III SA/Gl 567/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. (K.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W treści złożonego po raz kolejny wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego, domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu ponownie podał, że organ egzekucyjny zablokował wszystkie rachunki bankowe przez co doprowadził do problemów z płynnością finansową. Ponadto wydał kilkanaście takich samych decyzji, które J. K. zmuszony był zaskarżyć. Ponieważ z każdą z nich związane są opłaty, nie jest w stanie ich ponieść. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach wyjaśnił, że nadal pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną K. Z. Oboje nie posiadają żadnych składników majątku. Ich źródłem utrzymania jest dochód z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, który nie uległ zmianie, albowiem wynosi 2.500,00 zł netto oraz dochód żony z prowadzonej na jej nazwisko działalności, który analogicznie jak w poprzednim wniosku wynosi 1.500,00 zł netto miesięcznie, podczas gdy stałe wydatki to kwota ok. 3.200,00 zł. Obejmuje ona: opłaty za media, należne podatki, raty zaciągniętych pożyczek, koszty leczenia, utrzymanie samochodu i syna, który nadal kontynuuje naukę. Pismem z dnia 22 listopada 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia i uaktualnienia podanych we wniosku danych wskazując szczegółowo dokumenty źródłowe, które należało w terminie wyznaczonym, to jest siedmiu dni, nadesłać. Ponieważ wezwanie pozostało bez odpowiedzi, postanowieniem z dnia 21 grudnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stwierdził bowiem, że to w interesie strony było wykazanie zmian jakie zaszły w jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Ponieważ tego nie uczyniono, albowiem nie nadesłano dokumentów źródłowych, o które wzywano, złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania, czy też nierzetelne ich wykonanie jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, co w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem pełnomocnik skarżącego złożył stosowny środek zaskarżenia, to jest sprzeciw. W jego uzasadnieniu podał, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach toczy się obecnie kilkanaście postępowań dotyczących wymiaru podatku akcyzowego oraz opłaty paliwowej. W związku z tymi postępowaniami organ egzekucyjny zablokował wszystkie rachunki bankowe skarżącego czego nie uwzględnił referendarz sądowy, przez co doprowadził do problemów z płynnością finansową jego mocodawcy. W zaistniałej sytuacji kwota wpisu sądowego będzie wynosiła nie 100,00 zł, ale kilka tysięcy złotych. Kwoty tej J. K. nie jest w stanie opłacić. Zamieszkuje bowiem wraz z żoną, matką oraz synem, który jest pełnoletni, ale z uwagi na to, że studiuje pozostaje na utrzymaniu rodziców zarówno w zakresie zaspokajania niezbędnych potrzeb jak i wszelkich zobowiązań wynikających z podjęcia przez niego studiów. Tym samym skarżący nie będzie w stanie bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.", w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2015 r., poz. 658), który ma zastosowanie do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z treścią tego przepisu rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponieważ sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Mając na uwadze powyższe Sąd w składzie tu orzekającym stwierdził, że złożony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem w sposób wystarczająco przekonywający, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Stosownie bowiem do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków - art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy jednak zauważyć, że wniesiony w chwili obecnej przez stronę skarżącą wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) jest drugim wnioskiem złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić w kontekście z art. 165 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Takim orzeczeniem jest niewątpliwie postanowienie referendarza z dnia 15 czerwca 2016 r., jako że odnosi się ono w swej treści do należnych w sprawie kosztów sądowych, co do których strona ponownie ubiega się o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należało ocenić, czy sytuacja strony skarżącej w odniesieniu do złożonego uprzednio wniosku uległa zmianie w takim stopniu, iż uzasadnione jest zastosowanie przewidzianej w art. 165 ustawy p.p.s.a. regulacji prawnej. Ponowienie wniosku oznacza bowiem zbadanie, czy zmieniły się okoliczności, które legły u podstaw poprzedniego rozstrzygnięcia, albowiem odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie dokonując analizy złożonego w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd w składzie tu orzekającym, doszedł do przekonania, że ten odpowiada swoją treścią poprzedniemu wnioskowi. Ponieważ nie wskazano w nim jakichkolwiek zmian w zakresie dotychczasowych okoliczności faktycznych (ograniczono się jedynie do przywołania takich samych danych, które podnoszono we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy), tym samym zawartą w postanowieniu z 15 czerwca 2016 r. argumentację uznać należało za aktualną i nie wymagającą powtórzenia. Rozstrzygnięcie to ma bowiem nadal moc obowiązującą, albowiem Sąd w składzie tu orzekającym (podobnie jak referendarz sądowy) nie doszukał się podstaw do jego zmiany bądź uchylenia polegającego na przyznaniu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Tym bardziej, że do dnia dzisiejszego skarżący nie odpowiedział na wezwanie referendarza z dnia 22 listopada 2016 r., które miało na celu wykazanie zmian jakie zaszły w sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. To z kolei oznacza, że nie przywołano żadnych nowych okoliczności, uzasadniających uwzględnienie złożonego wniosku. Co istotne nie wykazano również żadnymi materiałami dowodowymi, że sytuacja finansowa skarżącego uległa pogorszeniu. A ponieważ skarżący działa przy pomocy fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, który reprezentuje stronę od początku postępowania sądowoadministracyjnego. W jego gestii leży więc odpowiednie i solidne przygotowanie stosownych wniosków procesowych, i to nie tylko w aspekcie formalnym, ale również i merytorycznym oraz ich udokumentowanie. Tym bardziej, że w orzecznictwie za powszechny przyjmuje się pogląd, zgodnie z którym ciężar dowodu spoczywa na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Ponieważ to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, iż to wnioskodawca ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z przewidzianego w tym przepisie dobrodziejstwa procesowego jakim jest instytucja prawa pomocy, zwłaszcza gdy reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Zatem i z tego powodu przyjąć należało, że skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jego sytuacja materialna była na tyle trudna, iż uzasadniałaby zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. Analizując bowiem treść złożonego po raz kolejny wniosku o prawo pomocy trudno doszukać się w nim nowych okoliczności przemawiających za zmianą wydanego wcześniej rozstrzygnięcia. Z tego też powodu prawidłowo – zdaniem Sądu – przy ocenie niniejszego, drugiego już w przedmiotowej sprawie wniosku o prawo pomocy, referendarz sądowy uznał, że nie straciły na aktualności rozważania odnośnie sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy zawarte w poprzednim, prawomocnym postanowieniu z dnia 15 czerwca 2016 r., które tut. Sąd utrzymał w mocy (vide: postanowienie z dnia 10 sierpnia 2016 r.). Wobec powyższego zaskarżone obecnie postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2016 r. uznano za prawidłowe i na podstawie powołanego na wstępie art. 260 ustawy p.p.s.a. utrzymano je w mocy.