III SA/Gl 669/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] określającą w podatku od towarów i usług za czerwiec 2003 r. zobowiązanie podatkowe do zapłaty w kwocie [...] zł Radca prawny A.G. jako pełnomocnik M. J. działający z wyboru wniosła w dniu [....] r. (data stempla pocztowego) skargę kasacyjną od wymienionego wyroku, do której dołączono wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Jako uzasadnienie M. J. wskazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, gdyż od [...] r. ma zawieszoną działalność gospodarczą, a postępowania egzekucyjne prowadzone przez kilka lat przez organy spowodowały utratę płynności finansowej i uniemożliwiły dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. Pozostaje pod opieką poradni Zdrowia [...]. Nie posiada kont bankowych ani ruchomości czy też nieruchomości. Strona w formularzy PPF nie wykazała jakichkolwiek źródeł dochodu i odwołała się do dokumentów złożonych do sprawy o sygn. akt III SA/GI 673/10 tut. Sądu. Podkreśliła, że posiada trójkę dzieci w wieku [...], [...] i [...] lat oraz dom o pow. 50 m ² położony w K., wymagający remontu i nakładów finansowych. Jak wynika z akt III SA/GI 673/10 pismem z [...] r. wnioskodawca został wezwany do przedłożenia dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację materialną. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik przedłożył zaświadczenie o zawieszeniu działalności na okres 24 miesięcy od [...] r., orzeczenie sądowe o separacji małżonków z [...] r., zaświadczenie o zameldowaniu małżonków pod różnymi adresami, zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M., iż działalność skarżącego w 2010 r. przyniosła stratę w kwocie 11 775,23 zł. Jednocześnie wskazano, że skarżący nie prowadzi z żona wspólnego gospodarstwa domowego, ale utrzymuje kontakt z dziećmi, obowiązki w stosunku do których dzielą z żoną po połowie. Nadto wnioskodawca ponosi koszty zakupu lekarstw w kwocie 200,00 zł miesięcznie i utrzymania w kwocie 500,00 zł miesięcznie. Na potwierdzenie wydatków nie posiada żadnych rachunków, gdyż zakupy dokonuje na bieżąco. Z pisma złożonych w niniejszej sprawie z dnia [...] r. wynikało natomiast, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Opiekuje się matką, która w zamian wspiera go finansowo i ponosi koszty jego utrzymania. Nie płaci czynszu bo dom stanowi jego własność, uprawia warzywa a w okresie zimowym mieszka u matki. Nie posiada również rachunków bankowych ani żadnych środków finansowych. Postanowienie z dnia 23 września 2011 r., wydanym na posiedzeniu niejawnym Referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270, dalej p.p.s.a.) przesłanka zwolnienia skarżącej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też ich nierzetelne wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyklucza przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Przedmiotowe postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu [...] r. (dowód doręczenia w aktach sprawy), a następnie zaskarżone przez stronę przez wniesienie sprzeciwu z zachowaniem terminu ustawowego. W uzasadnieniu sprzeciwu strona skarżąca nie zgodziła się z argumentami wskazanymi w zaskarżonym postanowieniu, a w szczególności z oceną sytuacji materialnej skarżącego oraz twierdzeniem o nierzetelnym jej przedstawieniu. Podkreślono, że skarżący nadal się leczy [...] i przyjmuje leki, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie osiąga dochodów, nie posiada zdolności kredytowej Przed sądem administracyjnym zawisły 22 sprawy, w których zapadły wyroki oddalające skargę. Kwota żądanego wpisu od skargi kasacyjnej w tej oraz pozostałych sprawach jest wysoka i skarżący nie posiada środków finansowych na jego opłatę opłaty ani majątku, który mógłby spieniężyć lub czerpać dochody z jego najmu lub dzierżawy. Posiadana nieruchomość jest nieuzbrojona, niekorzystnie położona i wymaga remontu (działka 672 m i dom 70 m). Korzystanie z pomocy rodziny a nie opieki społecznej nie może stanowić przesłanki negatywnej dla rozpatrzenia wniosku o prawa pomocy. Strona dokonała podziały majątku wspólnego w drodze ugody z żoną i dysponuje tylko tym co wskazała we wniosku. Opieka nad dziećmi, o której wspomniano nie stanowi wsparcia finansowego. Podkreślono, ze sytuacja skarżącego od daty rozpatrywania poprzedniego wniosku uległa pogorszeniu a nie poprawie i jego aktualna sytuacja uzasadnia udzielenie prawa pomocy w żądanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (..)- art. 244 § 1 i może być przyznane w zakresie całkowitym i częściowym- art. 245 § 1 wyżej wskazanej ustawy. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 ustawy). Wniosek o przyznanie prawa pomocy strona składa na stosownym formularzu (art. 257), a kiedy jego treść okaże się niewystarczająca do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego winna go uzupełnić w zakreślonym terminie zgodnie z wezwaniem (art. 255). Na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających jego przyznanie. W niniejszej sprawie strona złożyła wniosek o zwolnienie jej z kosztów sądowych, a zatem w ograniczonym zakresie. Należy też przypomnieć, że art. 260 p.p.s.a. stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Należy podkreślić, że instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Przenosząc powyższe regulacje prawne na grunt rozpatrywanej sprawy należy zauważyć, iż postanowieniem z dnia 19 listopada 2011 r. skarżący został zwolniony z kosztów sądowych w postaci obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, a w pozostałej części wniosek oddalono. Na rozprawie skarżący był reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, radcę prawnego A.G., która sporządziła skargę kasacyjną i złożyła wniosek o prawo pomocy w kwestii zwolnienia z kosztów sądowych z odesłaniem do dokumentów złożonych do sprawy sygn. akt III SA/GI 673/10 i opisanej w nich sytuacji skarżącego, która nie uległa zmianie a w szczególności poprawie. Skarżący utrzymuje się z prac dorywczych. Opiekuje się matką, która wspomaga go finansowo, opłaca rachunki, żywi i opiera. W okresie zimowym skarżący zamieszkuje z matką, nie ponosi wydatków czynszowych, gdyż dom stanowi jego własność. W okresie letnik posiada ogród warzywny. Nie posiada majątku ruchomego i kont bankowych. Z dokumentów załączonych do sprzeciwy wynika, że skarżący nie osiągnął w 2010 r. żadnych dochodów (zaświadczenie [...] z [...] r. dotyczy NIP [...]), a działalność gospodarcza w tymże roku zakończyła się stratą w kwocie 11 775,23 zł (PIT-36). Natomiast z zaświadczenia z tej samej daty dla działalności identyfikowanej NIP [...] w roku podatkowym 2010 wykazano dochód 16,87 zł (PIT-36). Sąd zauważ, iż zaświadczenia wydane w tej samej dacie wskazują różne adresy zamieszkania skarżącego, K. ul. [...] oraz G. ul. [...]. taki adres widnieje również w zaświadczeniu lekarskim z dnia [...] r. Natomiast z zaświadczenia z [...] r. UMiG K. wynika, że skarżący jest zameldowany od [...]r. pod adresem K., ul. [...]. Wcześniej zamieszkiwał pod adresem W. ul. [...] oraz G. ul. [...]. Obecnie pod ostatnim adresem zamieszkuje żona z dziećmi. Nie posiada rachunku firmowego w "A" a w "B" zadłużenie firmowe na dzień [...] r. w kwocie [...] zł (kredyt restrukturyzacyjny). Działalność gospodarcza prowadzona pod firmą "C" jest zawieszona z dniem [...] r. na 24 miesiące. Wcześniej była zawieszona w okresie od [...] do [...] r. M. J. przedłożył również zaświadczenie z dnia [...] r. o zatrudnieniu w celu nauki zawodu w firmie "D", z którego wynika, że od wynagrodzenia pracownika w 2011 r. nie są odprowadzane zaliczki na podatek dochodowy. Skarżący przedłożył również kserokopie (bez uwierzytelnienia) wezwań do zapłaty OC od samochodu marki [...],[...] z [...] r., tytuł wykonawczy ZUS z [...] r. z tytułu zaległych składek na kwotę [...] r. (zabezpieczonych hipoteką na nieruchomości [...] (dom w K.) stanowiącej współwłasność małżonków, pismo ZUS z [...]r.), wezwanie do zapłaty na rzecz firmy "E" SA kwoty [...] zł, opłaty koncesji za 2011 r. na obrót paliwami ciekłymi – 200 zł oraz wyciągi z ksiąg wieczystych KW nr [...] (dom w G.) i KW nr [...] (dom w K., ul. [...]), KW Nr [...] (dom w S.), KW nr [...] (nieruchomość