III SA/Gl 645/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Asesor WSA Mirosław Kupiec (spr.), Protokolant sekr. sąd. Beata Jacek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2005 r. przy udziale - sprawy ze skargi M. F. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w M. nie stwierdził u M. F. choroby zawodowej przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego wymienionej w pozycji 5 Załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115, zwanego dalej Rozporządzeniem z 2002 r.). W podstawie prawnej decyzji powołano także art. 104 K.p.a. oraz art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz.U. z 1998r. Nr 90, poz. 106, z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji powołując się na orzeczenia lekarskie wystawione przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w S. oraz przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. stwierdzono, że nie ma podstaw do rozpoznania powyższej choroby zawodowej. Jednocześnie organ ten uznał, że M. F. pracując jako [...],[...] i [...] w "A" w M. był narażony łącznie przez 21 lat na pyły zwłókniające powyżej najwyższego dopuszczalnego stężenia zawierającego wolną krystaliczną krzemionkę poniżej 50 %. Organ ten zwrócił uwagę, że nie może uznać danego schorzenia za zawodowe ze względu na okres czasu jaki upłynął od narażenia zawodowego (17 lat) oraz brak potwierdzenia w dokumentacji lekarskiej istnienia objawów utrwalonej niewydolności oddechowej w czasie pracy i do roku od jej zakończenia. Powyższe stwierdzenia oparto o następujący materiał dowodowy. Zaświadczenia zakładu pracy między innymi z dnia [...].1987 r., z których wynika, że M. F. był zwolniony z pracy z dniem [...] r. i z dniem [...] 1987 r. po wykorzystaniu zasiłku chorobowego. Nie podpisanej karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej opatrzonej pieczęcią Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w C. (Poradnia Pulmonologicznej) zawierającą w pkt 8 (określenie podmiotu, który zgłosił podejrzenia choroby zawodowej) pieczątkę lekarza chorób wewnętrznych specjalisty chorób płuc z Poradni Chorób Płuc. Na tej karcie wpisano datę "[...].". Wywiadu środowiskowego z dnia [...].2002 r. sporządzonego przez "A" S.A. w upadłości, w którym stwierdzono, że z dniem [...].1987 r. ustało zatrudnienie narażające na chorobę zawodową oraz że w okresie zatrudnienia M. F., jako [...] w latach 1979-1983, nie wystąpiło narażenie. Orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] r. Placówka ta w orzeczeniu zaznaczyła, że w oparciu o dane z wywiadu chorobowego, wyniki badań, analizy dostarczonej dokumentacji medycznej oraz analizy wyników badań czynnościowych nie może rozpoznać "przewlekłego spastycznego zapalenia oskrzeli w okresie zaostrzenia bez cech niewydolności narządu oddechowego". Wskazała również na brak możliwości oceny FEV1 z uwagi na trudności z uzyskaniem prawidłowej współpracy podczas badania spirometrycznego. Podkreślono też, że fakt ustania zatrudnienia w 1987 r. w świetle przepisów obowiązujących na dzień wydawania orzeczenia nie uzasadnia rozpoznania "przewlekłego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego". Dokumentu z dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzonego przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w M. z dnia [...].2004 r. z końcową oceną uznającą, że M. F. był narażony na pył przemysłowy zawierający poniżej 50 % SiO2 – powyżej najwyższego dopuszczalnego stężenia łącznie 20 lat i [...] miesięcy. Karty wypisowej Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] 2004 r. Opisano w niej, że M. F. skarżył się na występującą od wielu lat stałą duszność przy niewielkim wysiłku, także w nocy. Kaszlał sucho na przemian z odksztuszaniem, szybko się męczył, a w 2000r. był hospitalizowany na Oddziale Chorób Płuc w C. z powodu [...]płuc. Od 2 lat był pod kontrolą Poradni Chorób Płuc w C., ponadto leczył się u lekarza rodzinnego. W badaniu spirometrycznym stwierdzono zaburzenia wentylometryczne typu mieszanego z przewagą obturacji znacznego stopnia, zmniejszenie przepływów w drobnych drogach oskrzelowych, zwiększenie całkowitego oporu oskrzelowego. W badaniu gazometrycznym krwi arterializowanej z płatka usznego obserwowano prawidłowe ciśnienie tlenu w spoczynku (wartości ciśnienia parcjalnego tlenu-pO2 wynosiły [...]mmHg oraz [...] mmHg). Ponadto zauważono, że ze względu na dużą częstość występowania przewlekłego zapalenia oskrzeli w populacji generalnej oraz braku odrębnego, swoistego obrazu choroby w przypadku jej zawodowej etiologii, ustalone zostały kryteria warunkujące rozpoznanie przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli jako choroby zawodowej. Według tej placówki zgodnie z