III SA/Gl 622/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 czerwca 2024 r. nr UP-409/2024 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 kwietnia 2024 r. nr [...]. Przedmiotem skargi K. S. (S.; dalej "Skarżący") jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "organ" lub "Prezes ZUS") wydana w przedmiocie ulg w spłacaniu należności, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. 8 lutego 2024 r. do ZUS wpłynął wniosek Skarżącego o umorzenie zadłużenia z tytułu niepłaconych składek po zmarłym ojcu B. S. W uzasadnieniu wniosku Skarżący powołał się na trudną sytuację finansową i życiową. 2. Prezes ZUS po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z 23 kwietnia 2024 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej "rozporządzenie"), odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji nr [...] z 5 stycznia 2024 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą po zmarłym 26 grudnia 2022 r. B. S. w łącznej kwocie 68.100,00 zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne - za okres: od stycznia 2008 r. do kwietnia 2011 r. w łącznej kwocie 45.627,17 zł, w tym z tytułu: składek – 19.755,17 zł, odsetek – 25.872,00 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne - od marca 2008 r. do marca 2011 r. w łącznej kwocie 18.593,66 zł, w tym z tytułu: składek – 8.099,66 zł, odsetek – 10.494,00 zł, c) Fundusz Pracy - za okres: od marca 2008 r. do marca 2011 r. w łącznej kwocie 3.879,17 zł, w tym z tytułu: składek - 1.686,17 zł. odsetek – 2.193,00 zł. Odsetki liczone na dzień zgonu płatnika, tj. 26 grudnia 2022 r. oraz od 26 stycznia 2024 r. do 8 lutego 2024 r. W ocenie organu nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Skarżący nie wykazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Ponadto Skarżący nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, jak również, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 2. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że opłacenie zaległych składek pozbawi jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wyjaśnił, że obecnie jest studentem III roku i zamierza przez kilka najbliższych lat kontynuować edukację, co nie jest materialnie łatwe do udźwignięcia, lecz konieczne do osobistego rozwoju i jego przyszłości. Wyjaśnił, że nie ma funduszy na telefon, książki, wakacje, remonty, dentystę, ubrania. Musi także zrezygnować z wielu innych rzeczy, z uwagi na brak środków. Ponadto rosnące ceny żywności spowodowały, że mama nie może wspierać finansowo, gdyż sama ma problemy finansowe. 3. Prezes ZUS decyzją z dnia 10 czerwca 2024 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję z dnia 23 kwietnia 2024 r. Na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, organ ustalił, że Skarżący: - jest kawalerem, - na podstawie umowy o pracę jest zatrudniony w wymiarze ½ etatu w L Sp. z.o.o., umowa została zawarta od 20 października 2023 r. do 31 października 2025 r., wysokość wynagrodzenia brutto wynosi 1.800,00 zł brutto, tj. 1.500,00 zł netto, - nie pobiera renty ani emerytury, - nie posiada dochodu z innych źródeł, - nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy, - nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, - korzysta z innych form pomocy - z tzw. "kieszonkowego" od mamy, - ponosi wydatki związane z utrzymaniem: opłaty eksploatacyjne w wysokości 450,00 zł, koszty leczenia w wysokości 300,00 zł, inne w wysokości 600,00 zł, - prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, - nie posiada zobowiązań finansowych, - we współwłasności 1/16 części posiada dom w T. przy ulicy [...] o powierzchni 100 m2, nr KW [...], - posiada samochód marki Skoda model [...], rok produkcji 2009, - posiada laptop o wartości 300,00 zł, - nie posiada mieszkania, gospodarstwa rolnego, innych nieruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności, - jest studentem dziennym, w związku z tym nie jest w stanie zwiększyć ilości godzin pracy, - nie ma możliwości spłaty zobowiązania. Na podstawie Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych organ ustalił: - zobowiązanie pieniężne wobec ZUS powstało w wyniku przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym ojcu - B. S. (data zgonu [...]r.), - w drodze spadku Skarżący nabył 1/16 udziału w nieruchomości objętej KW o nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w T.; DZIAŁ III - PRAWA, ROSZCZENIA I OGRANICZNIA zawiera ostrzeżenie: stan prawny nieruchomości ujawniony w dziale drugim jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym wobec poświadczenia dziedziczenia po B. S. na rzecz Skarżącego oraz M. S. na mocy aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 13 lutego 2023 r. rep. A nr [...] sporządzonego przed