąca zwróciła się z prośbą o umorzenie całości zadłużenia. Opisała, że w grudniu 2024 r. wysokość emerytury jej została pomniejszona o 700 zł - zamiast otrzymać 2.035 zł, dostała 1.335 zł. Nadmieniła, że nawet kiedy emerytura była wypłacana w całości trudno było nią gospodarować przy obecnej "drożyźnie". Wyjaśniła, że udała się do siedziby ZUS w celu uzyskania informacji na temat zajęcia emerytury, gdzie została poinformowana iż ma zaległe nieopłacone składki. Podała, że działalność gospodarczą zakończyła w 2013 r. i wówczas została wezwana do ZUS-u w celu uregulowania zaległości, co z ogromnym wysiłkiem uczyniła, wpłacając duże kwoty. Poinformowała, że nie otrzymała nigdy wezwania o zapłatę zaległości, aż do chwili obecnej. Od tego czasu upłynęło 14 lat, co powoduje, że zaległości wobec ZUS uległy przedawnieniu. Skarżąca wyjaśniła, że prowadzenie działalności gospodarczej zaprzestała z przyczyn nadzwyczajnych - z powodu nagłej i bardzo ciężkiej choroby męża, który wspomagał ją w prowadzeniu firmy. Po operacji serca i pobytach w szpitalach stan zdrowia męża drastycznie się pogorszył, a leczenie wymaga dużych środków materialnych. W tym roku Skarżąca wraz z mężem ukończą 82 lata i jest im coraz ciężej funkcjonować. Skarżąca podała, że również leczy się na choroby przypisane do wieku, w tym boryka się z dużą utratą słuchu, lecz nie stać jej na zakup aparatu słuchowego. Skarżąca wniosła o zweryfikowanie zasadności zajęcia emerytury. W piśmie z 5 lutego 2025 r. (data wpływu do ZUS - 7 lutego 2025 r.) Skarżąca ponownie podniosła zarzut przedawnienia zobowiązań z tytułu składek. 2. ZUS decyzją z dnia 12 marca 2025 r., na podstawie: 1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497), zwanej dalej "u.s.u.s.", odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 20.595,17 zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 11.621,27 zł, w tym z tytułu: - składek za okres 5/2012-11/2012,1/2013-2/2013 – 3.694,87 zł, - odsetek liczonych na dzień 16 stycznia 2025 r. w kwocie 4.539 zł przypadających od ww. składek, - odsetek liczonych na dzień 16 stycznia 2025 r. w kwocie 3.361 zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 5/2012-11/2012, 1/2013-2/2013, kosztów upomnienia - 26,40 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 8.152,85 zł, w tym z tytułu: - składek za okres 4/2012-11/2012, 1/2013-2/2013 – 2.367,85 zł, - odsetek liczonych na dzień 16 stycznia 2025 r. w kwocie 2.939 zł przypadających od ww. składek, - odsetek liczonych na dzień 16 stycznia 2025 r. w kwocie 2.846 zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 4/2012-11/2012,1/2013-2/2013, c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 821,05 zł, w tym z tytułu: - składek za okres 8/2012-11/2012, 1/2013-2/2013 - 391,05 zł,  - odsetek liczonych na dzień 16 stycznia 2025 r. w kwocie 430 zł przypadających od ww. składek; 2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 5.333,25 zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne w kwocie 26,40 zł z tytułu kosztów upomnienia za okres 6/2012, 9/2012,10/2012, b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 4/2012-11/2012, 1/2013-2/2013 w łącznej kwocie 5.306,85 zł, w tym z tytułu: - składek – 2.367,85 zł, - odsetek liczonych na dzień 16 stycznia 2025 r. w kwocie – 2.939 zł. ZUS ustalił, że wysokość świadczenia emerytalnego Skarżącej od 1 marca 2025 r. wynosi brutto 1.974,54 zł; ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz należności z tytułu nieopłaconych składek w kwocie 731,99, kwota netto wypłacana Skarżącej wynosi 1.413,06 zł (w tym dodatek pielęgnacyjny 348,22 zł). Skarżąca jest mężatką i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem S. C., która posiada dochód z tytułu emerytury w kwocie netto 3.800 zł. Od 1 marca 2025 r. wysokość emerytury wynosi brutto 