III SA/Gl 584/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 12 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Biblioteki i Ośrodka Kultury Gminy O. w T. z dnia 2 marca 2023 r. nr DBiOK.0141.3.2023 w przedmiocie informacji publicznej postanawia: odrzucić skargę. Pismem z 5 lipca 2023 r. M. P. (dalej zwany: "skarżącym") wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Dyrektora Biblioteki i Ośrodka Kultury Gminy O. w T. z 2 marca 2023 r. nr DBiOK.0141.3.2023 uchylającą w całości decyzję własną z 24 stycznia 2023 r. znak: [...] i odmawiającą udostępnienia informacji publicznej w zakresie wskazania kwot wypłaconych w 2022 r. nagród/premii głównej księgowej BIOK-u. Jednocześnie skarżący złożył wiosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Postanowieniem z 19 lutego 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przywrócił skarżącemu termin do wniesie skargi na decyzję Dyrektora Biblioteki i Ośrodka Kultury Gminy O. w T. z 2 marca 2023 r. znak: DBiOK.0141.3.2023. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że choć skarga na decyzję z 2 marca 2023 r. została złożona po ustawowym terminie, to należy zwrócić uwagę na złożoność wcześniejszego postępowania dotyczącego skargi strony skarżącej na bezczynność organu w zakresie nieudzielenia odpowiedzi na wniosek dotyczący informacji publicznej. Skarga na bezczynność (sygn. akt III SAB/GL 76/23) została złożona ze względu na fakt, że zdaniem skarżącego decyzja z 2 marca 2023 r. została mu doręczona e-mailem, a więc nieskutecznie. Postępowanie to zakończyło się wyrokiem z 14 kwietnia 2023 r. oddalającym skargę. Pomimo ww. wyroku skarżący pismem z 21 czerwca 2023 r. zwrócił się do organu o prawidłowe doręczenie mu decyzji. Organ poinformował skarżącego o umorzeniu postępowania w sprawie doręczenia decyzji pismem z 28 czerwca 2023 r., które skarżący odebrał 29 czerwca 2023 r. Zatem skarżący wysyłając skargę z 5 lipca 2023 r. dochował ustawowego terminu. Zażalenie na wydane postanowienie złożył organ, podnosząc, że przedmiotowa skarga dotyczy decyzji organu pierwszej instancji, bowiem od decyzji z 2 marca 2023 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu zażalenia organu postanowieniem z 19 kwietnia 2024 r. sygn. akt III OZ 173/24 uchylił zaskarżone postanowienie. W treści rozstrzygnięcia stwierdził, że sąd pierwszej instancji dokonał błędnej analizy stanu faktycznego w niniejszej sprawie i pominął niektóre istotne w sprawie okoliczności. Mianowicie z kserokopii załączonych do akt sprawy wynika, że decyzja organu z 24 stycznia 2023 r. została uchylona decyzją z 2 marca 2023 r., w aktach znajduje się również kserokopia wniosku skarżącego z 17 marca 2023 r. o ponowne rozpoznanie sprawy (k.29) oraz decyzji organu z 31 marca 2023 r. znak: [...] wydana po rozpoznaniu tego wniosku (k. 30-32). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie sąd pierwszej instancji przedwcześnie przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi na decyzję z 2 marca 2023 r. znak: DBiOK.0141.3.2023 w sytuacji, w której z akt sprawy wynika, że skarżący przed wniesieniem skargi prawdopodobnie złożył do organu wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, a wniosek ten został przez organ rozpoznany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu z uwagi na zaskarżenie decyzji organu I instancji, tj. decyzji Dyrektora Biblioteki i Ośrodka Kultury Gminy O. w T. z 2 marca 2023 r. znak: [...]