III SA/Gl 670/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić Stronę skarżącą od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w zakresie przekraczającym każdorazowo kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych). Dnia [...] r. skarżący M. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 – zwana dalej P.p.s.a.), wydał [...] r., postanowienie w którym zwolnił skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Sąd zapoznając się z argumentami wniosku i dokumentami źródłowymi nie znalazł podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w całości. Po analizie dowodów nadesłanych przez skarżącego Sąd uznał, ze w sytuacji, gdy strona skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że nie osiąga żadnych dochodów, a jednocześnie w oświadczeniu z [...] r. wskazała, ze w okresie ostatnich trzech miesięcy poniosła miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymanie w wysokości [...] zł, to tym samym nie wykazała, ze nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie Sąd za niewiarygodne uznał twierdzenie strony, ze nie osiąga żadnych dochodów w zestawieniu z jej oświadczeniem w którym to wskazała, że ponosi jednak wydatki stałe związane z jej utrzymaniem. Sąd wskazał przy tym, iż biorąc pod uwagę wielkość tych wydatków oraz źródło ich finansowania nie jest ono na tyle duże by pozwoliło na sfinansowanie wydatków jakie strona musiałaby ponieść by poddać kontroli sądowej sporny akt administracyjny. Mając na uwadze fakt wniesienia w jednej dacie skarg w [...] sprawach, co do których wpisy należne są wpisami stosunkowymi, gdyż dotyczą wymiaru zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług Sąd stwierdził, że poniesienie kosztów w łącznej kwocie ponad [...] zł pozostaje poza możliwościami płatniczymi strony. W konsekwencji tego Sąd przychylił się do wniosku strony skarżącej w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi. W niniejszej sprawie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Pełnomocnik skarżącego wniósł skargę kasacyjną od wskazanego wyroku sądu pierwszej instancji, uczynił to jednakże po upływie terminu do to zakreślonego, a do skargi kasacyjnej dołączył wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia oraz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd postanowieniem z dnia 10 grudnia 2012 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Pismem z dnia [...] r. Strona skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika wniosła zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 10 grudnia 2012 r. składając kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu Strona podała, że jest osobą samotną, pozostaje z żoną w separacji, a ponadto prowadzona działalność gospodarcza została zawieszona. M. J. stwierdził, iż jest zadłużony, a wobec niego toczą się postępowania egzekucyjne, leczy się [...]. Podniósł, iż korzysta z pomocy [...], która otrzymuje emeryturę w wysokości około [...] zł. Wyjaśnił, iż ponosi wydatki związane z opieką i kontaktami z małoletnimi córkami (zakupy cukierków, lodów). Wskazał, że nie posiada żadnego majątku z wyjątkiem połowy udziału w domu o powierzchni [...] m2 położony w K., wymagającego remontu i nakładów finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd ustalając sytuacje materialną Strony skarżącej oparł się na dokumentacji dołączonej do wniosków o przyznanie prawa pomocy, które zostały złożone przez Stronę skarżącą w innych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem (m.in. III SA/GL 654/10). Z przedłożonych dokumentów wynika, że matka M. J. przygotowuje posiłki dla syna i siebie, opłaca media w kwocie [...] zł co [...], kupuje opał do swojego domu gdzie skarżący nocuje w okresie zimowym w miarę potrzeb i kupuje mu leki. Ponadto otrzymuje emeryturę w kwocie [...] zł miesięcznie. Analizowane dokumenty wskazują, iż w domu w którym Strona skarżąca mieszka, woda pochodzi ze studni, nie ma kanalizacji i gazu. Sąd ustalił, iż skarżący korzysta z pomocy Poradni [...] w M., jego dzieci mieszkają w G., około [...] km od miejsca zamieszkania M. J., a wydatki ponoszone w związku z kontami z dziećmi są symboliczne, np. z zakupem lodów, napoi. Przy czym znaczącą większość wydatków związanych z zakupami ponosi matka skarżącego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej zwolnienia