4.268,21 zł, dodatek pielęgnacyjny 348,22 zł, do wypłaty netto 4.020,29 zł. Skarżąca nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, jak również nie korzysta z innych form pomocy. Skarżąca wraz z mężem nie są nigdzie zameldowani - pomieszkują u zaprzyjaźnionych osób i partycypują w opłatach, tj.: opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) - ok. 1.000 zł, koszty związane z leczeniem - ok. 600 zł, inne - ok. 300 zł. Poza zadłużeniem w ZUS Skarżąca nie posiada innych zobowiązań pieniężnych. Wobec Skarżącej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS. Należności figurujące na koncie Skarżącej są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. ZUS powołał adekwatne przepisy u.s.u.s. odnoszące się do kwestii przedawnienia (art. 24 ust. 4 do ust. 6 u.s.u.s.). Wskazał, że na zawieszenie biegu terminu przedawnienia wpłynęły następujące czynności: 1) Prowadzone postępowanie egzekucyjne dla należności za okres: - 4/2012(FUZ), 5/2012 (FUS, FUZ) od 10 września 2012 r. (doręczenie tytułu wykonawczego) do nadal, - 6/2012 - 8/2012 (FUS), 6/2012-8/2012 (FUZ), 8/2012 (FP i FGŚP) od 21 listopada 2012 r. (doręczenie tytułu wykonawczego) do nadal, - 9/2012 (FUS, FUZ, FP i FGŚP) od 5 lutego 2013 r. (doręczenie tytułu wykonawczego) do nadal, - 10/2012-11/2012 (FUS, FUZ, FP i FGŚP) od 17 stycznia 2013 r. (doręczenie upomnienia) do nadal, - 1/2013-2/2013 (FUS, FUZ, FP i FGŚP) od 16 maja 2013 r. (doręczenie upomnienia) do nadal. 2) Postępowanie w sprawie wydania decyzji o wysokości zadłużenia, dla należności: - 4/2012(FUZ), 5/2012 (FUS, FUZ), 6/2012 - 8/2012 (FUS), 7/2012-8/2012 (FUZ), 8/2012 (FP i FGŚP), 9/2012 (FUS, FUZ, FP i FGŚP), 10/2012-11/2012 (FUS, FUZ, FP i FGŚP), 1/2013-2/2013 (FUS, FUZ, FP i FGŚP) od 23 sierpnia 2024 r. (odebranie zawiadomienia o wszczęciu postępowania) do 26 listopada 2024 r. (data uprawomocnienia decyzji). W ocenie ZUS analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. W stosunku do Skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 i 4 u.s.u.s. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również w sytuacji Skarżącej nie ma zastosowania. Skarżąca nie prowadzi pozarolniczej działalności gospodarczej. Źródłem jej utrzymania jest emerytura, z której dokonywane są potrącenia na rzecz należności z tytułu składek. W przedmiotowej sprawie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. 28 listopada 2024 r. skierowano wniosek o dokonywanie potrąceń z pobieranego świadczenia emerytalnego na podstawie art. 24 ust. 2 u.s.u.s. nie generując przy tym wydatków czy kosztów egzekucyjnych. W okresie 12/2024 - 3/2025 zaksięgowano wpłaty w łącznej kwocie 2.534,81 zł. Nie nastąpiło stwierdzenie braku majątku z którego można egzekwować należności z tytułu składek. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, w ocenie ZUS, nie została spełniona żadna z przesłanek wynikających z rozporządzenia. W piśmie - informacje dotyczące sytuacji zdrowotnej Skarżąca opisała sytuację zdrowotna swoją i męża – na co chorują, jakie przeszli operacje/zabiegi oraz przedstawiła wykaz zażywanych leków (niektóre kilka razy dziennie, dodatkowo z suplementami wspomagającymi). Podała, że koszty leczenia wraz z kosztami transportu z uwagi na trudności z chodzeniem, w zależności od potrzeby, wynoszą ok. 600 zł. Do akt sprawy została przedłożona dokumentacja medyczna S. C. ZUS wyjaśnił, że przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek, tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Tymczasem w przypadku Skarżącej przesłanka ta nie zachodzi, ponieważ zarówno Skarżąca, jak i jej mąż dysponują stałym źródłem utrzymania w postaci pobieranego świadczenia emerytalnego, którego wypłata przysługuje niezależnie od stanu zdrowia. ZUS wykluczył również możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową, która