III SA/Gl 679/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Małgorzata Wasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 czerwca 2022 r. nr 1387/2022 (090000/0781325/2022/U) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z 30.06.2022 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. - dalej organ - działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm,), zwanej dalej "u.s.u.s.", w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", odmówił M.G. reprezentowanemu przez matkę L.G. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 15 579,70 zł, w tym; a) ubezpieczenia społeczne za okres 05/2018-07/2018, 06/2019-09/2020 w łącznej kwocie 7 778,25 zł, w tym z tytułu: składek - 6 689,65 zł, odsetek liczonych na 6 kwietnia 2022r. przypadających od ww. składek - 1 077,00 zł, kosztów upomnienia -11,60 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/2018-07/2018, 06/2019-09/2020 w łącznej kwocie 7 458,23 zł, w tym z tytułu: składek - 6 297,18 zł, odsetek liczonych na 6 kwietnia 2022r. przypadających od ww. składek - 1153,00 zł, kosztów upomnienia-8,05 zł, c) Fundusz Pracy za okres 05/2020-09/2020 z tytułu składek w kwocie 343,22 zł.  W uzasadnieniu organ wskazał następujący stan faktyczny sprawy. M.G. do 14 września 2020r. prowadził z przerwami działalność gospodarczą w zakresie posadzkarstwa; tapetowania i oblicowywania ścian. W związku z tym, że nie wywiązywał się z obowiązku opłacania wymaganych składek, powstały zaległości. Pismem z 6.04.2022r. doprecyzowanym 1.06.2022r. – L.G. jako kurator M.G., wystąpiła o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wskazanego w piśmie ZUS z 24 marca 2022r. (tj. FUS za okres 05/2018-09/2020, FUZ za okres 06/2018-09/2020, FP, Fundusz Solidarnościowy i FGŚP za okres 05/2020-09/2020). Prośbę uzasadniła złym stanem zdrowia syna. Poinformowała, że jest osobą z zaburzeniami psychicznymi i od kilku lat cierpi na schizofrenię. Jednocześnie dodała, że choroba uniemożliwia samodzielne funkcjonowanie, dlatego też otrzymał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz wyrokiem sądowym został częściowo ubezwłasnowolniony, a ona, jako matka została ustanowiona kuratorem, co pozwala jej występować w jego imieniu. Wyjaśniła, że we wskazanym okresie, tj. w latach 2018-2020 syn był w złym stanie psychicznym, który doprowadził do znacznego pogorszenia statusu materialnego. Z powodu choroby psychicznej okresowo przebywał pod przymusem w szpitalach psychiatrycznych, skąd uciekał za granicę nie mógł także podejmować żadnych działań w swoim imieniu, dlatego też nie spłacał zobowiązań oraz nie regulował terminowo składek, a stale pogarszający się stan psychiczny doprowadził również do utraty pracy i wszystkich środków do życia. W toku prowadzonego postępowania o umorzenie należności z tytułu składek do akt sprawy L.G. przedłożyła organowi dokumenty mające uzasadniać prośbę . W wyniku dokonanej analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy organ nie znalazł podstaw do przychylenia się do wniosku i na podstawie w/w przepisów odmówił umorzenia zaległych należności wobec ZUS . Zaznaczył przy tym, po omówieniu sytuacji materialnej strony i jego rodziców, iż należności z tytułu nieopłaconych składek są dochodzone w trybie przymusowym przez Dyrektora Oddziału ZUS w C.. Zadłużenie z tytułu składek za okres 05/2018-09/2020 figurujące na koncie strony nie uległo przedawnieniu i jest wymagalne. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności wpłynęło wszczęcie postępowania egzekucyjnego począwszy od 3 grudnia 2019r., które trwa do nadal. Wskazał przy tym, iż zgodnie z art. 24 ust 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przywołał treść art. 28 ust. 3 i 3a ustawy u.s.u.s. zaznaczając, iż analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. W stosunku do działalności strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c, nie zachodzą w stosunku do zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Dalej podał, iż wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma zastosowania. Także należności z tytułu nieopłaconych składek są dochodzone w trybie przymusowym przez Dyrektora Oddziału ZUS w C.. Nie nastąpiło zatem stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można także jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6. Przywołał wyrok WSA w Warszawie z 15 grudnia 2009r.-sygn.V SA/Wa 969/09 zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. W konsekwencji stwierdził, iż przedstawione powyżej okoliczności dowodzą, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy u.s.u.s., stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe. Dalej podał, iż zgodnie z ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365) zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie tj. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku; 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające] zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tym względzie organ oceniając te przesłanki nie znalazł podstaw do przychylenia się do wniosku. I tak zauważył, iż przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi, ponieważ strona nie prowadzi już działalności gospodarczej. Okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w stosunku do strony także nie zachodzą, ponieważ nie udowodniono, że strona nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Nie znalazł także podstaw do umorzenia należności w oparciu o § 3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia. Zaznaczył, iż z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że od 2019r. strona była kilkukrotnie hospitalizowana z uwagi na powoływane trudności zdrowotne. Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przyznanym na okres do 29 lutego 2024r., w którym stwierdzono, że stan zdrowia strony umożliwia pracę jedynie w warunkach pracy chronionej i powoduje konieczność zapewnienia częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Przypomniał problemy zdrowotne jakimi są dotknięci matka i ojciec strony zauważając jednak, iż nie stanowią one wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Podniesione okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej miałyby zastosowanie wówczas gdyby pozbawiały stronę całkowicie możliwości pozyskiwania dochodu. Tymczasem z przedłożonego orzeczenia o stopniu niepełnoprawności wynika, że strona może podejmować zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Ponadto od 16 maja 2022r. figuruje rejestrze osób bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy w C., a zatem wykazuje gotowość i zdolność do podjęcia zatrudnienia. Natomiast rodzice dysponują własnym dochodem, który stanowi stałe źródło utrzymania rodziny. Zauważył także, iż podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej jest kwota określająca minimum socjalne. Dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne wynosi 3 645,06 zł, tj. 1 215,02 zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za IV kwartał 2021 r.). Natomiast dochód gospodarstwa domowego rodziny strony jest wyższy od ww. kwoty, zatem w przedmiotowej sprawie należy wykluczyć stan ubóstwa. Końcowo organ zaznaczył, iż strona może podjąć również starania zmierzające do polubownego wywiązania się ze spłaty zadłużenia np. w formie układu ratalnego, który może zostać udzielony po złożeniu stosownego wniosku, a warunki spłaty mogą zostać ustalone z uwzględnieniem możliwości finansowych. W skardze do WSA w Gliwicach strona reprezentowana przez L.G. zakwestionowała wydaną decyzję podnosząc, iż decyzja ta narusza interes prawny jej syna. Dostarczona dokumentacja medyczna wskazuje, że zaburzenia psychiczne uniemożliwiały mu podejmowanie w tym czasie działań prawnych w swoim imieniu, również dlatego, że przebywał okresowo pod przymusem (na podstawie decyzji Sądu) na oddziałach psychiatrycznych. W trakcie pobytu syna w szpitalach psychiatrycznych podejmowano próby uzyskania informacji dotyczących prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w [...] oddziale Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przedstawiając dokumentację medyczną, jednak odmawiano udzielenia jakiejkolwiek informacji. W tym okresie syn osobiście nie mógł stawić się w ZUS w celu zawieszenia działalności gospodarczej, a jego stan zdrowia wykluczał racjonalną ocenę sytuacji, które umożliwiałoby podjęcie stosownych działań w tej sprawie. Dostarczona dokumentacja medyczna potwierdza jego bezkrytyczne podejście do swojej choroby. Wobec braku możliwości uzyskania informacji na temat statusu działalności gospodarczej syna podjęto działania w Sądzie Rejonowym w C. w V Wydziale Rodzinnym i Nieletnich, w zakresie postępowania o ubezwłasnowolnienie syna. W tym czasie naliczano odsetki od nieopłaconych składek i nie przyjmowano wyjaśnień dotyczących stanu zdrowia syna, uniemożliwiającego podejmowanie decyzji i żadnych innych działań w zakresie swojej działalności gospodarczej. Podniosła, iż syn M.G. z powodu braku stałego zatrudnienia i niepobierania żadnych świadczeń z opieki społecznej, braku majątku oraz posiadania innych długów nie jest w stanie spłacić kwoty 15 579,70 zł w całości. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie L.G. przedłożyła zaświadczenie potwierdzające ustanowienie jej w dniu 19.05.2022r. przez SR w C. kuratorem dla osoby częściowo ubezwłasnowolnionej M.G. . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ppsa). W tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Oceniając zaskarżoną decyzję, odmawiającą M.G. prawa do umorzenia zaległych należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 15 579,70 zł , według podanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Sporną w sprawie jest kwestia spełnienia przez stronę skarżącą przesłanek do uzyskania umorzenia na podstawie art. 28 u.s.u.s i § 3 rozporządzenia. Jednak by ocenić zasadność oceny dokonanej przez organ w tym zakresie konieczną jest uprzednia ocena, czy organ prawidłowo przyjął w sprawie, iż L.G. była uprawniona do zainicjowania w imieniu syna postępowania w tym zakresie . Jak stanowi art. 61 k.p.a Postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. § 2. Organ administracji publicznej może ze względu na szczególnie ważny interes strony wszcząć z urzędu postępowanie także w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony. Organ obowiązany jest uzyskać na to zgodę strony w toku postępowania, a w razie nieuzyskania zgody - postępowanie umorzyć. § 3. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. W myśl zaś art. 32 k.p.a Strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Zgodnie zaś z art. 33. Pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych. Pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone do protokołu. §4 W sprawach mniejszej wagi organ administracji publicznej może nie żądać pełnomocnictwa, jeśli pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony. W niniejszej sprawie organ przyjął, iż L.G. była uprawniona do występowania w imieniu syna jako jego kurator. Jednak Sąd na tle zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego ma wątpliwości jaki był stan faktyczny w tym zakresie. Z akt sprawy nie wynika bowiem na podstawie jakiego dowodu organ przyjął tę okoliczność. I tak w aktach znajduje się pismo organu z dnia 08.04.2022r wzywające L.G. do nadesłania pełnomocnictwa upoważaniającego do występowania w imieniu syna w sprawie umorzenia należności M.G. nadmieniające, iż do wniosku dołączono pismo informujące o toczącym postępowaniu przed Sądem Rejonowym o ustanowienie kuratora. W aktach sprawy brak jest jednak wspomnianego pełnomocnictwa przy jednoczesnym merytorycznym załatwieniu wniosku L. G. o umorzenie zaległych należność syna wobec Zus, co by wskazywało na to, iż organ dostrzegając ten brak i wzywając do jego uzupełnienia pełnomocnictwo posiadał gdyż orzekł w tym przedmiocie merytorycznie. W aktach sprawy jest także pismo strony z 21.04.2022r w którym L. G. poinformowała organ, że syn M. G. jest osobą z zaburzeniami psychicznymi, od kilku lat choruje na schizofrenię. Choroba uniemożliwia mu samodzielne funkcjonowanie dlatego otrzymał on orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz wyrokiem Sądu Rejonowego w C. - V Wydział Rodzinny i Nieletnich (Sygn. Akt V RNs 236/22) został częściowo ubezwłasnowolniony a Sąd Rejonowy zwrócił się do niej jako do jego mamy o ustanowienie kuratorem dla ubezwłasnowolnionego częściowo M. G., co pozwala na występowanie w jego imieniu. Jednak w aktach administracyjnych także brak jest także dowodu potwierdzającego tę okoliczność . Wymieniona zaś okoliczność działania w imieniu syna przez L. G. w charakterze pełnomocnika czy kuratora w sprawie dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek M G. za okres od 05-09 2020r. wymaga wykazania jednak przez organ. W aktach niniejszej sprawy brak jednak jest dowodów potwierdzających twierdzenia organu. Taki sposób procedowania w sprawie oznacza, iż organ nie dołączając do akt dokumentu z którego wywodzi skutek prawny dla strony dopuścił się w ten sposób naruszenia art. 6, art. 7 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie bowiem do art. 6 kpa Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Zgodnie zaś z art. 7 w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Obowiązkiem organu było wezwać L. G. do wykazania pełnomocnictwa od syna, czego dokonano jednak dokumentu w tym względzie w aktach sprawy brak. W tym miejscu Sąd zauważa, iż jakkolwiek po myśli k.p.a. w sprawach mniejszej wagi organ administracji publicznej może nie żądać pełnomocnictwa, jeśli pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony jednak w ocenie Sądu sprawa dotycząca umorzenia zaległych należności wobec ZUS należnych od M. G. w kwocie ok. 15579,70 zł chociażby z uwagi na wielkość zadłużenia nie jest sprawą mniejszej wagi. Dalej Sąd zauważa, iż nie jest jego rzeczą uzupełnianie dowodów w sprawie, gdyż Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Jak stanowi art. 133 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż Sąd przy ocenie legalności aktu bierze pod uwagą materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dodać należy, iż Sąd administracyjny nie ma obowiązku ustalania okoliczności sprawy.(por. wyrok NSA I OSK 1664/17z dnia 31 października 2017 r.) publ. LEX nr 2400692. Z przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika bowiem nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy (por. wyroki NSA z dnia: 26 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 497/09, LEX nr 594014, 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09, LEX nr 746707, 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 763/12, LEX nr 1219174). Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę uwagi poczynione w treści uzasadnienia i uwzględni je oceniając ponownie wniosek L. G. złożony w imieniu syna w przedmiocie umorzenia zaległych należności M. G.. Dołączy do akt sprawy dokument na podstawie którego przyjął iż L. G. jest umocowana do występowania w imieniu syna. Nadto włączy w poczet materiału dowodowego dokumenty na podstawie których dokonał oceny materialnoprawnych przesłanek istnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt-1-6 u.s.u.s. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.