III SA/Gl 612/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia 23 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie nieprzyznania stypendium socjalnego oddala skargę. Rektor Uniwersytetu [...] w K. (dalej: organ odwoławczy, Rektor) decyzją z 23 maja 2023 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku M. K. (dalej: strona, skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Prodziekana ds. Kształcenia i Studentów Wydziału Humanistycznego z 18 kwietnia 2023 r. nr [...], w sprawie odmowy przyznania stypendium socjalnego w semestrze letnim roku akademickiego 2022/2023. W podstawie prawnej decyzji powołał art. 93 ust. 1, ust. 4, ust. 5, ust. 6 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. 2022 r. poz. 574, ze zm., dalej: Prawo o szkolnictwie wyższym) § 5 ust. 2 pkt 1-4 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] (dalej: Regulamin) stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] w K. z 28 lutego 2023 r. w sprawie ustalenia Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] w K. i art. 104, art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm., dalej: K.p.a.). Z akt administracyjnych wynika, że skarżący - student III roku studiów stacjonarnych pierwszego stopnia Wydziału Humanistycznego, kierunek filologia angielska, specjalność tłumaczeniowa z językiem japońskim - 9 marca 2023 r. złożył wniosek o stypendium socjalne za semestr letni 2022/2023, wskazując na trudną sytuację finansową. Decyzją z 18 kwietnia 2023 r. organ pierwszoinstancyjny odmówił przyznania stypendium socjalnego w semestrze letnim roku akademickiego 2022/2023. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że brak jest podstaw do przyznania stypendium socjalnego, albowiem okres uprawniający do pobierania świadczeń upłynął wraz z końcem semestru zimowego roku akademickiego 2022/2023, czyli wraz z upływem 9 - tego semestru ustawowego okresu przysługiwania świadczenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, wskazując na bardzo trudną sytuację finansową. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu decyzji Rektor przywołał treść art. 93 ust. 4 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym, z którego wynika, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Następnie organ wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania semestry studiów, które zostały wliczone do okresu studiów skarżącego przedstawiają się następująco : 1. Uniwersytet [...] w K., kierunek: finanse i rachunkowość: - od 1.10.2018 r. - 6.05.2021 r. - 4 semestry 2. Uniwersytet [...] w K., kierunek: filologia angielska, studia stacjonarne pierwszego stopnia: - od 1.10.2020 r. do nadal: - rok akademicki 2020/2021 - 2 semestry - rok akademicki 2021/2022 - 2 semestry - rok akademicki 2022/2023 - 2 semestry - razem 10 semestrów, po 9 semestrze tj. semestrze zimowym roku akademickiego 2022/2023 koniec okresu uprawniającego do pobierania świadczeń na studiach pierwszego stopnia. Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 93 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, do okresu przysługiwania świadczeń wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich. Organ zaznaczył też, że z uwagi na kształcenie na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie zostały potraktowane jako jeden semestr. Zatem organ stwierdził, że skoro wymiar podstawowy okresu przysługiwania świadczeń wynosi 12 semestrów z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów, a skarżący złożył wniosek o stypendium socjalne na semestr letni roku akademickiego 2022/2023 jako student studiów pierwszego stopnia, to świadczenia przysługują mu nie dłużej niż przez 9 semestrów. Organ zaznaczył też, że znowelizowany art. 93 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym wszedł w życie 18 grudnia 2021 r. i jest stosowany do świadczeń przyznawanych od semestru letniego roku akademickiego 2021/2022, okres ten biegnie od momentu rozpoczęcia studiów po raz pierwszy. W ocenie organu decyzja o przyznaniu stypendium socjalnego, musi opierać się na zasadach wynikających z obowiązujących przepisów prawa. Zatem żadne inne kryteria niż wynikające z ustawy i regulaminu nie mogą decydować o przyznaniu stypendium socjalnego. Regulamin pomocy materialnej dla studentów przyjęty przez rektora jest aktem wewnętrznym uczelni skierowanym do użytkowników uczelni - zakładu administracyjnego. Jest aktem subsydiarym dla postanowień ustawy, a to oznacza, że musi uwzględniać jej postanowienia. Regulamin będzie wypełniał ramy wyznaczone przepisami ustawy, a to oznacza, że naruszenie jego postanowień będzie stanowiło naruszenie przepisu prawa leżącego u podstaw wydawanego rozstrzygnięcia w tym przypadku przyznania stypendium socjalnego. W skardze do sądu administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego z 23 maja 2023 r. oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej. W uzasadnieniu skargi zarzucił, że podczas rozpatrywania jego wniosku nie dopełniono obowiązku podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, tzn. ustalenia, że w roku akademickim 2018/2019 świadczenia przyznawane były na podstawie wcześniej obowiązującej ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Tak więc zaliczenie okresu pobierania świadczenia z roku akademickiego 2018/2019 narusza zasadę niedziałania prawa wstecz. Zdaniem skarżącego nie ma podstaw do uwzględniania okresów sprzed daty wejścia w życie art. 86 - 95 Prawa o szkolnictwie wyższym, gdyż te przepisy obowiązują od 1 października 2019 r. W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje : Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organom zarzucić naruszenia przepisów prawa. Na wstępie wskazać trzeba, że za podstawę wyroku Sąd przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane w zaskarżonym rozstrzygnięciu, albowiem nie stwierdził naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organy zasadnie odmówiły skarżącemu przyznania wnioskowanego 9 marca 2023 r. stypendium socjalnego. Przepis art. 86 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym reguluje podstawy i tryb przyznawania pomocy materialnej studentowi, stanowiąc w ust. 1 pkt 1, że może on ubiegać się o stypendium socjalne. Z mocy ust. 2 tego przepisu przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4 oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. Tym samym organy uczelni przy procedowaniu w przedmiocie przyznania stypendium są obowiązane do odpowiedniego stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a decyzje w tym zakresie zostały poddane kontroli prowadzonej przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem. Z kolei ograniczenie możliwości przyznania tych świadczeń ustawodawca uregulował w art. 93 w/w ustawy. Przepis ten w dacie składania wniosku przez skarżącego stanowił, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich (ust.1). W ust. 2 zawarto regulację, zgodnie z którą student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Zgodnie zaś z brzmieniem ust. 4 łączny okres, przez który przysługują te świadczenia wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Skarżący wskazuje, że w roku akademickim 2018/2019 świadczenia przyznawane były na podstawie wcześniej obowiązującej ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, tak więc zaliczenie okresu pobierania świadczenia z roku akademickiego 2018/2019 narusza zasadę niedziałania prawa wstecz, albowiem nowa ustawa obowiązuje od 1 października 2019 r. Stanowisko skarżącego jest błędne. W tym miejscu podnieść trzeba, że zgodnie z art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 K.p.a. - organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa tj. norm prawa procesowego obowiązującego w dacie orzekania oraz prawa materialnego z daty zaistnienia zdarzenia prawnego – tu: złożenia wniosku. Powyższe obowiązuje także organy orzekające w niniejszej sprawie z mocy art. 86 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Zauważyć należy, że skarżący będąc studentem III roku studiów stacjonarnych pierwszego stopnia Wydziału Humanistycznego, kierunek filologia angielska, specjalność tłumaczeniowa z językiem japońskim - 9 marca 2023 r. złożył wniosek o stypendium socjalne za semestr letni 2022/2023. Natomiast 9-ty semestr łącznie jego nauki na kolejnych uczelniach wyższych upłynął z końcem semestru zimowego roku akademickiego 2022/2023. Ustawą z 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw w art. 1 pkt 3 zmieniono wcześniejsze regulacje art. 93 i art. 94 dotyczące ograniczenia możliwości przyznania świadczeń oraz utraty prawa do nich. Uprzednio obowiązujący art. 93 stanowił w ust. 2, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1: 1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat zmienił brzmienie na: "Student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Natomiast w wyniku tej nowelizacji ust. 4 art. 93 otrzymał brzmienie, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów. Tym samym ustawodawca dokonał radykalnej zmiany okresu istnienia uprawnienia studenta do pobierania świadczeń z art. 86 i art. 359. Sąd podziela pogląd, że pojęciu "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy nadać powszechne rozumienie językowe i odnosić je do świadczenia, które zostało przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. Jednakże dokonana nowelizacja jednoznacznie ograniczyła czasokres, przez który to prawo przysługuje - do 12 semestrów (na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów) wiążąc ten czas z okresem samego studiowania – jako podstawowej przesłanki ustawowej i związanej z nią uprawnienia do ubiegania się o świadczenia, z którego student może korzystać. Zauważyć także należy, że z mocy art. 18 ustawy zmieniającej wchodziła ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkami, w których nie ujęto w/w art. 1 – czyli począwszy od 18 grudnia 2021 r. Jedynie do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022, art. 16 ustawy zmieniającej przewidział możliwość stosowania przepisów ustawy zmienianej, w brzmieniu dotychczasowym. Zatem wyłącznie w tym zakresie ustawodawca nie posłużył się zasadą bezpośredniego działania nowej ustawy polegającej na tym, że od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do stosunków prawnych (zdarzeń, stanów rzeczy) danego rodzaju niezależnie od tego, czy dopiero powstaną czy też powstały wcześniej przed wejściem w życie nowego prawa, lecz trwają nadal w czasie dokonywania zmiany prawa – bowiem do przyznawania świadczeń, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 czyli trwającego w dacie dokonywanej zmiany dopuścił stosowanie przepisów ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Natomiast wszystkie świadczenia wnioskowane już po tym semestrze podlegają reżimowi nowej regulacji i jakakolwiek inna interpretacja jej znowelizowanych norm prawnych, od wyżej przedstawionej, byłaby wykładnią contra legem. Ustawodawca jednoznacznie bowiem zmienił wcześniejszą normę z pierwotnie uregulowanym czasem przysługiwania stypendium stricte od daty otrzymywania świadczeń stypendialnych i aktualnie zawarł doprecyzowanie, że łączny okres przysługiwania świadczeń wynosi 12 semestrów (z rozróżnieniem na 1 i 2 stopnień studiów), bez względu na ich pobieranie przez studenta. Skoro więc skarżący ukończył już z upływem semestru zimowego roku akademickiego 2022/2023, 9-ty semestr studiowania, to zasadnie organ odmówił przyznania wnioskowanej zapomogi. Z tego względu, działając na podstawie z art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji.