III SA/Gl 648/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Nita po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 27 września 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu w sprawie ze skargi S.G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 27 września 2017 r. S. G. pismem z dnia [...] r. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji którą określono wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r. w kwocie [...] zł. Do skargi Strona dołączyła wniosek o zwolnienie jej z kosztów sądowych oraz o ustanowienie jej doradcę podatkowego. W uzasadnieniu tego wniosku Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem. Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł. Dochody obejmują wynagrodzenie za pracę skarżącego i jego żony w kwocie [...] zł i [...] zł. Tymczasem ponoszone wydatki oszacowane zostały w następujący sposób: [...] zł (czynsz za wynajmowane mieszkanie), [...] zł (abonament TV) oraz [...] zł (opłata za przedszkole syna). Dodatkowo wskazał, że między nim i jego małżonką obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej z uwagi na spisaną przed zawarciem związku małżeńskiego umowę majątkową małżeńską. Poinformował przy tym, że posiadany przez żonę majątek to: działka budowlana i działka rolna oraz [...] udziałów w "A" Sp. z o.o. z siedzibą w C.. Natomiast majątek posiadany przez skarżącego to: [...] udziałów w Spółce z o.o. "A", z której należna za 2016 r. dywidenda w wysokości [...] zł nie została wypłacona z uwagi na zajęcia komornicze, [...] udziałów w Spółce z o.o. "B" w likwidacji, która od 2004 r. nie prowadziła działalności gospodarczej, [...] udziałów w Sp. z o.o. "C" z siedzibą w C., która nie składa sprawozdań finansowych do KRS, gdyż wobec zarządu toczy się postępowanie sądowe oraz nieosiągalne wierzytelności w kwocie [...] zł od J.W. oraz w kwocie [...] zł od Spółki "D". Do wniosku dołączył zeznania podatkowe PIT-37 za 2016 r., z których ustalono, że dochody skarżącego i jego żony w tym okresie wynosiły odpowiednio: [...] zł i [...] zł. W związku z tym, ze informacje nadesłane przez skarżącego były niewystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku, pismem z [...] r. starszy referendarz sądowy wezwał do ich uzupełnienia w terminie 7 dni poprzez nadesłanie: - wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe pod adresem wskazanym w rubryce nr 2.1. formularza; - stosownych wyjaśnień wskazujących do kogo należy mieszkanie przy ul. [...] w C. wymienione jako adres do korespondencji i na jakich warunkach skarżący z niego korzysta; - odpisów bądź kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, itp.; - przedłożenie dokumentów źródłowych wskazujących na posiadane przez skarżącego i jego żonę udziały oraz ich wartość; - zaświadczenia wystawionego przez zakład pracy w przedmiocie wysokości pobieranego przez skarżącego i jego żonę wynagrodzenia za pracę wraz z informacją o dokonywanych potrąceniach egzekucyjnych, o ile takie są dokonywane; - dokumentów źródłowych obrazujących wysokość zaciągniętych kredytów, ich oprocentowanie, wielkość płaconych rat oraz przewidywany termin spłaty; - wydruku z elektronicznej bazy ksiąg wieczystych potwierdzającego posiadane przez żonę składniki majątku wymienione w rubryce nr 8 formularza; - stosownych dokumentów potwierdzających podane w treści formularza dane odnoszące się do posiadanych przez skarżącego i jego żonę udziałów (vide: rubryka nr 5) oraz wskazujących, że za rok 2016 nie została wypłacona dywidenda; - dokumentów źródłowych obrazujących posiadane wierzytelności wymienione w rubryce nr 7.2.3 formularza. S.G. w zakreślonym terminie nie przedłożył wymaganej dokumentacji. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 września 2017 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że Skarżący nie wykazał, że aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia mu doradcy podatkowego, albowiem nie odniósł się do nałożonego na niego obowiązku wykazania jego aktualnego stanu majątkowego zawartego w wezwaniu starszego referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2017 r. do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a analiza złożonego wniosku nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę stanu majątkowego Strony skarżącej, co w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. W nadesłanym sprzeciwie Skarżący stwierdził, że we wcześniejszym materiale dowodowym wykazał, że nie stać go na wynajęcie pomocy prawnej za kilka tysięcy złotych. Natomiast ze względu na złożoność sprawy nie jest w stanie sam się bronić. Ponadto zwrócił uwagę, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach toczą się jeszcze dwie inne sprawy o sygn. akt I SA/Gl 110/17 i 138/17 których łączną kwota pomocy prawnej to kilkanaście tysięcy złotych. A samo posiadanie udziałów w spółkach nie oznacza, że może z tego tytułu liczyć na jakieś środki finansowe. Na koniec stwierdził, że nie można od jego żony oczekiwać wyzbywania się majątku, który posiadała przed zawarciem związku małżeńskiego, by opłacić pomoc prawną w toczącym się postępowaniu. A wsparcie finansowe małżonków nie może obejmować spraw dotyczących prowadzonej przez niego działalności gospodarczej sprzed lat w których nie byli małżeństwem. Do sprzeciwu nie dołączono żadnej dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona, w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, o którym mowa w art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a., czyli obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Z kolei w myśl art. 255 p.p.s.a. wezwanie takie wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości. Umożliwia ono weryfikację oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie gwarantuje wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Jak wynika z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia dla skarżącego doradcy podatkowego. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Pojawiające się w rozpatrywanej sprawie wątpliwości wynikają z braku zastosowania się Strony skarżącej do wezwania z dnia [...] r., albowiem twierdzenia zawarte w formularzu PPF nie zostały w jakikolwiek sposób poparte materiałem źródłowym. Skarżący mimo wezwania, do akt sprawy nie przedłożył m.in. wyciągów lub wydruków z rachunków bankowych swoich oraz żony, nie nadesłał żadnej informacji na temat osób zamieszkałych pod adresem wskazanym w rubryce nr 2.1 formularza. Nie wyjaśnił również do kogo należy mieszkanie przy ulicy [...] w C.. Strona nie nadesłała do akt żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających oświadczenia zawarte na druku urzędowego formularza PPF. Sąd stanął na stanowisku, iż sytuacja materialna S. G. na którą powoływał się on w formularzu PPF nie została udowodniona, ani nawet w żaden sposób uprawdopodobniona. Ponadto Sąd zawraca uwagę, że sytuacja materialna skarżącego istotnie została oceniona przez pryzmat dochodów żony. Przyjęto bowiem, że deklarowana przez skarżącego rozdzielność majątkowa w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie wyłączając zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawienie w rozdzielności majątkowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzieleniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w całości dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 245 § 2 p.p.s.a i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak na wstępie.