zabudowana we wsi D.), KW [...] z których wynika, że właścicielem nieruchomości jest M. J. Sąd po wnikliwej analizie przedstawionych dokumentów i złożonych oświadczeń powziął wątpliwość co do przedstawienia przez wnioskodawcę rzeczywistej sytuacji majątkowej i niemożności opłacenia skargi kasacyjnej. Bezspornym jest, że skarżący pozostaje w separacji z żoną od [...] r., co nie znaczy, że żona nie ma obowiązku wspierania rzeczowego i finansowego małżonka, jeżeli jej sytuacja majątkowa jest znacznie lepsza niż współmałżonka. Tym bardziej, że na jej rzecz skarżący przeniósł własność posiadanych wcześniej nieruchomości. Za nieprawdziwe należy uznać oświadczenie o braku majątku ruchomego, czego potwierdzeniem jej wezwanie "F" do uiszczenia opłaty OC od samochodu [...] za okres od [...] do [...] r. w kontekście oświadczenia o jego sprzedaży w dniu [...] r. Nadto przedłożony rachunek z firmy "E" ([...]) nie dowodzi trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Również wątpliwości co do osiąganych dochodów budzi zaświadczenie o zatrudnieniu w celu nauki zawodu, bez odprowadzania podatku od wynagrodzenia. Z przedstawionej korespondencji wynika, że skarżący zamieszkuje pod co najmniej dwoma adresami (nie licząc adresu matki), leczy się [...] ale bez większych efektów. Nadto porównując dokumenty przedłożone do poprzedniego wniosku należy stwierdzić, że skarżący wyzbywa się majątku na rzecz żony w ramach podziału majątku wspólnego (postanowienie Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r. sygn. akt [...]), nawet tego, który był wskazywany jako miejsce prowadzenia działalności gospodarczej (nieruchomość 2 ha we wsi D.). Takie postępowanie, mające na celu wyzbycie się majątku i stwarzanie pozoru ubóstwa a z drugiej strony ubieganie się o pomoc Skarbu Państwa przez zwolnienie z kosztów sądowych nie uzasadnia pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Tym bardziej, że skarżący podkreśla, że jego sytuacja nie uległa poprawie a w toku prowadzonych postępowań korzysta z pomocy pełnomocnika z wyboru od momentu wezwania na rozprawę przed sądem I instancji oraz wniósł opłatę wniosku o sporządzenie wyroku we wszystkich zawisłych przed tut. Sądem 22 sprawach. Okoliczności podniesione w sprzeciwie również nie dają podstawy do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego w postaci uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Sąd podkreśla, że okoliczność przyznania prawa pomocy w innej sprawie może pośrednio wpływać na rozstrzygniecie w innej sprawie, gdyż Sąd każdorazowo czyni ustalenia faktyczne, które podlegają ocenie przy wydaniu rozstrzygnięcia. Również w sprawie wskazanej przez skarżącego Sąd odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, mając wątpliwości co do rzetelności przedstawienia przez wnioskodawcę swojej sytuacji materialnej. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że skarżący nie wykonał w pełni wezwania Sądu z 14 czerwca i 19 lipca 2011 r. a dokumenty dotyczące jego statusu przedłożone Sądowi budzą wątpliwości. Należy też przypomnieć, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Nie można przyjąć, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia żonę skarżącego z obowiązku udzielenia mu pomocy finansowej, tym bardziej przy tak wysokim jej wsparciu w ramach podziału majątku dorobkowego. Z akt sprawy nie wynika jaka część majątku przypadła w ramach podziału skarżącemu. Przypomnieć zatem przyjdzie, że w świetle przedstawionych wyżej zasad udzielania prawa pomocy oraz zasadę odpłatności postępowania sądowego Sąd rozpoznając wnioski w tym zakresie bierze pod uwagę tylko rzeczywistą i aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. To na skarżącym ciąży obowiązek uprawdopodobnienia, nawet nie wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w tym uiścić należnego wpisu od skargi kasacyjnej. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy a nie poddawać w wątpliwość jej wiarygodność. Mając na względzie powyższe na zasadzie art. 260 i art. 254 § 1 w zw. z art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.