tymi kryteriami przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli pochodzenia zawodowego można rozpoznać wyłącznie u osób przewlekle narażonych na pył lub gazy o działaniu drażniącym w stężeniach przekraczających dopuszczanie normatywy higieniczne przez okres co najmniej 10 lat, jeżeli w trakcie zatrudnienia lub do roku od jego ustania wystąpi trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem stężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej ( FEV1) poniżej wartości należnej. Określając te kryteria powołano się na Rozporządzenie z 2002 r. wskazując, że okres czasu jaki upłynął od ustania narażenia zawodowego ( 17 lat) oraz brak potwierdzenia w dokumentacji lekarskiej istnienia objawów utrwalonej niewydolności oddechowej w czasie pracy i do roku od zakończenia pracy nie pozwala na rozpoznanie zawodowej etiologii przewlekłego obturacyjnego zapienia oskrzeli. Wyniki przeprowadzonych badań oraz analiza danych z dokumentacji lekarskiej i danych z wywiadu doprowadziła placówkę do wniosku, że u badanego należy rozpoznać przewlekłą chorobę obturacyjną płuc. Dodatni wynik próby z antygenami bakteryjnymi wskazał, według badanej jednostki, na istotny udział czynnika infekcyjnego w etiologii powyższej choroby. W oparciu o przeprowadzoną analizę radiogramów klatki piersiowej pacjenta z [...] 2003 r. oraz z dnia badania nie stwierdzono obecności typowych zmian radiologicznych upoważniających do rozpoznania pylicy płuc zgodnie z klasyfikacją pylic Międzynarodowego Biura Pracy. W karcie zaznaczono, że w ramach badań spirometrycznych wartość badana FEV1 wynosiła [...] ml (37 % wartości należnej). Orzeczenie lekarskie z dnia [...]r. powyższej jPlacówki orzeczniczej, w którym powtórzono wnioski opisane w karcie wypisowej, a mianowicie, że wyniki przeprowadzonych badań oraz analiza danych z dokumentacji lekarskiej i danych z wywiadu przemawiały za rozpoznaniem u badanego przewlekłej choroby obturacyjnej płuc. Jednak, zdaniem tej placówki, dodatni wynik próby z antygenami bakteryjnymi wskazywał na istotny udział czynnika infekcyjnego w etiologii tej choroby. W odwołaniu od decyzji Państwowego Inspektora Sanitarnego w M. opisanej na wstępie M. F. złożył odwołanie zarzucając, że utrata jego zdrowia spowodowana była pracą w warunkach o dużym zapyleniu i hałasie, co według niego spowodowało poważną chorobę płuc i znaczne niedosłyszenie. Wskazał, że pracował w "A" przez ponad 20 lat i przez cały ten okres wykonywał pracę w warunkach szkodliwych dla zdrowia. Rozpatrując odwołanie Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzja z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ ten uznał, że decyzja pierwszej instancji jest prawidłowa, a orzeczenia placówek diagnostycznych I i II stopnia, w których nie stwierdzono choroby zawodowej wymienionej w poz. 5 wykazu chorób zawodowych określonych w Rozporządzeniu z 2002 r., nie ma podstaw kwestionować. Przyjęto za tymi orzeczeniami, że ze względu na to, iż rozpoznana obecnie, po 17 latach od zaprzestania pracy, przewlekła obturacyjna choroba z objawami niewydolności wentylacyjnej układu oddechowego, nie stwierdzona w trakcie zatrudnienia lub do roku od jego ustania, nie daje podstaw do uznania wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego zmian chorobowych związanych z warunkami pracy i tym samym do rozpoznania choroby zawodowej oskrzeli. W skardze na decyzję organu odwoławczego M. F. podniósł, że decyzja ta została wydana na podstawie posiadanych wcześniej dowodów bez przeprowadzenia badań przez lekarzy biegłych specjalistów. Opisując zły stan swojego zdrowia nie zgodził się ze stwierdzeniem organu odwoławczego, że sam fakt pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia nie jest jednoznaczny z powstaniem choroby zawodowej. Podkreślił, że cały czas mieszka na wsi, gdzie środowisko jest zdrowe, więc, jego zdaniem, zachorować na przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli mógł tylko pracując w "A" . Odpowiadając na skargę organ drugiej instancji podtrzymał swoje argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) tylko stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji. Z dniem 2.09.2002 r. weszło w życie opisane na wstępie Rozporządzenie z 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Ma ono zastosowanie do wszystkich postępowań administracyjnych w sprawach chorób zawodowych wszczętych w dniu wejścia w życie tego Rozporządzenia lub później. Na mocy przepisu przejściowego zawartego w § 10 tego Rozporządzenia dopiero postępowanie w sprawie rozpoznawania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem 2.09.2002 r. mogło być prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów, czyli rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm., zwanego dalej Rozporządzeniem z 1983 r.), które co do zasady straciło moc stosownie do § 11 Rozporządzenia z 2002 r. W przedmiotowej sprawie organy orzekające o odmowie stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącego powoływały się na jednostkę chorobową zawartą w poz. 5 Wykazu chorób zawodowych stanowiących Załącznik do Rozporządzenia z 2002 r. Choroba ta została opisana jako Przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1)poniżej 50 % wartości należnej, wywołanej narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej były przypadki stwierdzenia na stanowisku pracy przekroczeń normatywów higienicznych. Jak wynika z zapisów drugiej kolumny tego Wykazu okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów choroby upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego, w tym przypadku nie mógł wynosić dłużej niż 1 rok. Natomiast w Wykazie chorób zawodowych zawartych w Załączniku do Rozporządzenia z 1983 r. choroby dotyczące oskrzeli zostały zawarte w dwóch pozycjach: "3. Przewlekłe choroby oskrzeli wywołane działaniem substancji powodujących napadowe stany spastyczne oskrzeli i choroby płuc przebiegające z odczynami zapalno-wytwórczymi w płucach np. dychawica oskrzelowa, byssinoza, beryloza", "4. Przewlekłe zapalenie oskrzeli wywołane działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego". W tych przepisach brak było regulacji wyznaczających okres w ciągu którego powinny wystąpić objawy choroby zawodowej po zakończeniu narażenia zawodowego. Mając na uwadze powyższe przepisy należy stwierdzić, że organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję w pierwszej kolejności nie wyjaśnił szczegółowo, dlaczego w sprawie mają zastosowanie przepisy Rozporządzenia z 2002 r. w świetle jego przepisu przejściowego zawartego w § 10. Przepis ten posługuje się takimi pojęciami jak: "postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia", "rozpoczęte". W zestawieniu z zapisami § 4 ust. 1 tego Rozporządzenia, gdzie odnośnie właściwego państwowego inspektora sanitarnego użyto określeń "wszczyna postępowanie" należy uznać, że "rozpoczęcie" "postępowania w sprawie (...)" dotyczy etapu wcześniejszego niż wszczęcie postępowania np. w celu rozpoznania choroby zawodowej przed tym organem. Od strony faktycznej organ winien między innymi ustosunkować się do następujących okoliczności faktycznych, które wynikały wprost z zebranego w sprawie materiału dowodowego: - momentu sporządzenia wywiadu środowiskowego przez zakład pracy (dnia [...].2002 r.) oraz - przebywania przez skarżącego w 2000 r. na Oddziale Chorób Płuc (co stwierdzono w Karcie wypisowej z dnia [...].2004 r.), do którego musiał być kierowany przez określonego lekarza z ustalonym rozpoznaniem. Za dowód w sprawie nie może być uznany nie podpisany i nie opatrzony datą formularz oceny narażenia zawodowego. W przypadku rozpoznaniu sprawy w oparciu o Rozporządzenie z 2002 r. nie bez znaczenia może być i to, że skarżący już w czasie zatrudnienia w 1980 i 1987 r. przebywał na zasiłku chorobowym. W postępowaniu nie ustalono jaka choroba była tego przyczyną. Dodatkowo organ odwoławczy powołując się na orzeczenia określonych placówek stwierdził brak podstaw do stwierdzenia wystąpienia choroby zawodowej szczegółowo opisanej w poz. 5 Wykazu załączonego do Rozporządzenia z 2002 r. nazwanej "Przewlekłym obturacyjnym zapaleniem oskrzeli (...)" mimo, że Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy używał określeń "przewlekłe spastyczne zapalenie oskrzeli (..)", a Instytut Medycyny Pracy między innymi "przewlekłej choroby obturacyjnej płuc" na gruncie tych samych przepisów. W sytuacji, gdy organ ustali, że w sprawie będą miały zastosowanie przepisy Rozporządzenia z 1983 r. winien określić wystąpienie lub nie danej jednostki chorobowej określonej szczegółowo w tym Rozporządzeniu. Wówczas nie można powoływać się na znaczny upływ czasu od ustania narażenia. W oparciu o tak poczynione ustalenia dopiero powinno się uwzględnić wpływ czynnika infekcyjnego na rozwinięcie się danej choroby z uwzględnieniem jego opisu i stopnia przyczynienia się do jej powstania. Tym bardziej, że z dochodzenia epidemiologicznego wynika, że skarżący co najmniej przez ostatnie 10 latach pracy zawodowej był narażony na działanie SiO2 o stężeniu powyżej dopuszczalnych norm. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd stwierdził, że organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania zawarte w § 10 Rozporządzenia z 2002 r. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności w sprawie, a mogących mieć istotny wpływ na wynik w sprawie. Tym samym uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z poźn. zm.).