od kosztów sądowych, czyli opłat sądowych i wydatków w części, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a., jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to sam wnioskodawca powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Tym samym przy ponownym rozpatrywaniu przedmiotowego wniosku należy zwrócić uwagę, czy skarżący wystarczająco wykazał, że jego stan majątkowy lub osobisty świadczy o tym, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania dotyczących obecnie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Zasadą bowiem jest, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej reguły odpłatności obowiązującej w wymiarze sprawiedliwości w procesach sądowych. Zasada ta obliguje także w postępowaniu przed sądem administracyjnym, co wynika z art. 199 i 214 § 1 P.p.s.a. Dlatego też, oceniając materiał dowodowy, zebrany w aktach sprawy oraz w aktach innych spraw toczących się ze skargi strony, gdzie składane były określone dokumenty, należy stwierdzić, że wystąpiły podstawy do przyznania prawa pomocy w części w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym każdorazowo kwotę [...] zł. Analizując zatem wyjaśnienia strony stwierdzić trzeba, iż wskazano w nich, że w istocie to matka finansuje w całości zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych strony skarżącej związanych z zakupem żywności, lekarstw, dojazdami do przychodni lekarskich jak Przychodnia [...] w M., opłacaniem wydatków, uiszczaniem drobnych wydatków na zakup słodyczy dla wnuków. Jednocześnie jak Strona skarżąca sama wskazała matka utrzymuje się jedynie z emerytury w kwocie [...] zł miesięcznie. Na podstawie doświadczenia życiowego Sąd uznał, że podana wysokość osiąganych przez matkę dochodów nawet w sytuacji, gdy jak w pismach procesowych podnoszono Strona skarżąca uprawia posiadaną działkę warzywną uzyskując z tego plony, nie pozwala na to by z tej wielkości dochodów nie tylko utrzymać dwie osoby, ale także ponosić wydatki związane z leczeniem, dojazdami do przychodni lekarskich czy opłacaniem mediów za skarżącego. W tej sytuacji - zdaniem Sądu - oświadczenia strony, co do nie uzyskiwania przez nią jakichkolwiek dochodów nie są w pełni wiarygodne. Powyższe powoduje, że w ocenie Sądu w możliwościach płatniczych skarżącego jest poniesienie wydatku w kwocie [...] zł. Oceniając w ten sposób wniosek strony i przychylając się doń w znacznej jego części Sąd miał także na uwadze przedłożone zaświadczenia lekarskie, w tym i z Poradni [...] w M., w którym jako rozpoznanie choroby strony wskazano [...] W konsekwencji zatem ustalonego obecnie stanu faktycznego dotyczącego możliwości finansowych i zdrowotnych strony Sąd stanął na stanowisku, iż odmiennie niż w stanie faktycznym jaki miał miejsce w sprawie w dacie [...] r. (to jest w dacie orzekania w zakresie przyznania prawa pomocy przez Sąd poprzez zwolnienie od wpisu od skargi) obecna sytuacja strony nie kwalifikuje do przychylenia się w całości do złożonego wniosku o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nadmienić należy również, iż jak wskazano w powołanym pierwotnie postanowieniu Sądu z 19 listopada 2010 r. także za niewiarygodne wówczas uznano twierdzenie strony, iż nie osiąga jakichkolwiek dochodów zestawiając to z jej oświadczeniem z [...] r. Wówczas Sąd oceniał zasadność wniosku o prawo pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że wtedy przesłanką przyznania prawa pomocy było wykazanie, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Niemniej jednak Sąd wówczas nie znalazł podstaw faktycznych do przyznania prawa pomocy w całości, a jedynie w zakresie częściowym. W postanowieniu z 19 listopada 2010 r. Sąd oceniając wielkość wydatków strony, a zatem pośrednio i źródło ich finansowania uznał, iż źródło to nie było na tyle wystarczające by pozwoliło na sfinansowanie wpisu od wielu skarg wniesionych w jednej dacie. To postanowienie nie było kwestionowane poprzez wniesienie zażalenia. Obecnie Sąd rozpoznaje wniosek o prawo pomocy w zakresie częściowym, a zatem przesłanką przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tak zaistniałym stanie faktycznym i prawnym sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 P.p.s.a. zwolnił skarżącego z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych przekraczającym każdorazowo kwotę [...] zł.