III SA/Gl 581/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2010 r. sprawy ze skargi P.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] pełnomocnik strony skarżącej adw. A.J. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], którą utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] określającą zobowiązanie podatkowe Spółki Cywilnej A w podatku od towarów i usług za luty 2004 r. w kwocie [...] zł i orzekającą o solidarnej odpowiedzialności B.J. i P.J. jako wspólników tej Spółki. Po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł P.J. złożył na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podał w nim, że z majątku posiada jedynie dom o pow. [...] m² oraz samochód ciężarowy służący do wykonywania działalności gospodarczej. Jako dochody osób pozostających we wspólnym gospodarstwie (pkt 10 wniosku) wymienił dochód z własnej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł miesięcznie oraz wynagrodzenie za pracę żony wynoszące [...] zł miesięcznie. Zaznaczył też, że prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w stosunku do jego majątku przez Urząd Skarbowy w B. Wskazał również, że na jego utrzymaniu pozostaje żona S.J. i córka N.J. Uzasadniając wniosek zwrócił uwagę, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, ponieważ jest jedynym żywicielem rodziny, gdyż żona znajduje się na zwolnieniu lekarskim po urodzeniu dziecka, a dochody są niskie z tej przyczyny, że następują regularne spłaty zaległych zobowiązań na drodze egzekucyjnej. W efekcie uznał, że sytuacja ta wraz z charakterem jego pracy i nieregularnością zleceń nie pozwala uzyskać stabilności finansowej i pokrycia przedmiotowych kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] pełnomocnik strony został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku w szczególności poprzez: 1/ nadesłanie kopii księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez skarżącego w zakresie działalności za trzy ostatnie miesiące, 2/ nadesłanie odpisów lub kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego i jego małżonkę (lub ich wspólnego zeznania podatkowego) za rok 2009, a jeśli zeznanie takie nie było jeszcze złożone – zeznania (bądź ich wspólnego zeznania) za rok 2008, 3/ udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez małżonkę skarżącego; w tym celu zobowiązano do nadesłania odpisu umowy o pracę oraz zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia wypłaconej jej w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), 4/ przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego oraz jego małżonkę (zarówno prywatnych, jak i związanych z prowadzoną działalnością), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; w przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, zaznaczono, że należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, 5/ przedstawienie stosownych dokumentów, potwierdzających fakt prowadzenia przeciwko skarżącemu postępowania egzekucyjnego (np. stosowne zawiadomienia, postanowienia o zajęciu określonych praw majątkowych), 6/ podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za media, zakup żywności, środków czystości, leczenia i zakup leków, innych wydatków); podkreślono przy tym, że wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp., 7/ nadesłanie kopii raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie prowadzonego przez skarżącego przedsiębiorstwa na koniec ostatniego miesiąca, 8/ przedłożenie odpisu ewidencji środków trwałych prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej, obrazującej ich stan na koniec miesiąca poprzedzającego wezwanie; zauważono przy tym, że jeżeli figurujące w tej ewidencji środki trwałe uległy zajęciu w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, to fakt ten należy udokumentować przedkładając, np. zawiadomienia o zajęciu bądź stosowne zaświadczenia organu egzekucyjnego. W wezwaniu tym pouczono, że niezastosowanie się do niego w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy. Do nadesłanego pisma z dnia [...] pełnomocnik strony dołączył następujące dokumenty: - zeznanie o wysokości osiągniętego przez P.J. dochodu za 2009 r. (PIT – 36L) wraz z załącznikiem, z których wynikało, że w tym okresie przychód z działalności gospodarczej wynosił [...] zł, koszty uzyskania przychodu - [...] zł i dochód - [...] zł, - zeznanie o wysokości osiągniętego przez S.J. dochodu za 2009 r. (PIT-37), z którego wynika, że w tym okresie podatniczka ta osiągnęła przychód w kwocie [...] zł, a dochód w kwocie [...] zł, - wydruk z programu "Księga Podatkowa" o ustaleniu dochodu osiągniętego w roku 2010 w miesiącach od 1 do 3, gdzie łączny przychód wynosił [...] zł a dochód [...] zł, - zawiadomień z dnia [...] wystawionych przez Sąd Rejonowy w B. Wydział Ksiąg Wieczystych, - wydruk z rachunku bankowego nazwany "listą znalezionych operacji od dnia [...] do dnia [...]", z którego wynika, że suma wpłat wynosi [...] zł, suma wypłat - [...] zł i saldo po operacjach - [...] zł, - kserokopię decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...], na mocy której rozłożono skarżącemu zaległość podatkową w kwocie [...] zł na raty płatne po ok. [...] zł miesięcznie począwszy od dnia [...] do [...] oraz ostatnią ratę płatną w kwocie [...] zł do dnia [...], - kserokopię decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...], na mocy której rozłożono skarżącemu zaległość podatkową w kwocie [...] zł na raty płatne po ok. [...] zł miesięcznie począwszy od dnia [...] do [...] oraz ostatnią ratę płatną w kwocie [...] zł do dnia [...], - oświadczenie strony z dnia [...], z którego wynika, że miesięczny koszt jej utrzymania wynosi [...] zł, tj. [...] zł – czynsz/podatek od nieruchomości, [...] zł – energia elektryczna, [...] zł - gaz, [...] zł – wywóz nieczystości; [...] zł – TV, [...] zł – woda, [...] zł – decyzja Naczelnika US w B., a pozostałą kwotę stanowią bieżące zakupy żywności, - kserokopie dowodów wpłat określonych kwot za: gaz ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł), wywóz odpadów ([...] zł) i telefon ([...] zł), - wyciąg z rachunku bankowego zwany "opisem transakcji" za okres [...], gdzie widnieją wpływy z tytułu świadczeń ZUS w kwotach: [...] zł ([...]), [...] zł ([...]) i [...] zł ([...]), - oświadczenie S.J. z dnia [...], że od [...] po zakończeniu urlopu macierzyńskiego przebywa na zwolnieniu lekarskim i otrzymuje przelewem środki z ZUS w wysokości [...] zł, - zaświadczenie z dnia [...] wystawione przez Przedsiębiorstwo B Sp. z o.o. w T., z którego wynika, że S.J. jest zatrudniona od dnia [...] i że od dnia [...] przebywa na zwolnieniu lekarskim, - zaświadczenie z dnia [...] wystawione przez C Spółka Jawna w B., z którego wynika, że S.J. jest zatrudniona w tej firmie na stanowisku księgowej na podstawie umowy o pracę zawartej w dniu [...] na czas nieokreślony i że jej wynagrodzenie wynosi "[...]". Postanowieniem z dnia 18 maja 2010 r. Referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, iż z zebranych dowodów wynika, że skarżący posiada stosowne środki pieniężne, które umożliwiają poniesienie kosztów sądowych w sprawach toczących się przed Sądem w łącznej kwocie [...] zł. Tym samym, że nie wykazał, stosownie do przepisów art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że skarżący i jego żona osiągają regularne dochody i że z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że skarżący uzyskuje określone wpływy gotówki i w efekcie dysponuje kwotą ok. [...] zł zdolną pokryć łączną kwotę należnych wpisów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Postanowienie zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...], a następnie zostało zaskarżone przez pełnomocnika wniesieniem sprzeciwu z dnia [...]. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik nie zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym w postanowieniu i stwierdził, że dynamika przychodów skarżącego jest uzależniona od możliwości świadczenia usług transportowych oraz zajęcia komorniczego. W związku z tym wskazano, że w chwili zapłacenia kwoty wpisów sądowych sytuacja finansowa skarżącego mogłaby ulec tak diametralnemu pogorszeniu, iż miałby trudności z utrzymaniem rodziny oraz utrzymaniem w sprawności środków transportu niezbędnych do zapewnienia świadczenia usług. Podkreślił przy tym, że z uwagi na sytuację w kraju, w tym sytuację powodziową, świadczenie usług transportowych znacznie zmalało, czyli że wpłata jednorazowa kosztów sądowych stanowi znaczny wydatek co mogłoby narazić go na znaczne pogorszenie egzystencji jego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ w niniejszej sprawie sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi podlega ponownemu rozpatrzeniu. W pierwszej kolejności należy przyjąć, że wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy częściowego zwolnienia od kosztów postępowania, tj. w zakresie kosztów sądowych, gdyż w rubryce 4 wniosku strona pozostawiła nie przekreślony zwrot "zwolnienie od kosztów sądowych" wykreślając pozostałe. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W związku z tym to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy zatem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W ustaleniu rzeczywistego stanu rzeczy pomocne dla strony i Sądu jest wezwanie kierowane w trybie art. 255 P.p.s.a. w celu uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku. Oceniając zebrany materiał dowodowy, opisany w części wstępnej, Sąd uznał, że strona nie wykazała spełnienia przesłanek zawartych w powyższych przepisach. Rozważając zasadność wniosku Sąd miał na uwadze to, iż z przedłożonych dokumentów przez stronę wynika, że na dzień składania wniosku, czyli [...], posiadała ona wystarczające środki finansowe pozwalające uiścić należny wpis sądowy, który łącznie we wszystkich sprawach wynosił [...] zł. Z wyciągi z rachunku bankowego strony wynika, że w okresie [...] strona posiadała środki w kwocie [...] zł stanowiące nie tylko różnicę pomiędzy wpływami - [...] zł i wypłatami z tego rachunku - [...] zł dokonanymi w tym okresie, ale także środki po przeniesieniu z poprzedniego okresu. Tym samym wydatki na wpisy sądowe stanowiłyby jedynie jedną trzecią tej kwoty, co nie powinno wpłynąć na stabilność finansową całej rodziny, w szczególności, gdy żona skarżącego osiąga stałe miesięczne przychody z tytułu świadczeń ZUS, a skarżący dochody z działalności gospodarczej przez ten okres wynoszące [...] zł. Nie może to też mieć decydującego znaczenia dla prowadzonej działalności gospodarczej w formie usług transportowych, która z zasady nie wymaga znacznych nakładów, w sytuacji gdy strona posiada już środek transportu. Poza tym w związku z toczącym się postępowaniem podatkowym strona winna również liczyć się z powstaniem dodatkowych wydatków na etapie postępowania sądowego. Nie można zgodzić się z pełnomocnikiem strony skarżącej, że zapłata jednorazowa należnej kwoty wpisów sądowych pogorszyłaby diametralnie sytuację całej rodziny. Pełnomocnik nie wykazał w sprzeciwie na czym miałaby polegać nowa "dynamiczna" sytuacja życiowa i zawodowa oraz "sytuacja w kraju", w tym "powodziowa", które w przyszłości miałyby wpływ na zmniejszenie usług transportowych i pogorszenie egzystencji życiowej. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. i art. 254 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., uznał, że strona skarżąca nie wykazała zasadność złożonego wniosku, dlatego odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.