III SA/Gl 603/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. S. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na ww. postanowienie w kwocie 100 zł, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku złożonego na druku urzędowego formularza PPF wnioskodawca oświadczyła, ze znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowo – rodzinnej. Wyrokiem z dnia [...] r. Sąd Okręgowy w K. rozwiązał związek małżeński skarżącej z M. S.. Sąd zasądził na rzecz skarżącej od jej byłego męża alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie. Jednakże zobowiązany do chwili obecnej nie wpłacił jeszcze żadnej raty. Strona zaznaczyła, że obecnie toczy się postępowanie o podział majątku wspólnego. Skarżąca znajduje się pod stałą opieką lekarską z uwagi na swój stan zdrowia. Strona skarżąca utrzymuje się de facto z drobnych darowizn dzieci, które opłacają jej czynsz i żywią ją. Z oświadczenia skarżącej wynika, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie osiąga żadnego dochodu. Na jej majątek składa się: nieruchomość zabudowana (KW nr [...]), mieszkanie o powierzchni [...] m2 i gospodarstwo rolne wraz z innymi nieruchomościami (skarżąca podała odpowiednie numery ksiąg wieczystych prowadzonych dla tych nieruchomości). Poza tym, strona nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Załącznikiem do wniosku jest formularz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, w którym wnioskodawca wyszczególniła nieruchomości, których jest współwłaścicielem, z wyraźnym zastrzeżeniem, że nieruchomości te znajdują się aktualnie w wyłącznym władaniu jej byłego męża – M. S. Ponadto, w formularzu tym skarżąca podała szacunkowe koszty swojego utrzymania koniecznego – łączna kwota wynosi 1.542 zł. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżąca nadesłała do akt następujące dokumenty: wydruki elektroniczne ksiąg wieczystych; oświadczenie wspólnoty mieszkaniowej o jednej osobie zameldowanej w miejscu zamieszkania skarżącej; zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M., z którego wynika, że skarżąca nie dokonywała rozliczenia podatku dochodowego za rok 2013 i 2014; zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w M., z którego wynika, że strona nie jest zarejestrowana, jako osoba bezrobotna; zaświadczenie od lekarza prowadzącego wnioskodawcę; kserokopie faktur opłat za: gaz; użytkowanie lokalu mieszkalnego; energię elektryczną; wezwanie na rozprawę w przedmiocie podziału majątku wspólnego; pismo Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego informujące o podleganiu wnioskodawcy ubezpieczeniu w KRUS; kserokopie wyroków (pierwszej i drugiej instancji) w sprawie o rozwód; zaświadczenie ZUS z dnia [...] r., z którego wynika, że wnioskodawca nie figuruje, jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń społecznych w ZUS. W dniu [...] r. wpłynął do tutejszego Sądu odpis wyroku Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r., sygn. akt: [...], w którym zasądzono od byłego męża wnioskodawcy alimenty dla skarżącej w kwocie 500 zł miesięcznie. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku H. S., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżąca oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i mieszka sama. Wnioskodawca jest osobą, która nie osiąga żadnego dochodu. Fakt nieosiągania dochodu potwierdza stosowne zaświadczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...] r., zgodnie z którym w roku 2013 i 2014, wnioskodawca nie dokonała rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych. Jednocześnie, strona skarżąca nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, jako osoba bezrobotna, ani osoba poszukująca pracy. Sytuacja taka jest nietypowa. Skarżąca jest osobą rozwiedzioną i ma zasądzone alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie od swojego byłego męża. Jednak, z oświadczenia skarżącej wynika, że zobowiązany nigdy nie uiścił ani jednej raty alimentów. Jednocześnie strona mieszka w lokalu położonym przy ul. [...] w M. – jest jedyną osobą zamieszkująca ten lokal. Jak wynika z przedłożonej przez skarżącą dokumentacji, opłata miesięczna za korzystanie z mieszkania ("eksploatacyjna") wynosi 779,33 zł. Poza tym opłata za energię elektryczną w okresie wiosenno – letnim zamyka się w przeciętnej kwocie 53,96 zł, a opłata za gaz wynosi 49,45 zł. Należy mieć na względzie, że strona musi ponosić jeszcze inne koszty, np. opłaty za zakup żywności, odzieży, środków czystości, potencjalnie również leków. Załącznikiem do formularza PPF jest oświadczenie o stanie rodzinnym, majątki, dochodach i źródłach utrzymania, w którym skarżąca oszacowała całkowite koszty miesięczne swojego utrzymania na kwotę 1.542 zł. Co istotne, wnioskodawca w żadnym miejscu nie oświadczyła, aby posiadała jakiekolwiek zaległości w opłacaniu rachunków, bądź problemy z ponoszeniem kosztów swojego osobistego utrzymania. Kwestię środków finansowych, które pozwalają skarżącej uiścić opłaty i ponosić osobiste utrzymanie strona zamknęła dość enigmatycznym sformułowanie, zgodnie z którym "utrzymuje się z drobnych darowizn