w przypadku spłaty przez Skarżącą zadłużenia pozbawiłaby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia). W tym zakresie wskazał, że Skarżąca dysponuje stałym dochodem w postaci świadczenia emerytalnego, którego wysokość wynosi brutto 1.974,54 zł, ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz należności z tytułu nieopłaconych składek w kwocie 731,99, kwota netto – 1.413,06 zł. Skarżąca jest mężatką i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem S. C., który zgodnie z oświadczeniem posiada dochód netto w kwocie 3.800 zł. Zgodnie z ustaleniami ZUS S.C. pobiera emeryturę w kwocie netto 4.020,29 zł. Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej jest kwota określająca minimum socjalne, które dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego (według IPiSS - dane za III kwartał 2024 r.) wynosi 3.075,41 zł, co w przeliczeniu na jedną osobę daje kwotę 1.537,71 zł. Dochód gospodarstwa domowego Skarżącej jest zatem wyższy niż określone minimum socjalne dla ww. 2-osobowego gospodarstwa, co wyklucza stan ubóstwa. ZUS podkreślił, że wskazane wyżej minimum socjalne obejmuje wydatki na: żywność, mieszkanie (użytkowanie i energia + wyposażenie), edukację, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz pozostałe wydatki. Zatem można stwierdzić, że dochód rodziny Skarżącej przekracza granicę wydatków wskazującą minimalnie godziwy poziom życia. Skarżąca nie udowodniła, aby w związku z powołaną trudną sytuacją finansową, podjęte zostały przez nią działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych. Nie wykazała, że korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup opału, opłat za media czy zakup posiłków lub żywności). Skarżąca podała, że wraz z mężem nie posiadają zameldowania, pomieszkują u zaprzyjaźnionych osób i partycypują w opłatach, które określiła w łącznej kwocie ok. 1.900 zł. Poza zadłużeniem w ZUS Skarżąca nie posiada innych zobowiązań pieniężnych. 3. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem decyzji z dnia 12 marca 2025 r., nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Poinformowała, że jest niezadowolona z wydanej decyzji, która jest krzywdząca i bezduszna. Dodała, że zaistniała sytuacja wpływa negatywnie na jej życie, ponieważ boi się o swój byt. Podała, że nie była świadoma posiadanego zadłużenia wobec ZUS i nie posiada żadnego majątku - żyje tylko ze świadczenia emerytalnego. Wskazała, że ze względu na prowadzoną egzekucję jej egzystencja jest zagrożona. Podkreśliła, że cała ta sytuacja odbiła się negatywnie na zdrowiu męża, który nie może się denerwować. 4. ZUS decyzją z dnia 24 kwietnia 2025 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 12 marca 2025 r. ZUS wskazał, że budżet gospodarstwa domowego Skarżącej (uwzględniając potrącenia na rzecz ZUS) wynosi 5.433,35 zł miesięcznie i jest znacznie wyższy niż poziom minimum socjalnego określony 3 kwietnia 2025 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego w IV kwartale 2024 r. na kwotę 3.096,21 zł dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego. Sytuacja finansowa Skarżącej nie wskazuje na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Skarżąca oświadczyła, że nie korzysta z pomocy socjalnej skierowanej do osób znajdujących się w niedostatku. Udzielenie wsparcia ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1044) od 1 stycznia 2025 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie w wysokości 823,00 zł. ZUS zwrócił uwagę, że państwo wspiera w ostatnich latach finansowo emerytów, przyznając im dodatkowe świadczenie pieniężne w postaci trzynastej i czternastej emerytury, które mają pozytywny wpływ na poziom zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych rodziny. Skarżąca ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 