III SA/Gl 573/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przeksięgowania zwrotu podatku na poczet należności podatkowej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. postanowienie skarżąca spółka, reprezentowana w postepowaniu przez adwokata z wyboru, złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPPr skarżąca stwierdziła, że ze względu na swoja bardzo trudną sytuację finansową, nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych. Brak środków ma być następstwem prowadzenia postepowań kontrolnych od dwóch lat i wstrzymaniem zwrotu zapłaconego podatku VAT na łączną kwotę 637.824 zł. Rachunki bankowe spółki są zajęte przez komorników – w efekcie spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi 100.000 zł, nie posiada środków trwałych, a w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości (-) 6.913,19 zł. Strona oświadczyła, że nie ma majątku. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 29 czerwca 2018 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o wykazanie aktualnego stanu rachunków bankowych spółki, nadesłanie sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy i raportu kasowego na koniec ostatniego miesiąca. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała do akt sprawy materiały źródłowe i dokumenty, o które była wzywana. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. w Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Na wstępie stwierdzić należy, że w zakresie kompetencji referendarza sądowego nie znajduje się ustalanie wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie sądowoadministracyjnej. Jednak na potrzeby postępowania wpadkowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wartość tę ustalić. Przedmiotem skargi jest postanowienie organu podatkowego w przedmiocie odmowy przeksięgowania zwrotu podatku na poczet należności podatkowej. W kwestii wpisu sądowego od skargi istotne jest to, że aktem administracyjnym będącym przedmiotem skargi jest postanowienie. W takiej sprawie pobierany jest wpis stały od skargi w kwocie 100 zł. Kwota ta obliczona jest na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że spółka wykazała swój aktualny stan majątkowy w sposób dostatecznie jasny. Jednak nie nadesłała do akt sprawy aktualnego raportu kasowego – do sprawy dołączyła bowiem raport kasowy, obrazujący stan gotówki w kasie spółki na dzień [...] r., a więc ponad pół roku temu. Z analizy przedłożonych materiałów źródłowych wynika że skarżąca spółka znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Brak jednak przekonujących dowodów, aby nie było stać spółki na uiszczenie kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Należy stwierdzić, że o kondycji podmiotu prowadzącego działalność gospodarzą (a takim podmiotem jest bez wątpliwości skarżąca spółka) można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów. Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów, przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe. Do takich dokumentów należą wydruki z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu, obrazują one dostęp do tzw.: "żywej gotówki". Tymczasem w aktach sprawy brak jest aktualnego raportu kasowego spółki. Brak jest więc danych, które w sposób nie budzący jakiejkolwiek wątpliwości wskazywałyby, że skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie wygenerować kwoty 100 zł i przeznaczyć jej na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Zaznaczyć także należy, że jest to najniższa kwota opłaty sądowej w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jaką przewidują przepisy prawa. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach kosztów prowadzonej działalności, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Nie należy również tracić z pola widzenia faktu, że spółka jest w postepowaniu sądowym reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. Można wiec z tego wnioskować, że spółkę jednak stać na ponoszenie kosztów postepowania, które są fakultatywne, a nie potrafi wygenerować kwoty 100 zł i ponieść obligatoryjnych kosztów postepowania. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.