dzieci, które płacą jej czynsz oraz żywią ją." Referendarz sądowy wezwaniem z dnia [...] r. dążył do wyjaśnienia źródła z którego wnioskodawca czerpie środki na swoje utrzymanie, wzywając stronę do przedłożenia do akt sprawy oświadczeń złożonych przez członków jej rodziny potwierdzających fakt udzielania jej pomocy ze wskazaniem jej rodzaju i wielkości. Wezwał jednocześnie stronę, aby wyjaśniła, czy posiada jakiekolwiek zaciągnięte kredyty, czy pożyczki. Wnioskodawca w ogóle nie odniosła się do tych dwóch kwestii. Strona nie nadesłała stosownych oświadczeń członków swojej rodziny, ani nawet nie złożyła dokładnych wyjaśnień w tej kwestii. W piśmie przewodnim z dnia [...] r. oświadczyła jedynie, po raz kolejny, że koszty utrzymania mieszkania należącego do niej pokrywają jej dzieci, "bo jest na ich utrzymaniu ze względu na brak jakichkolwiek dochodów". W tej sytuacji rodzi się pytanie, w jaki sposób w rzeczywistości skarżąca uzyskuje środki pieniężne (i w jakiej wysokości) na swoje utrzymanie. Skarżąca nie przedłożyła materiału źródłowego, pozwalającego na udzielenie odpowiedzi na to pytanie. W efekcie, brak jest podstaw do ego, aby rzetelnie rozpoznać jej sytuację majątkową i stwierdzić, czy spełnia ustawowe przesłanki przyznania jej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca bowiem oficjalnie nie uzyskuje żadnego dochodu, nie rozlicza podatku dochodowego od osób fizycznych i nie podlega ubezpieczeniu w ZUS (oba fakty zostały wykazane przez stronę nadesłaniem stosownych zaświadczeń). Utrzymuje jednak swoje mieszkanie, opłaca media i inne opłaty, kupuje żywność, odzież, środki czystości, leki. Brak jednak wiarygodnego i nie budzącego żadnych wątpliwości wykazania skąd uzyskuje środki finansowe i w jakiej wysokości. Wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. pozostało w tej kwestii zupełnie bez odpowiedzi. Tym bardziej, że wpis sądowy od skargi w tej sprawie, oraz w sprawie o sygn. akt: III SA/Gl 604/15 wynosi po 100 zł – czyli łączna opłata od dwóch skarg wyniesie 200 zł. Należałoby rozważyć jaką gotówką strona dysponuje w ciągu miesiąca i czy po uregulowaniu wszelkich opłat i kosztów osobistego utrzymania pozostaje jej gotówka, którą mogłaby (chociażby w części) przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. W końcowej części uzasadnienia należy podnieść również, że wnioskodawca jest właścicielem wielu nieruchomości. Zgodnie z jej oświadczeniem, pierwotnie wchodziły one w skład wspólnego majątku małżeńskiego. Jednak z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, stały się te nieruchomości przedmiotem współwłasności zwykłej ("ułamkowej"). Obecnie przed Sądem Rejonowym w M. toczy się postępowanie o podział majątku wspólnego (sygn. akt; [...]) pomiędzy wnioskodawcą a jej byłym mężem. Wśród tych nieruchomości znajdują się nie tylko grunty orne, łąki i tereny leśne położone na obszarze właściwości Sądów Rejonowych w: M. i K., lecz także nieruchomość oznaczona w księdze wieczystej, jako "tereny mieszkaniowe" w K. – o powierzchni [...] m2 i działka budowlana o powierzchni [...] ha, położona w M. Uwzględniając jednak fakt, że nieruchomości są aktualnie przedmiotem współwłasności z byłym mężem skarżącej, należy jednak stwierdzić, że nieruchomości te przedstawiają jednak znaczną wartość – w szczególności nieruchomości położone w K. i działka budowlana w M. Tymczasem w judykaturze przyjmuje się powszechnie, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy wnioskodawca nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi lub jeśli zapłata kosztów postępowania sądowego mogłaby spowodować powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów postępowania nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Strona jednak w przedmiotowej sprawie nie zdołała wykazać jakimi środkami finansowymi w istocie dysponuje, w efekcie brak podstaw do stwierdzenia, że nie stać jej na uiszczenie łącznego wpisu sądowego od dwóch skarg w kwocie 200 zł. Reasumując, skarżąca z pewnością nie należy do osób pozbawionych środków do życia, pomimo tego, że nie posiada typowych dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę, czy też świadczenia emerytalnego czy rentowego. A niewątpliwie właśnie do przypadków osób rzeczywiście nie dysponujących żadnym majątkiem, mających realne problemy z regulowaniem opłat i z osobistym utrzymaniem powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Przyjmuje się bowiem, że beneficjentami instytucji procesowej jaką jest prawo pomocy, powinny być osoby ubogie. Tymczasem sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie można jednak utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca bowiem nie podnosi, że ma problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, odzież, środki czystości, leki), jak również nie podniosła tego, że ma jakiekolwiek zaległości w regulowaniu opłat (np. za media), czy też, że jest obciążona spłatami zaciągniętych kredytów, czy też pożyczek. Ponadto, jak wskazano wyżej, strona jest współwłaścicielem relatywnie wartościowych nieruchomości. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.