III SA/Gl 637/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 15 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2016 r. w ten sposób, że zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 500 (pięćset) złotych; 2. w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 24 kwietnia 2016 r. A Sp. z o.o. w C. (zwana dalej A Sp. z o.o. lub Spółką) wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. Do skargi dołączono wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka podniosła, że jej sytuacja majątkowa uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Na skutek działań Prokuratury i organów kontroli skarbowej spółka została pozbawiona środków finansowych, które znajdują się w posiadaniu organów władzy publicznej, co uniemożliwia wnioskodawcy poniesienie kosztów postępowania sądowego. Z oświadczenia spółki zawartego na formularzu PPPr wynika, że jej kapitał zakładowy zamyka się w kwocie 50.000 zł, wartość środków trwałych stanowi 0 zł, natomiast w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w kwocie (-) 63.944,16 zł. Spółka oświadczyła, iż posiada trzy rachunki bankowe – dwa w B, na których stan rachunków bankowych wynosi odpowiednio: 144.705,15 zł oraz 571.569,12 zł. Na trzecim rachunku bankowym, prowadzonym w C, wnioskodawca nie posiada żadnych środków pieniężnych. A Sp. z o.o. zaznaczyła, że rachunki bankowe prowadzone w B są zajęte na mocy postanowienia Prokuratury Okręgowej postanowieniem z dnia [...] r. o zabezpieczeniu majątkowym. W rzeczywistości strona skarżąca nie ma możliwości swobodnego dysponowania znajdującymi się na tych rachunkach środkami finansowymi. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 lipca 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że spółka poniosła wprawdzie w ostatnim roku obrotowym stratę z prowadzonej działalności gospodarczej, jednak strata ta wynikała z występowania wysokich kosztów uzyskania przychodu. W efekcie, zdaniem rozpoznającego wniosek, nic nie stało na przeszkodzie, aby w ramach ponoszonych przez spółkę kosztów prowadzonej działalności, znalazły się wydatki dotyczące postępowania sądowego, które należą do normalnych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Jednocześnie skarżąca spółka zaciągnęła w 2015 r. kredyt w kwocie 605.952 zł, choć jej środki w kasie i na rachunkach bankowych na koniec 2014 r. wynosiły 872.514,20 zł, a na koniec 2015 r. wynosiły one 718.374,57 zł – przy poniesionej stracie 63.944,16 zł. W postanowieniu tym zaznaczono jednocześnie, że w B Spółka posiada dwa konta, których salda wynoszą: 571.581,12 zł i 34.617,05 Euro (dane zawarte w materiale nadesłanym do akt III SA/Gl 1980/15). Z materiałów przedłożonych jednak do tej sprawy nie wynika, żeby te rachunki były zablokowane. Jednocześnie brak danych o zadłużeniach Spółki związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów. Od postanowienia tego wniesiony został sprzeciw. A Sp. z o.o. wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1. nierozpoznanie złożonego wniosku poprzez przywoływanie w treści uzasadnienia historycznych okoliczności odnoszących się do majątku skarżącej spółki, podczas gdy przedmiotem badania powinna być aktualna sytuacja majątkowa spółki; 2. swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, sprzeczną z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, której skutkiem jest 3. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na: - przyjęciu, iż ze względu na wysokość obrotów i wysokość kosztów poniesionych przez spółkę w latach: 2014 oraz 2015 jest ona w stanie ponieść koszty postępowania, podczas gdy w każdym ze wskazanych okresów rozliczeniowych spółka ponosiła stratę i nie osiągnęła dochodów, - przyjęciu, iż skarżąca spółka udzieliła pożyczki w 2015r., podczas gdy pożyczka została udzielona przez spółkę w 2013 roku, - przyjęciu, iż kwota 571.557,12 zł znajdująca się na rachunku bankowym o numerze [...] nie została zablokowana, podczas gdy postanowieniem prokuratora Prokuratury Rejonowej C. [...] w C. z dnia [...]r. wydanym w postępowaniu prowadzonym pod sygn. akt: [...], zabezpieczono wierzytelności skarżącej spółki z rachunków bankowych o numerach: [...] oraz [...], - przyjęciu, iż spółka posiada dostęp do środków zgromadzonych na rachunku walutowym prowadzonym przez B, podczas gdy z treści zawiadomienia Naczelnika [...][...] Urzędu Skarbowego w S. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego (załączonego do pisma w toku postępowania z dnia 31 maja 2016r.) wynika, iż zajęciem zostały objęte wierzytelności przysługujące ze wszystkich rachunków bankowych należących do skarżącej spółki, zatem także wierzytelności z rachunku walutowego, - uznaniu, iż skarżąca spółka posiada środki finansowe, które pozwoliłyby jej na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w zakresie opłaty sądowej od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...], a w konsekwencji – naruszenie art. 246 §2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.) poprzez jego błędną wykładnie i dowolne uznanie, iż nie zachodzą przesłanki zawarte w wymienionym artykule uzasadniające zwolnienie skarżącej spółki z kosztów sądowych, podczas gdy z całokształtu materiału dowodowego ocenianego zgodnie z wiedzą, doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki wynika, iż skarżąca spółka nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, zwłaszcza, iż dysponentem środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych spółki jest Skarb Państwa (na rzecz którego uiszczane są przecież opłaty sądowe). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącej spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Na wstępie stwierdzić należy, że w zaskarżonym postępowaniu – wbrew twierdzeniu skarżącej – badano aktualny stan majątkowy spółki. Natomiast "historyczne okoliczności odnoszące się do majątku spółki" były punktem wyjścia do ustalenia aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy. Działalność gospodarcza jest bowiem procesem ciągłym. Na aktualną kondycję majątkowa podmiotu wpływ mają wcześniejsze procesy i zdarzenia – wcześniejszy stan tej działalności. Aktualna kondycja podmiotu gospodarczego jest wynikiem i następstwem wcześniejszej kondycji tego podmiotu. Odnośnie ponoszonej straty związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że nie należy utożsamiać tej straty z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Faktem jest, że skarżąca spółka nie udzieliła pożyczki pozostałym jednostkom w roku 2015, ponieważ pozycja ta w bilansie widnieje w rubryce pionowej aktywa – stan na dzień 31 grudnia 2014 r. Pożyczka ta musiała więc zostać udzielona przed tą datą. Jednocześnie faktem jest, że spółka zaciągnęła w 2015 r. kredyt w wysokości 605.952 zł, podczas, gdy jej środki w kasie i na rachunkach bankowych wynosiły pod koniec: 2014 r.: 872.514,72 zł, a pod koniec 2015 r.: 718.374,57 zł. Jednak postanowieniem o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...] r. Prokurator Okręgowy (Prokurator Prokuratury Rejonowej delegowany do Prokuratury Okręgowej w C.) zajął środki pieniężne zdeponowane na prowadzonych przez B rachunkach bankowych skarżącej: nr [...] (saldo 571.581,12 PLN) oraz nr [...] (saldo 34.617,05 EUR). Tymczasem organ podatkowy wszczął postępowanie egzekucyjne skierowane do ww. rachunków bankowych – do wszystkich rachunków posiadanych przez wnioskującą spółkę w B (załącznikiem do wniosku jest szereg tytułów wykonawczych i zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego skierowane do tego banku). Z kolei postanowieniem z dnia [...]r. w Prokuraturze Okręgowej w C. wydano postanowienie o uchyleniu wcześniejszego, cytowanego wyżej, postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym (postanowienie to jest załącznikiem do sprzeciwu). Podstawą uchylenia postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym była zasada pierwszeństwa postępowania egzekucyjnego przed zabezpieczeniem majątkowym dokonanym w toku postępowania karnego. W efekcie spółka w rzeczywistości nie ma dostępu do środków zdeponowanych na ww. rachunkach bankowych. Należy jednak zwrócić uwagę na przedłożone do akt sprawy deklaracje podatkowe VAT – 7 za okres od grudnia 2015 r. do maja 2016 r. Z analizy tych deklaracji wynika, że spółka wykazuje regularny obrót. Należy zaznaczyć, że deklaracje VAT – 7 nie wskazują na wysokość przychodów uzyskiwanych przez spółkę, lecz właśnie na jej obroty, na jej aktywność gospodarczą. Tak więc skarżąca spółka wykazując obrót, przejawia aktywność gospodarczą. Z kolei z raportu kasowego przedłożonego do akt sprawy wynika, że wnioskodawca dysponuje również środkami pieniężnymi w swojej kasie. Okoliczności te wskazują na to, że spółka rzeczywiście znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie jest ona jednak na tyle trudna, aby spełniała przesłankę uwzględnienia jej wniosku w całości. Wnioskodawca określił wartość przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie na kwotę 2.140.059,00 zł. Przy założeniu, że kwota wskazana przez Spółkę został ustalona prawidłowo, to należy w tego typu sprawie wpis stosunkowy, określony na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami) wyniesie 21.401 zł. W ocenie Sądu, aktualny stan majątkowy skarżącej spółki rzeczywiście uniemożliwia jej uiszczenie wpisu w takiej wysokości w tej sprawie, tym bardziej, że zawisła jest przed tutejszym Sądem jeszcze jedna sprawa (sygn. akt: III SA/Gl 629/16), w której spółka również ma obowiązek ponosić koszty sądowe. Sąd stanął jednakże na stanowisku, iż A Sp. z o.o. powinna być w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł, co stanowi około 2 % kwoty, którą spółka byłaby zobowiązana uiścić w przypadku całkowitego odmówienia przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe okoliczności, postanowiono jak w sentencji, na mocy art. 260 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.