1.900,00 zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych - 1.000,00 zł, kosztów związanych z leczeniem - 600,00 zł oraz innych - 300,00 zł. Skarżąca nie posiada zameldowania - z mężem zamieszkuje u zaprzyjaźnionych osób i partycypuje w ponoszonych opłatach. Budżet gospodarstwa domowego Skarżącej pozwala na sfinansowanie ww. wydatków w całości. W stałych miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp. Wydatki te nie mają charakteru nadzwyczajnego, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania. Po ich poniesieniu do dyspozycji gospodarstwa domowego Skarżącej pozostaje kwota ponad 3.500,00 zł miesięcznie. Skarżąca podała, że nie posiada innych zobowiązań finansowych, zatem domowy budżet nie jest dodatkowo obciążony. 5. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji, podnosząc, że organ błędnie ustalił sytuację rodzinną, życiową i materialną Skarżącej, co w konsekwencji spowodowało wydanie decyzji o odmowie umorzenia należności składkowych. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja naruszą prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja ZUS z dnia 24 kwietnia 2025 r. którą utrzymano w mocy decyzję ZUS z 12 marca 2025 r. o odmowie umorzenia należności ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek i kosztów upomnienia. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami. W sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu składek w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga to, których składek dotyczy wniosek, a co za tym idzie ustalenia, czy należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Trzeba bowiem podkreślić, że decyzje w sprawach tego rodzaju mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania. Wyjaśnić zatem należy, iż kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2074, z późn. zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona z dniem 1 stycznia 2012 r. Od tego dnia na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. poz. 1378, dalej "ustawa zmieniająca") zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek z 10 do 5 lat. Jednocześnie, zgodnie z art. 27 ustawy zmieniającej, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady zawiera art. 27 ust. 2 ustawy zmieniającej, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 27 czerwca 2013 r., III AUa 1656/12, Lex nr 1350353). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 maja 2013 r., I UK 613/12 (OSNP 2014 Nr 3, poz. 44), gdy bieg przedawnienia należności składkowych rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., kluczowe znaczenie ma art. 27 ustawy zmieniającej, regulujący zagadnienia intertemporalne. Zgodnie z jego ust. 1, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zatem zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 przywołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub 10-letniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. Przykładowo, należność za styczeń 2003 r. (wymagalna w lutym 2004 r.) - jeśli nie nastąpiły zdarzenia uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia - ulegnie przedawnieniu według starych zasad w lutym 2014 r., a nie 2 stycznia 2017 r. (będzie miał do niej zastosowanie ust. 2, a nie ust. 1 art. 27 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców), natomiast należność za styczeń 2010 r. (wymagalna w lutym 2010 r.) - jeśli nie nastąpiły zdarzenia uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia - przedawni się nie w lutym 2020 r., ale w dniu 2 stycznia 2017 r., przy zastosowaniu ust. 1 art. 27 ostatnio powołanej ustawy. Za każdym więc razem konieczne jest ustalenie terminu upływu przedawnienia na podstawie przepisów "starych" i "nowych" i przyjęcie terminu bardziej korzystnego, tj. przypadającego wcześniej. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2022 r., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W okresie od 1 stycznia 2003 r. do 1 stycznia 2022 r. przepis ten obowiązywał w brzmieniu: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem". ZUS stwierdził, że dochodzone należności nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miało wpływ: 1) Prowadzone postępowanie egzekucyjne dla należności za okres: - 4/2012(FUZ), 5/2012 (FUS, FUZ) od 10 września 2012 r. (doręczenie tytułu wykonawczego) do nadal, - 6/2012 - 8/2012 (FUS), 6/2012-8/2012 (FUZ), 8/2012 (FP i FGŚP) od 21 listopada 2012 r. (doręczenie tytułu wykonawczego) do nadal, - 9/2012 (FUS, FUZ, FP i FGŚP) od 5 lutego 2013 r. (doręczenie tytułu wykonawczego) do nadal, - 10/2012-11/2012 (FUS, FUZ, FP i FGŚP) od 17 stycznia 2013 r. (doręczenie upomnienia) do nadal, - 1/2013-2/2013 (FUS, FUZ, FP i FGŚP) od 16 maja 2013 r. (doręczenie upomnienia) do nadal, 2) Postępowanie w sprawie wydania decyzji o wysokości zadłużenia, dla należności: - 4/2012(FUZ), 5/2012 (FUS, FUZ), 6/2012 - 8/2012 (FUS), 7/2012-8/2012 (FUZ), 8/2012 (FP i FGŚP), 9/2012 (FUS, FUZ, FP i FGŚP), 10/2012-11/2012 (FUS, FUZ, FP i FGŚP), 1/2013-2/2013 (FUS, FUZ, FP i FGŚP) od 23 sierpnia 2024 r. (odebranie zawiadomienia o wszczęciu postępowania) do 26 listopada 2024 r. (data uprawomocnienia decyzji). Stanowisko ZUS w kwestii nieprzedawnienia należności z tytułu składek nie poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej, gdyż po pierwsze organ nie uzasadnił wyczerpująco stanowiska w tym zakresie, pod drugie, w aktach administracyjnych brakuje dokumentów źródłowych, które miałyby wykazać stanowisko ZUS, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu; w aktach sprawy brak jest dokumentów, które pozwalałby Sądowi na kontrolę, czy i kiedy doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek i odsetek. Podkreślić należy, że organ wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność, gdyż wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na dowodach zdobytych przez organ i przezeń sprawdzonych, a istotnym naruszeniem tej zasady byłoby orzekanie na podstawie danych znanych osobiście organowi, ale niemających oparcia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy (zob. E. Iserzon, J. Starościak, "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty wzory, formularze", Warszawa 1970, s. 155, i powołane tam orzeczenia Naczelnego Trybunału Administracyjnego, który np. w orzeczeniu z dnia 1 kwietnia 1924 r., L. rej. 516/23, ZW 348, stwierdził, że niemożność stwierdzenia w aktach administracyjnych okoliczności decydujących dla oceny legalności orzeczenia stanowi wadliwość postępowania; analogicznie A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Lex 2014, Komentarz do art. 80, teza 4). Wskazane braki uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz braki materiału dowodowego świadczą o naruszeniu przez organ art. 107 § 3 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Takie działanie niewątpliwe skutkowało także naruszeniem zasady zaufania, o której stanowi art. 8 k.p.a. Rozpoznając sprawę ponownie, ZUS ustali termin upływu przedawnienia każdej należności z tytułu składek i odsetek. Wskaże okoliczności wpływające na bieg terminu przedawnienia i których należności dotyczyły. Co istotne włączy w poczet materiału dowodowego dokumenty świadczące o zawieszeniu bądź przerwaniu biegu terminu przedawnienia. Dopiero tak ustalony stan faktyczny i uzupełniony materiał dowodowy pozwoli na rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności. Ocena przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz aktach administracyjnych. Jak już Sąd wskazał, organ wszystkie swoje twierdzenia o istotnych w sprawie okolicznościach powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia 12 marca 2025 r.