III SA/Gl 570/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 400 zł, skarżący złożył pismo procesowe z dnia 26 września 2016 r., które zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 października 2016 r. zostało uznane za wniosek o przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata. Na druku urzędowego formularza PPF wniosek swój uzasadnił tym, że organ egzekucyjny zablokował jego wszystkie rachunki bankowe przez co doprowadził wnioskodawcę do problemów z jego płynnością finansową. Z uwagi na ilość toczących się spraw, konieczne są znaczne środki finansowe, którymi jednak wnioskodawca nie dysponuje. Wnioskodawca zaznaczył, że ma syna, którego utrzymuje (syn jest studentem), a sam mieszka razem ze swoją żoną i swoją matką. Z jego oświadczenia wynika, że pozostaje w dwuosobowym gospodarstwie domowym ze swoją żoną K. Z., choć w uzasadnieniu wniosku wyraźnie oświadczył, że "mieszka w domu z żoną i matką". Na dochód wspólnego gospodarstwa skarżącego składają się dochody obojga małżonków z odrębnie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że dochód z jego działalności zamyka się miesięcznie w kwocie 2.500 zł netto, natomiast dochód jego żony zamyka się w kwocie 1.500 zł netto miesięcznie. Jednocześnie stałe wydatki wspólnego gospodarstwa domowego wynosić mają wg oświadczenia strony w sumie 3.200 zł (opłaty za prąd, gaz, podatki, pożyczki i koszty leczenia). Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, żadnych nieruchomości, ani ruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. W tym miejscu stwierdzić należy, że prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 5 września 2016 r. utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Wniosek pierwotny miał taki sam zakres, jak kolejny, aktualny wniosek – zwolnienie od kosztów sądowych. Tym samym, kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy uznać należy w istocie za wniosek o zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2016 r. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 22 listopada 2016 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało w szczególności na celu udokumentowanie aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy, jego żony oraz matki, z którą pozostaje w trzyosobowym wspólnym gospodarstwie domowym. Wniosek ten miał na celu również wykazanie zmiany (pogorszenia) stanu majątkowego wnioskodawcy w stosunku do stanu z czerwca 2016 r., kiedy to ostatnio rozpoznawano wniosek w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Przesyłkę zawierającą ww. wezwanie odebrał pracownik kancelarii adwokackiej w dniu 29 listopada 2016 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki, znajdującego się w aktach. Do dnia dzisiejszego nie nadesłano do akt sprawy żadnych materiałów źródłowych, o które wnioskodawcę wzywano. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku J. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednocześnie, stosownie do art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Tymczasem funkcjonuje w obiegu prawomocne postanowienie utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2016 r. W tym stanie rzeczy wezwano skarżącego, za pośrednictwem jego pełnomocnika procesowego, do wykazania zmian, jakie zaszły w kondycji majątkowej wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym od czerwca 2016 r. do chwili obecnej. Skarżący tymczasem w ogóle nie wykonał tego wezwania i nie nadesłała żadnych materiałów źródłowych do akt sprawy. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, nie nadesłał jednak żadnych dokumentów, o które był wzywany. W tym stanie rzeczy, brak w aktach materiałów, które pozwoliłyby wskazać w sposób pełny aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie, które nie jest połączone z nadesłaniem materiałów źródłowych. Do akt sprawy należy nadesłać możliwie pełny zestaw materiałów źródłowych i dokumentów, które umożliwią przeprowadzenie jak najpełniejszej analizy stanu majątkowego wnioskodawcy. Dopiero przeprowadzenie tej analizy umożliwi zbadanie występowania w sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy i merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku – jego uwzględnienie (w całości, bądź też w części) albo jego oddalenie. Tymczasem do tej pory nie wpłynęły do akt sprawy żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2016 r. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.