. Zgodnie z art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – zwanej dalej: "p.p.s.a.", warunkiem dopuszczalności skargi jest wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one stronie skarżącej w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.). Z powyższego wynika, że co do zasady strona musi najpierw wykorzystać administracyjny tok instancji (odwołanie, zażalenie), a dopiero później ma prawo wnieść skargę na rozstrzygnięcie, wydane przez organ odwoławczy. Ustawodawca uczynił wyjątek w sytuacji, gdy przysługującym stronie środkiem prawnym jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, cechujący się brakiem dewolutywności – sprawę rozpoznaje jeszcze raz ten sam organ, który wydał kwestionowaną decyzję. Wówczas strona ma wybór, z jakiego środka korzysta – wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czyli z administracyjnej drogi odwoławczej, czy też od razu decyduje się na wniesienie skargi do sądu. Wybranie tej pierwszej opcji nie pozbawia strony możliwości złożenia skargi od decyzji, wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Możliwość wyboru środka prawnego nie oznacza, że strona może korzystać z obu możliwości zakwestionowania decyzji równolegle. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zarówno sąd (w ramach postępowania, zainicjowanego skargą) jak i organ administracji publicznej (rozpatrujący sprawę ponownie) dokonywałyby kontroli zgodności z prawem tej samej decyzji ostatecznej. Te dwa postępowania – sądowoadministracyjne oraz administracyjne, wszczęte wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy – nie mogą toczyć się jednocześnie. Mogłoby to prowadzić do sytuacji, w której w obrocie prawnym zaistniałyby dwa wzajemnie ze sobą sprzeczne rozstrzygnięcia, odnoszące się do tej samej decyzji pierwszoinstancyjnej. Wobec tego w wypadku, gdy strona wniesie jednak owe dwa środki prawne i uczyni to równocześnie, pojawia się zagadnienie, któremu z tych środków należy przyznać pierwszeństwo. Innymi słowy trzeba rozstrzygnąć, który z tych środków jest w takim wypadku dopuszczalny. W ocenie Sądu środkiem tym jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ administracji publicznej, natomiast jednocześnie wniesiona skarga będzie niedopuszczalna. Przede wszystkim trzeba zauważyć, że wyczerpanie środków zaskarżenia (art. 52 § 1 p.p.s.a.) jest ogólną zasadą, dotyczącą możliwości zaskarżenia decyzji do sądu administracyjnego. Możliwość pominięcia pełnego trybu administracyjnego została przez ustawodawcę wprowadzona jako wyjątek. W sytuacji wątpliwości należy stosować zasadę, a nie dokonywać rozszerzenia ustawowego wyjątku. Ponadto, z treści art. 52 § 2 zdanie pierwsze jasno wynika, że strona może wnieść skargę do sądu bez korzystania z prawa do zwrócenia się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Należy to odczytywać w taki sposób, że skargę od decyzji wydanej w pierwszej instancji można złożyć skutecznie tylko wówczas, gdy nie korzysta się z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wystąpienie z takim wnioskiem uruchamia niedewolutywną kontrolę w ramach postępowania administracyjnego, a zatem wyklucza możliwość złożenia skargi do sądu bez uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia. Należy również zwrócić uwagę, że ustawodawca w art. 54a p.p.s.a. – dotyczącym sytuacji, gdy różne strony postępowania korzystają z różnych sposobów kwestionowania decyzji – rozstrzygnął konkurencję pomiędzy skargą do sądu, niepoprzedzoną wyczerpaniem środków zaskarżenia a wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy na korzyść tego drugiego środka. Widać zatem wyraźnie, że w razie wątpliwości pierwszeństwo winien mieć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jeżeli strona zdecydowała się skorzystać ze środka zaskarżenia w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to złożenie skargi na tę decyzję musi być uznane za niedopuszczalne, co z kolei oznacza konieczność jej odrzucenia. Dalszy bieg może zostać nadany wyłącznie wnioskowi o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego wyniku została wydana decyzja 31 marca 2023 r. którą to organ utrzymał w mocy własną decyzję z 2 marca 2023 r., a która nie została zaskarżona. Na koniec, odnosząc się do wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego, tutejszy Sąd zwrócił uwagę, że z treści skargi nie wynika, aby skarżący kwestionował decyzję z 31 marca 2023 r., bowiem zarzuty w niej podniesione dotyczą ściśle decyzji z 2 marca 2023 r. Z uwagi na powyższe Sąd orzekł jak na wstępie, biorąc za podstawę art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.