III SA/Gl 569/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie gier losowych (kary pieniężnej) w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2015 r. tutejszy Sąd oddalił skargę strony skarżącej na opisaną wyżej decyzję organu celnego. Od wyroku tego wniesiona została skarga kasacyjna wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy na druku urzędowego formularza PPPr. Oba pisma procesowe zostały sporządzone i wniesione przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącej spółki w osobie adwokata z wyboru. W formularzu pełnomocnik strony wniósł o zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik strony oświadczył, że obecny stan finansowy spółki nie pozwala jej na poniesienie kosztów sądowych, a tym bardziej wymierzonej kary pieniężnej w kwocie 24.000 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 50.000 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi 37.430,93 zł, a wg bilansu w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości (-) 3.069,02 zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka posiada rachunek bankowy w Banku "A". Na rachunku tym, wg oświadczenia, brak jest jakichkolwiek środków pieniężnych. Do wniosku nie dołączono żadnych załączników. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Odnosząc się do wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Na początku rozważań stwierdzić należy, że skarżąca spółka złożyła już za pośrednictwem swojego pełnomocnika procesowego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na wcześniejszym etapie postępowania sądowego. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 maja 2014 r. odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W następstwie wniesionego sprzeciwu, tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 27 czerwca 2014 r. również odmówił przyznania prawa pomocy wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2014 r. oddalił zażalenie na postanowienie tutejszego Sądu w przedmiocie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że postanowienie tutejszego Sądu z dnia 27 czerwca 2014 r. odmawiające skarżącej przyznania prawa pomocy jest prawomocne. Tymczasem, wraz ze skargą kasacyjną pełnomocnik strony złożył po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten jest w istocie zbieżny w swoim zakresie z poprzednim wnioskiem – skarżąca wnioskuje również o zwolnienie od kosztów sądowych. W takiej sytuacji wniosek strony skarżącej, wniesiony za pośrednictwem fachowego i profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata zasługiwałby na uwzględnienie tylko wtedy, jeżeli przedstawiłby istotną zmianę w aktualnej sytuacji majątkowej swojego klienta – taką zmianę, która ewidentnie pogarszałaby jego kondycję majątkową. W przedmiotowej sprawie nie wykazano jednak takiej okoliczności. Tymczasem ponownie wniesiony formularz nie zawiera żadnych nowych informacji, nie wskazuje na żadne nowe okoliczności w stosunku do formularza złożonego pierwotnie – w kwietniu 2014 r. Co istotne, oba formularze zawierają w istocie te same dane. Jedyną różnicą pomiędzy dwoma wnioskami jest inny bank, który ma prowadzić rachunek bankowy spółki: w pierwotnym wniosku był wskazany "B" S.A., a w obecnym wniosku – "A". Z oświadczeń wynikać ma, że w przypadku każdego z tych banków, brak jest zdeponowanych na nim środków pieniężnych. W sytuacji, w której kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest przez adwokata wnioskodawcy, należy oczekiwać wykazania przez niego większej aktywności i rzeczowości w tej kwestii. Tym bardziej, że po złożeniu pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wzywał o szereg dokumentów mających na celu uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych zawartych w złożonym wniosku (wezwanie z dnia [...] r.). Przedmiotem wezwania było np. zeznanie CIT – 8 skarżącej spółki za ostatni rok podatkowy; deklaracje VAT – 7 za sześć ostatnich miesięcy, sprawozdanie finansowe za ostatni rok obrotowy oraz raport kasowy, obrazujący stan gotówki w kasie spółki na koniec ostatniego miesiąca. Tymczasem do druku urzędowego formularza PPPr nie zostały załączone żadne dokumenty źródłowe. Mając natomiast na uwadze fakt, że w nowym wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik procesowy wnioskodawcy nie podał żadnych nowych okoliczności, wzywanie o nadesłanie takich dokumentów adwokata było w istocie zbędne. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości jej obrotów, uzyskiwanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi koniecznymi wydatkami i stanem gotówki w kasie przedsiębiorstwa oraz ewidencją środków trwałych prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej, obrazującej ich aktualny stan, umożliwiają dokonanie oceny, czy wnioskodawca ma dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. To obowiązkiem strony – tym bardziej strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata – jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. W tej sytuacji należy stwierdzić, że pełnomocnik skarżącej nie wykazał zaistnienia zmiany jej aktualnej sytuacji majątkowej w stosunku do stanu majątkowego wnioskującej spółki z czasu rozpoznawania prawomocnego już postanowienia tutejszego Sądu z dnia 27 czerwca 2014 r. Dla porządku stwierdzić należy, że skarżąca po zamknięciu postępowania wpadkowego w przedmiocie pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy uiściła jednak wpis sądowy od skargi w kwocie 720 zł – i to podwójnie (nadpłata, powstała w następstwie drugiego uiszczenia wpisu, została stronie zwrócona z urzędu). Jednocześnie zgodnie z regulacją zawartą w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnym, wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne – w przedmiotowej sprawie wpis ten wyniesie więc 360 zł. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.