III SA/Gl 655/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 1 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 100 zł (sto złotych), zaś w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, S. M. w dniu [...] r. złożył do Sądu pismo procesowe, w treści którego wniósł o zwolnienie od kosztów postępowania powołując się na okoliczność pozostawania w trudnej sytuacji materialnej, wynikającą z faktu, że w ostatnim okresie był osobą bezrobotną i nawiązał stosunek pracy dopiero od [...] roku oraz pobiera z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie netto [...] zł. Z uwagi na fakt, iż powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia [...] r. skarżącego wezwano o nadesłanie urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. S. M. złożył rzeczony formularz w dniu [...] r., precyzując, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Równocześnie zadeklarował, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i dwojgiem małoletnich dzieci oraz, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wskazał także, iż miesięczny dochód brutto jego rodziny wynosi [...] zł, na co składają się wynagrodzenia za pracę pobierane przezeń w kwocie [...] zł oraz przez jego małżonkę w wysokości [...] zł. Wraz z rzeczonym formularzem skarżący przedłożył zaświadczenia o wysokości wymienionych wyżej wynagrodzeń, kopie decyzji o przyznaniu mu dodatku mieszkaniowego oraz o przyznaniu świadczeń rodzinnych na dzieci a także dokumenty potwierdzające fakt, iż w okresach: od [...] do [...] r. oraz od [...] do [...] r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna i pobierał z tego tytułu zasiłek, natomiast w okresie od [...] do [...] r. otrzymywał dodatek [...]. Ponieważ oświadczenia oraz dokumenty przedłożone przez wnioskodawcę uznano za niewystarczające, zarządzeniem z dnia [...] r. skarżącego wezwano do uzupełnienia danych, na które się powołał. W tym zakresie zwrócono się do niego o: 1. przedłożenie kopii zeznań podatkowych złożonych przezeń i jego małżonkę za rok 2008 (lub ich wspólnego zeznania za ten rok). Wskazano, że w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego, 2. nadesłanie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. Wskazano, że w przypadku, gdyby, np. w związku z zajęciem, uzyskanie takiego wyciągu nie było możliwe, należy nadesłać zaświadczenie banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku, 3. złożenie wyjaśnień odnośnie zaprzestania prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej. Wskazano, że w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji należy przedłożyć zaświadczenie potwierdzające ten fakt oraz odpis ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych a także sprecyzować dalsze losy środków trwałych, które zostały w tej ewidencji wymienione. W treści wezwania wyznaczono termin 7 dni, licząc od daty jego doręczenia. W terminie tym skarżący nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku S. M. należy podnieść, iż zgodnie z zasadą sformułowaną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń wyżej wymienionego oraz z nadesłanych przy wniosku dokumentów źródłowych wynika bowiem, że miesięczny dochód netto przypadający na jego czteroosobowe gospodarstwo domowe wynosi [...] zł (patrz: nadesłane zaświadczenia o wynagrodzeniu), co w przeliczeniu na jedną osobę daje zaledwie [...] zł. Równocześnie o trudnej sytuacji materialnej wnioskującego i jego rodziny świadczy fakt korzystania ze świadczeń stanowiących formę szeroko pojętej pomocy społecznej, a mianowicie z dodatku mieszkaniowego przyznanego na okres od [...] do [...] r. oraz zasiłków rodzinnych na dzieci przyznanych na okres od [...] r. do [...] r. (vide: przedłożone kopie stosownych decyzji). W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania, w tym sumy wpisów od skarg we wszystkich zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach, w których skarżący jest obowiązany do ich uiszczenia (sygn. akt od III SA/Gl 655/09 do III SA/Gl 662/09), wynoszącej ponad 15.000 zł przekracza jego możliwości płatnicze. Trzeba jednak podnieść, że okoliczności sprawy w żadnym razie nie przemawiają za uwzględnieniem zgłoszonego żądania w