notariuszem, - obecnie nie podlega do ubezpieczeń społecznych w ZUS, - postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącego zmierzające do wyegzekwowania należności tytułu składek po zmarłym ojcu nie zostało dotychczas wdrożone, a okres ich dochodzenia na podstawie art. 24 ust. 5d u.s.u.s. jeszcze nie upłynął. W ocenie ZUS: - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; - wobec faktu, że wniosek dotyczy zaległości, za które Skarżący odpowiada na podstawie wydanej decyzji o odpowiedzialności, przesłanki o których mowa w pkt 2, 4 i 4b nie mają zastosowania do przedmiotowego zadłużenia; - nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że ogłoszono upadłość o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe; - nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - Skarżący nie prowadził działalności gospodarczej i obecnie nie podlega do ubezpieczeń w ZUS z żadnego tytułu (zgłoszony jest przez swoją matkę jako członek rodziny dla celów ubezpieczenia zdrowotnego); - Skarżący wraz z siostrą nabył spadek z dobrodziejstwem inwentarza po 1/2 części każdy, co sprawia, że każdemu ze spadkobierców przysługuje część 1/16 udziału w przedmiotowej nieruchomości o nr KW [...] oraz 1/2 udziału we własności przyczepki SAM; w złożonych korektach wartość odziedziczonego majątku wskazano w kwocie 34.050,00 zł dla każdego spadkobiercy, co oznacza, że wartość masy spadkowej wyniosła: 68.100 zł (1/8 udziału w własności nieruchomości o wartości 67.500,00 zł - 1/16 udziału każdy, tj. 33.750,00 zł oraz własność przyczepki SAM o wartości 600,00 zł - 1/2 udziału każdy, tj. 300,00 zł); nie ma tym samym podstaw do stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne; - nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł; - nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, bowiem wobec Skarżącego nie zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania należności po zmarłym ojcu; na obecną chwilę nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. W związku z powyższym nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Analizując wystąpienie przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu, ZUS wskazał, że Skarżący nie powołał się na sytuację zdrowotną, a w toku prowadzonego postępowania nie zostały przedłożone dokumenty potwierdzające fakt konieczności stałego leczenia, czy zaświadczenia o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania. Tym samym nie zostało udowodnione, że Skarżący nie może w przyszłości uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Skarżący jest studentem studiów dziennych. Daje to podstawę organowi do przypuszczeń, że będzie na przestrzeni wielu lat czynny zawodowo. Zatem będzie osiągał dochody, które pozwolą na stopniową, ale sukcesywną spłatę zadłużenia w ZUS. Również ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną i wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie i w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. ZUS podniósł, że odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego ojca powstała zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa w wyniku przyjęcia przez Skarżącego spadku. Nie jest to zatem nadzwyczajna okoliczność, mogąca stanowić przesłankę do umorzenia należności z tytułu składek. Należy bowiem zauważyć, że Skarżący świadomie przyjął spadek po zmarłym [...]r. ojcu - B. S., czyli razem ze zobowiązaniami ciążącymi na osobie zmarłej (tylko do wartości otrzymanego spadku). Zatem Skarżący miał świadomość obowiązków, które to przyjęcie zrodziło, tym bardziej, że w ramach spadku odziedziczył nie tylko zadłużenie, ale również składniki majątkowe. Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów, nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem organu Skarżący nie udowodnił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych. W toku prowadzonego postępowania organ ustalił, że w okresie od 1 listopada 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. oraz od 20 października 2023 r. do 29 lutego 2024 r. Skarżący był zatrudniony w firmie L Sp. z o.o. W toku postępowania Skarżący poinformował, że od 1 marca 2024 r. świadczy pracę w sklepie "N" w Galerii [...] na umowę zlecenie, jednak nie wskazał wysokości dochodu. Z ustaleń ZUS wynika, że Skarżący obecnie nie podlega do ubezpieczeń społecznych w ZUS z żadnego tytułu. Jest natomiast zgłoszony przez matkę - G. D. jako członek rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym i jest uprawniony do korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego. Z uwagi na brak danych identyfikacyjnych matki Skarżącego, ZUS nie jest w stanie poczynić dalszych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowo-bytowej. Okoliczności, na które