III SA/Gl 665/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym każdorazowo kwotę 100 zł (słownie: sto złotych). Dnia [...] r. skarżący M. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 – zwana dalej p.p.s.a.), wydał 19 listopada 2010 r., postanowienie w którym zwolnił skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Takie rozstrzygniecie było związane z tym, że Sąd zapoznając się z argumentami wniosku i dokumentami źródłowymi nie znalazł podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w całości. Po analizie dowodów nadesłanych przez skarżącego Sad uznał, ze w sytuacji, gdy strona skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że nie osiąga żadnych dochodów, a jednocześnie w oświadczeniu z [...] r. wskazała, ze w okresie ostatnich trzech miesięcy poniosła miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymanie w wysokości [...] zł, to tym samym nie wykazała, ze nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie Sąd za niewiarygodne uznał twierdzenie strony, ze nie osiąga żadnych dochodów w zestawieniu z jej oświadczeniem w którym to wskazała, ze ponosi jednak wydatki stałe związane z jej utrzymaniem. Sąd wskazał przy tym, ze biorąc pod uwagę wielkość tych wydatków oraz źródło ich finansowania – to w ocenie Sądu nie jest ono na tyle duże by pozwoliło na sfinansowanie wydatków jakie strona musiałaby ponieść by poddać kontroli sądowej sporny akt administracyjny. Mając bowiem na uwadze fakt wniesienia w jednej dacie skarg w 21 sprawach, co do których wpisy należne są wpisami stosunkowymi, gdyż dotyczą wymiaru zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług Sąd stwierdził, że poniesienie kosztów w łącznej kwocie ponad [...] zł pozostaje poza możliwościami płatniczymi strony. W konsekwencji tego Sąd przychylił się do wniosku strony skarżącej w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi. W niniejszej sprawie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Pełnomocnik skarżącego wniósł skargę kasacyjną od wymienionego wyroku sądu I instancji, do której dołączono kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu strona podała, ze znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż od [...] r. ma zawieszoną działalność gospodarczą, co więcej, postępowania egzekucyjne prowadzone przez kilka lat przez organy spowodowały utratę płynności finansowej i uniemożliwiły prowadzenie działalności gospodarczej, w formularzu PPF nie wykazała jakichkolwiek źródeł dochodu. Ponadto w stanie majątkowym ujęto dom o pow. 50 m2 położony w Koziegłowach, wymagający remontu i nakładów finansowych. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek uznając, że nie wykazano przesłanki z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. W zażaleniu na to postanowienie skarżący podniósł, ze poprzednio Sąd ten postanowieniem z dnia 19 listopada 2010 r. zwolnił skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi a od tego czasu sytuacja skarżącego nie uległa zmianie. Ponadto ugoda, na mocy której skarżący oddał swojej małżonce trzy nieruchomości została zawarta [...] r., a więc była temu sądowi znana i nie stała się przyczyną odmowy prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów w poprzednim postępowaniu. Skarżący wyjaśnił, że przekazał małżonce, sprawującej opiekę nad ich wspólnymi dziećmi te nieruchomości by zwolnić się w ten sposób z placenia na ich rzecz alimentów. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej NSA), po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2012 r. zażalenia, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Wskazał przy tym, ze Sąd pierwszej instancji całkowicie pominął przyczyny odmiennego, niż zawarte w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2010 r., stanowiska. Ugoda bowiem, jaką zawarł M.J. z żoną, na mocy której pozbył się trzech z czterech nieruchomości była już znana Sądowi rozstrzygającemu poprzedni wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Mimo to, Sąd ten uznał, ze skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi . Nie wiadomo więc dlaczego obecnie Sąd uznał, że ugoda zawarta przez skarżącego z jego żoną ma decydujący wpływ na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego i dlaczego Sąd ten odmiennie ocenił sytuacje obecnie. Zaznaczono także, ze z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia I instancji nie wynika by sytuacja skarżącego obecnie uległa poprawie. W innych sprawach, w których NSA również uchylił rozstrzygnięcia tutejszego Sądu, skarżący został wezwany do uzupełnienia informacji na temat swojej sytuacji materialnej poprzez: - podanie rodzaju i wysokości pomocy udzielonej skarżącemu przez matkę ze wskazaniem źródła i wysokości finansowania tej pomocy oraz rodzajów wydatków ponoszonych przez skarżącego związanych z jego utrzymaniem, w tym mediów, podatków; - przedłożenie zaświadczenia o stanie zdrowia i dokumentacji zawierającej historie choroby i wykazanie wydatków na leczenie; - podanie wysokości wydatków poniesionych w związku z zatrudnieniem rady prawnego i podanie źródła ich finansowania; - wyjaśnienie czy dzieci strony zamieszkują w tej samej miejscowości co strona i udokumentowanie średnich miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem dzieci i kontaktów z nimi. Z odpowiedzi na te wezwania wynika, że matki skarżącego gotuje dla syna i siebie, opłaca media w kwocie [...] zł co 2 m-ce, kupuje opał do swojego domu gdzie skarżący nocuje w okresie zimowym w miarę potrzeb i kupuje mu leki. Ponadto otrzymuje emeryturę w kwocie [...] zł miesięcznie (dowód – PIT 40 a). Wskazano też, że skarżący ponosi wydatki na media, podatek od nieruchomości w kwocie 11 zł na kwartał – nie nadesłano jednak w tym względzie żadnego dowodu. Zaakcentowano, że w domu w którym strona skarżąca mieszka, woda pochodzi ze studni, nie ma kanalizacji i gazu. Nadesłano także zaświadczenie z Poradni Zdrowia Psychicznego w M. i faktury VAT z apteki na kwotę [...] zł z [...] r. oraz [...] zł z [...] r. Wskazano, ze zgodnie z postanowieniem sygn. akt I FZ 507/11 okoliczność, że strona korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie może stanowić przesłanki do oceny prze Sąd. Wyjaśniono też, iż dzieci strony mieszkają w G. , tj. 2 km od jej miejsca zamieszkania i nie posiada ona dokumentów związanych z utrzymywaniem kontaktów z dziećmi , a wydatki ponosi symboliczne, np. z zakupem lodów, napoi. Przy czym znaczącą większość wydatków związanych z zakupami ponosi matka skarżącego. Wobec tego Sąd odstąpił od wezwania skarżącego do nadesłania wspomnianych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: We wstępie zaznaczyć trzeba, że ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy dokonana została w oparciu o dokumenty nadesłane na wezwanie Sądu w innych sprawach (m.in. III SA/GL 654/10). Warunkiem przyznania osobie fizycznej zwolnienia od kosztów sądowych, czyli opłat sądowych i wydatków w części, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to sam wnioskodawca powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). Tym samym przy ponownym rozpatrywaniu przedmiotowego wniosku należy zwrócić uwagę, czy skarżący wystarczająco wykazał, że jego stan majątkowy lub osobisty świadczy o tym, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania dotyczących obecnie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Zasadą bowiem jest, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej reguły odpłatności obowiązującej w wymiarze sprawiedliwości w procesach sądowych. Zasada ta obliguje także w postępowaniu przed sądem administracyjnym, co wynika z art. 199 i 214 § 1 p.p.s.a. . Dlatego też, oceniając materiał dowodowy, zebrany w aktach sprawy oraz w aktach innych spraw toczących się ze skargi strony, gdzie składane były określone dokumenty, należy stwierdzić, że wystąpiły podstawy do przyznania prawa pomocy w części w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym każdorazowo kwotę 100 zł. Analizując bowiem wyjaśnienia strony stwierdzić trzeba, iż wskazano w nich, iż w istocie to matka finansuje w całości zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych strony skarżącej związanych z zakupem żywności, lekarstw (vide faktury VAT na zakup lekarstw w kwotach [...] zł i [...] , [...] zł), dojazdami do przychodni lekarskich jak Przychodnia Rejonowo – Specjalistyczna w M. (vide zaświadczenie lekarskie z [...] .), opłacaniem wydatków na media (kwota [...] zł za elektryczność) i [...] zł (podatek od nieruchomości), gdzie - co należy podkreślić - nie nadesłano dowodów potwierdzających ponoszone z tych tytułów wydatki; uiszczaniem drobnych wydatków na zakup słodyczy dla wnuków (vide pismo procesowe z [...] r.) Jednocześnie jak strona skarżąca sama wskazała matka utrzymuje się jedynie z emerytury w kwocie [...] zł miesięcznie netto. Na podstawie więc doświadczenia życiowego Sądu podana wysokość osiąganych przez matkę dochodów nawet w sytuacji, gdy jak w pismach procesowych podnoszono strona skarżąca uprawia posiadaną działkę warzywną uzyskując z tego plony, nie pozwala na to by z tej wielkości dochodów nie tylko utrzymać dwie osoby, ale także ponosić wydatki związane z leczeniem, dojazdami do przychodni lekarskich czy opłacaniem mediów za skarżącego. W tej sytuacji - zdaniem Sądu - oświadczenia strony co do nie uzyskiwania przez nią jakichkolwiek dochodów nie są w pełni wiarygodne. Powyższe powoduje, że w ocenie Sądu w możliwościach płatniczych skarżącego jest poniesienie wydatku w kwocie [...] zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej . Oceniając w ten sposób wniosek strony i przychylając się doń w znacznej jego części Sąd miał także na uwadze przedłożone zaświadczenia lekarskie, w tym i z Poradni Zdrowia Psychicznego w M. , w którym jako rozpoznanie choroby strony wskazano neurastenię - postać nerwicy. W konsekwencji zatem ustalonego obecnie stanu faktycznego dotyczącego możliwości finansowych i zdrowotnych strony Sąd uznał, iż odmiennie niż w stanie faktycznym jaki miał miejsce w sprawie w dacie [...] r. (to jest w dacie orzekania w zakresie przyznania prawa pomocy przez Sąd poprzez zwolnienie od wpisu od skargi) obecna sytuacja strony nie kwalifikuje do przychylenia się w całości do złożonego wniosku o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nadmienić także należy, iż jak wskazano w powołanym pierwotnie postanowieniu Sądu z [...] r. także za niewiarygodne wówczas uznano twierdzenie strony, iż nie osiąga jakichkolwiek dochodów zestawiając to z jej oświadczeniem z [...] r. Wówczas Sąd oceniał zasadność wniosku o prawo pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że wtedy przesłanką przyznania prawa pomocy było wykazanie, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Niemniej jednak Sąd wówczas nie znalazł podstaw faktycznych do przyznania prawa pomocy w całości, a jedynie w zakresie częściowym. W postanowieniu z [...] r. Sąd oceniając wielkość wydatków strony, a zatem pośrednio i źródło ich finansowania uznał, iż źródło to nie było na tyle wystarczające by pozwoliło na sfinansowanie wpisu od wielu skarg wniesionych w jednej dacie. To postanowienie nie było kwestionowane poprzez wniesienie zażalenia. Obecnie sąd rozpoznaje wniosek o prawo pomocy w zakresie częściowym, a zatem przesłanką przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tak zaistniałym stanie faktycznym i prawnym sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. zwolnił skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie przekraczającej 100 zł.