całości. Należy bowiem raz jeszcze zaakcentować, że S. M., pomimo wyraźnego wezwania zawartego w zarządzeniu z dnia [...] r., nie uzupełnił danych na które powołał się w swym wniosku. W tym miejscu godzi się odnotować, że doręczenie wezwania, o którym mowa wyżej nastąpiło na zasadach określonych w art. 73 §1 - 4 p.p.s.a., to jest w trybie tzw. doręczenia zastępczego. Zgodnie z treścią przywołanego unormowania, w razie niemożności doręczenia pisma adresatowi będącemu osobą fizyczną w sposób przewidziany w art. 67 §1 p.p.s.a., pismo składa się na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym wraz z informacją o możliwości odbioru w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa wyżej, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia wspomnianego czternastodniowego okresu. W niniejszej sprawie wezwanie do uzupełnienia danych ujętych we wniosku wysłane na wskazany w formularzu "PPF" adres (ul. [...][...] K.) awizowano w dniu [...] r. oraz powtórnie w dniu [...] r. (vide: adnotacje umieszczone na zwróconej przesyłce). Przesyłka nie została jednak podjęta. W świetle przedstawionych wyżej uregulowań, skutek doręczenia omawianego wezwania nastąpił więc w dniu [...] r. (czternaście dni od daty pierwszego awizowania), zaś wyznaczony w jego treści siedmiodniowy termin upłynął odpowiednio w dniu [...] r. W terminie tym skarżący nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi. Nie nadesłał mianowicie złożonych deklaracji podatkowych za ubiegły rok - mogących pozwolić na ustalenie, czy on lub jego małżonka nie osiągali wówczas wyższych dochodów niż obecnie, które umożliwiałyby dokonanie pewnych oszczędności (nie sposób tracić z pola widzenia, że z dołączonych do wniosku dokumentów, to jest: zaświadczenia wydanego przez Powiatowy Urząd Pracy w K. oraz z indywidualnej karty wypłaty zasiłków wynika, iż wnioskodawca był zarejestrowany jako osoba bezrobotna dopiero począwszy od [...] r. a nadto był wprawdzie uprawniony do pobierania zasiłku dla bezrobotnych wcześniej, jednak trwało to przez bardzo krótki okres [...] dni - pomiędzy [...] a [...] r.). Skarżący nie przedłożył również wyciągów obrazujących stan rachunków bankowych należących do niego i żony oraz operacje dokonywane na tych rachunkach w okresie ostatnich trzech miesięcy. Nie złożył nadto wyjaśnień w kwestii działalności gospodarczej, którą prowadził pod nazwą "A", a w szczególności nie podał kiedy ją zlikwidował (bądź zawiesił) ani nie przedstawił ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych posiadanych w zakresie tej działalności. Nadto nie wyjaśnił ani nie udokumentował dalszych losów tych środków trwałych (a nie sposób wszak wykluczyć, że o ile takowe środki trwałe istniały, mogły zostać przez wnioskującego zbyte i stanowić dla niego źródło pozyskania środków pieniężnych). Wobec powyższego podnieść przyjdzie, że strona nie usunęła do końca pewnych wątpliwości dotyczących jej stanu majątkowego a w rezultacie nie zobrazowała swej sytuacji materialnej w stopniu pozwalającym na zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. Tymczasem należy podnieść, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia wszystkich istotnych informacji dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy. Brzmienie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Godzi się także zwrócić uwagę, że ustawodawca formułując ten przepis, użył terminu "wykazać" w znaczeniu udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., s. 805). Warto również dodać, iż brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Mając na uwadze powyższe uznano, iż skarżący nie wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, aby jego sytuacja materialna uniemożliwiała przynajmniej częściowe poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W szczególności nie sposób przyjąć, aby wykazał on, że nawet uiszczenie kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego, w każdej z ośmiu spraw, w której jest aktualnie obowiązany do pokrycia tej opłaty (a także tytułem ewentualnych innych opłat, do uiszczenia których może być obowiązany w przyszłości) mogłoby narazić jego lub rodzinę na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.