powołuje się Skarżący i jego pełnomocnik powinny być należycie udokumentowane. W niniejszej sprawie zarówno Skarżący, jak i jego pełnomocnik nie wyjaśnili i nie udokumentowali wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować sytuację finansową Skarżącego. W szczególności pozostała niewyjaśniona kwestia aktualnej wysokości dochodu, którym w rzeczywistości dysponuje Skarżący. Jednocześnie Skarżący nie wykazał, aby miał trudności w regulowaniu wydatków związanych z utrzymaniem, które oszacował na kwotę 1.050,0 zł + koszty leczenia w wysokości 300,00 zł. W związku z tym można domniemywać, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności. Ograniczone możliwości płatnicze, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości z tytułu składek. ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Nie udowodniono, że Skarżący zostanie pozbawiony środków finansowych potrzebnych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w przypadku podjęcia się ratalnej spłaty zadłużenia z tytułu składek. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna Skarżącego ma charakter definitywny. Przyjęcie, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla Skarżącego, w szczególności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą. 5. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżący oraz jego siostra M. S. stwierdzili, iż spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w ich gospodarstwie domowym (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) Argumentowali, że w dalszym ciągu nie mają żadnych stałych dochodów, są studentami. Utrzymuje ich nas matka pracująca na umowie o pracę w dwóch spółkach z o.o., w których miesięczny dochód wynosi 2.620,00 brutto w każdej firmie. Razem miesięczny dochód wynosi 5.240,00 brutto; do skargi Skarżący przedstawił kopie umów o pracę mamy oraz PIT 37 za rok 2023, w którym wykazane są wszystkie dochody matki. Podkreślili, że mieszkają samodzielnie w domu po zmarłym ojcu, gdzie ponoszą koszty utrzymania i życia w T., a jednocześnie wynajmują mieszkanie w K., gdzie studiują. Matka mieszka oddzielnie od 2012 r. Od 2020 jest w nowym związku małżeńskim. Matka zmuszona była zostawić wszystko i wyprowadzić się z [...], gdyż z naszym ojcem nie dato się porozumieć i mieszkać. Była założona niebieska karta-przemoc psychiczna i materialna. Brak było warunków do wspólnej egzystencji. Aby się utrzymać i móc się kształcić zmuszeni są, zamiast odpoczywać podczas wakacji, podejmować pracę, aby realizować podstawowe potrzeby młodego człowieka - wyjście do kina, książki, spotkania młodzieżowe itp. Podkreślili, że nie otrzymują i nigdy nie otrzymywali renty rodzinnej z ZUS (wnioski o rentę w drodze wyjątku zostały skierowane do Prezesa ZUS czekamy na odpowiedz) ani żadnego wsparcia od Państwa, tj. MOPS. Matka ma obowiązek nas wspierać, a ona sama ma problemy z zapewnieniem podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący i jego Siostra podali, że miesięczny dochód matki wynosi 5000 zł, a koszty utrzymania: matki, Skarżącego i jego siostry: 5.275 zł. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odnosząc się do dołączonych do skargi dokumentów finansowych matki spadkobiercy - G. D. (PIT-37 i PIT/0 za rok 2023 oraz dokumentów dotyczących zmiany warunków umowy o pracę G. D.), ZUS wskazał, że nie mają one wpływu na dokonane rozstrzygniecie w sprawie. ZUS ustalił, że G. D. jest zatrudniona na 1/4 część etatu, od 2020 r. jest w związku małżeńskim. Mąż Pani D. również dysponuje dochodem z tytułu zatrudnienia, a na sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody uzyskiwane przez wszystkich członków prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja ZUS z dnia 10 czerwca 2024 r., którą odmówiono Skarżącemu umorzenia zadłużenia z tytułu niezapłaconych składek przez ś.p. ojca Skarżącego, a wynikających z decyzji NR [...] o zmianie decyzji o odpowiedzialności następcy prawnego. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami. W sprawie organ prawidłowo uznał, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, tj. przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. Natomiast dowolne są ustalenia i ocena organu, iż w sprawie nie zaszedł wskazany w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia uzasadniony przypadek, w którym opłacenie należności z tytułu składek spowodowałoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W tym zakresie organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. Zgodnie treścią § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Celem regulacji w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2366/13, baza orzeczeń nsa.gov.pl). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten czas minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09, baza orzeczeń nsa.gov.pl). Na gruncie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przesłanką uzasadniającą umorzenie należności jest ustalenie, że opłacenie należności z tytułu tych składek pozbawi zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W powołanym przepisie chodzi o potrzeby, których zaspokojenie jest konieczne lub których niezaspokojenie negatywnie wpłynie na byt zobowiązanego i jego rodziny. Dokonując oceny w zakresie zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, organ powinien porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę i członków jej rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt II GSK 1498/17 oraz powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo, baza orzeczeń nsa.gov.pl). W kontekście powyższych rozważań w ocenie Sądu organ nie przeprowadził wnikliwej i pełnej analizy sytuacji materialno-bytowej Skarżącego. Zasadniczo oparł się na potencjalnych możliwościach uzyskania przez Skarżącego dochodów w przyszłości, zamiast na istniejących w czasie wydania decyzji okolicznościach. W orzecznictwie przyjmuje się, iż "ustalenia dotyczące spełnienia przesłanek umorzenia zaległych składek muszą się odnosić do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości czy przewidywań dotyczących przyszłości. Ustalenia te muszą dotyczyć rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy, a więc organ nie może opierać się na ustaleniach prawdopodobnych" (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 300/17). Jak wskazano m.in. w wyroku NSA z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1490/17 w każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS ustalił, że Skarżący ponosi wydatki związane z utrzymaniem: opłaty eksploatacyjne w wysokości 450,00 zł, koszty leczenia w wysokości 300,00 zł, inne w wysokości 600,00 zł (wynajem pokoju w K.) łącznie 1.350,00 zł, których wysokość nie przekracza ujawnionych dochodów. Jednak poczynione w rozpoznawanej sprawie ustalenia ZUS dotyczące kwoty miesięcznych wydatków uznanych za konieczne do zaspokojenia niezbędnych potrzeb Skarżącego nie obejmują w ogóle kosztów żywności, ubrania, środków czystości, kosztów telefonu, internetu, kosztów odjazdu na uczelnię, pomocy naukowych (np. książki). Nie wynika to przynajmniej z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Organ, jako fakt powszechnie znany powinien był uwzględnić okoliczność, iż w skład kosztów zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wchodzą przede wszystkim koszty wyżywienia, a także w pewnym zakresie koszty ubrania i koszty zakupu podstawowych środków higieny i czystości. Skarżący, przedstawiając w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym poszczególne stałe wydatki podał w tym względzie informacje, jakie obejmował ten formularz, w którym nie uwzględniono "rubryki" na wydatki typu: żywność, odzież, środki czystości, stąd nie można mu czynić zarzutu, że nie przedstawił dokładnych kwot związanych z wydatkami na żywność, ubrania itp. Właśnie te okoliczności, odnoszące się do aktualnej sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego, organ powinien uwzględnić przy analizie wystąpienia przesłanki umorzenia należności określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Reasumując, w sprawie konieczna jest ponowna, zgodna z ww. przepisami postępowania, ocena sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego w kontekście wystąpienia ww. przesłanki umorzenia zaległości z tytułu składek. Organ uwzględni przedstawioną przez Sąd ocenę prawną, ustali wysokość koniecznych wydatków Skarżącego, jego aktualne dochody, a następnie rozważy, czy spłata zadłużenia zagraża jego egzystencji. Nie jest przy tym właściwe nawiązywanie przez organ do zdarzeń, które mogą nastąpić w przyszłości. Rolą organu jest bowiem badanie aktualnej na datę orzekania sytuacji majątkowej Skarżącego i ocena tego stanu w kontekście możliwości spłacania zaległych należności. Jeżeli w ocenie organu Skarżący nie ujawnił wszystkich koniecznych do załatwienia sprawy okoliczności, organ wezwie Skarżącego do ich uzupełnienia, czy doprecyzowania. Akcentowana przez organ okoliczność przyjęcia przez Skarżącego spadku dobrodziejstwem inwentarza nie może determinować kierunku rozstrzygnięcia. Skarżący odziedziczył 1/16 udziału we własności nieruchomości, co pozwala Skarżącemu zaspokoić niezbędne potrzeby mieszkaniowe. Zdaniem Sądu organ naruszył przepisy prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i 4 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, wobec czego, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 134 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 23 kwietnia 2024 r.