III SA/Gl 67/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Spółki komandytowej w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] r. skarżąca Spółka zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten wystosowano w następstwie wezwania skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. W motywach wniosku podniesiono, że Spółka nie posiada środków finansowych z uwagi na dokonanie przez organy skarbowe zabezpieczeń na jej majątku do kwoty [...] zł. Dodatkowo Prokuratura Okręgowa w G. dokonała zajęć do kwoty [...] zł. Z tych względów Spółka jak i jej udziałowcy nie posiadają środków finansowych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Z oświadczenia o dochodach i majątku, zawartego w druku PPPr, wynika, że w ostatnim roku obrotowym Spółka poniosła stratę w kwocie [...] zł. Skarżąca nie posiada jakichkolwiek rachunków bankowych. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączono: tytuły wykonawcze wskazujące B. P., jak i Spółkę jako "zobowiązanego", zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem ("zobowiązanym" jest Spółka) oraz postanowienie Prokuratora Prokuratury Okręgowej w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...], mocą którego na mieniu B. P. zabezpieczono grożącą mu karę grzywny w kwocie [...] zł i roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej w mieniu Skarbu Państwa oraz przepadek korzyści pochodzących z przestępstwa w kwocie [...] zł. Dokonawszy wstępnej analizy treści wniosku, pismem z dnia [...] r., referendarz sądowy wezwał skarżącą Spółkę (do rąk pełnomocnika) do uzupełnienia – w terminie 7 dni – wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie odpisów: 1) raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące, 2) deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, 3) dokumentu potwierdzającego brak rachunków bankowych np. zaświadczenia wystawionego przez banki lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, 4) ostatniej ewidencji środków trwałych, 5) nadesłanie sprawozdania finansowego w rozumieniu art. 45 ust. 2 ustawy o rachunkowości za ostatni rok obrotowy, 6) dokumentacji opisującej zasady rachunkowości przyjęte w Spółce. W wezwaniu pouczono stronę, że niezastosowanie się do jego treści w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. W piśmie procesowym z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że Spółka prowadzi księgę przychodów i rozchodów w związku z czym nie może dostarczyć dokumentów sporządzonych na podstawie ustawy o rachunkowości. Przy piśmie nadesłano natomiast: oświadczenie biura rachunkowego, iż skarżąca nie posiada środków trwałych, pismo z Bank "B" S.A. o likwidacji rachunku bankowego i deklaracje VAT. W oparciu o te dokumenty ustalono, co następuje. Umowa prowadzenia rachunku bankowego w rzeczonym wyżej banku została rozwiązany z dniem [...] r. Saldo debetowe na tym rachunku, na dzień rozwiązania umowy, wyniosło [...] zł. W okresie od [...] r. do [...] r. Spółka dokonała dostawy towarów (świadczenia usług), w których łączna podstawa opodatkowania wyniosła [...] zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującej Spółki jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Zgodnie z treścią art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Z tych względów rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykaże", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującą Spółkę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Taki stan pewności nie został w tej sprawie osiągnięty. W ocenie referendarza Spółka nie zastosowała się w sposób wyczerpujący do wezwania o dokumenty źródłowe. Bierna postawa skarżącej wynika z faktu, iż nie nadesłano stosownych raportów kasowych, które mogły się przyczynić do obiektywnej oceny zasadności przedmiotowego wniosku. Raporty te mogły stanowić źródło cennych informacji, albowiem od [...] r. Spółka nie posiada rachunku bankowego. Tymczasem z deklaracji VAT-7 za ten miesiąc wynika, że podstawa opodatkowania w dokonanej przez Spółkę dostawie towarów (świadczeniu usług) wyniosła [...] zł. Akcentowana wyżej bierna postawa skarżącej przejawiła się nadto poprzez niedostarczenie księgi przychodów i rozchodów. W piśmie z dnia [...] r. nie wskazano żadnych przyczyn, z powodu których skarżąca nie mogła przedstawić tej ewidencji. W tym miejscu ponownie należy podkreślić, że obowiązek wykazania zasadności wniosku należy do podmiotu, który ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z kolei wezwanie wystosowane w trybie art. 255 P.p.s.a. ma przede wszystkim charakter pomocniczy w spełnieniu tego obowiązku. Wskazany tam katalog dokumentów nie jest zamknięty. Trzeba podkreślić, że wyjątkowej staranności przy wykazaniu zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy można oczekiwać od osób prawnych i innych jednostek nieposiadających osobowości prawnej, w szczególności, gdy są one reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, który wielokrotnie występował w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w tym również w ramach wpadkowego postępowania, jakim jest prawo pomocy. Ta szczególna staranność winna wynikać nadto z konstrukcji normatywnej przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy podmiotowi takiemu jak skarżąca. Otóż art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. zakłada fakultatywność przyznania prawa pomocy w stosunku do wskazanych tam podmiotów. Świadczy o tym użycie sformułowania "prawo pomocy może być przyznane". Oznacza to ni mniej ni więcej, że nawet w przypadku wykazania przez osobę prawną (lub inną jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej), że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, przyznanie prawa pomocy zależy od uznania Sądu (bądź referendarza sądowego na mocy art. 258 § 1 P.p.s.a.). W ocenie referendarza, sposób uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy świadczy w tym przypadku o tym, że podejmując jakiekolwiek działania zmierzające do zainicjowania postępowania z niniejszego wniosku, realizowane przecież świadomie, Spółka kierowała się założeniem, aby wskazać tylko te okoliczności, które przemawiają na rzecz jej wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Jedynie na marginesie wypada zasygnalizować, że na gruncie orzecznictwa zarówno sądów powszechnych, jak i administracyjnych wypracowane zostało stanowisko, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, dochodzenie zaś roszczeń na drodze sądowej jest elementem tej działalności i wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na dochodzenie roszczeń (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Reasumując, Spółka nie podjęła w tej sprawie starania aby wykazać w sposób przekonujący, że spełniona została w jej przypadku przesłanka przyznania prawa pomocy płynąca z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Nie pozwala to uwzględnić wniosku. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.