III SA/Gl 683/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu postanawia: zwolnić stronę skarżącą z wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddala. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...]zł, skarżący J.M. nadesłał do tut. Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), w którym domagał się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z urzędu. W uzasadnieniu powyższego podał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i dwiema córkami w wieku [...] lat, które jeszcze studiują. Ponieważ "koszty utrzymania, wynajmu mieszkań i opłat za uczelnie" córek wynoszą rocznie ponad 20.000,00 zł (tj. ok. 1.666,67 zł miesięcznie) zmuszeni są korzystać z pomocy dziadków. Miesięczne dochody skarżącego i jego żony z tytułu wynagrodzenia za pracę, wynoszą bowiem - po potrąceniach komorniczych - 1.300,00 zł (tj. 600,00 zł i 700,00 zł). Jednocześnie jako składniki posiadanego majątku wymieniono: budynek przemysłowy w P. oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha (zajęte przez komornika), a także - stanowiący własność córek - dom mieszkalny o pow. [...]m2 położony w C. (vide: załączone do pisma z dnia [...] r. odpisy ksiąg wieczystych). Dodatkowo z nadesłanych do akt sprawy dokumentów źródłowych ustalono, iż skarżący do dnia [...] r. zatrudniony był na podstawie umowy o pracę, a roczne dochody z powyższego tytułu wynosiły 12.225,00 zł (vide: kserokopia zeznania podatkowego PIT-36 za [...] r.). W chwili obecnej jego jedynym źródłem utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza, która w roku [...] przyniosła przychód w kwocie 248.623,87 zł. Z kolei w pierwszym półroczu [...] r. skarżący wypracował dochód rzędu 10.329,39 zł (vide: deklaracja podatkowa PIT-5 za [...]r.), który w okresie ostatnich trzech miesięcy zmniejszył się i wynosił kolejno: 4.521,86 zł, 2.219,29 zł i 2.357,46 zł, podczas gdy poniesione wydatki zamykały się w kwocie: 3.723,89 zł, 1.052,59 zł i 406,72 zł (vide: kserokopia podatkowej księgi przychodów i rozchodów). Ponadto wykazano, iż żona skarżącego zatrudniona jest w Gimnazjum Nr [...] w C., a do jej wynagrodzenia za pracę skierowana jest egzekucja komornicza. Podobnie posiadane przez skarżącego składniki majątku obciążone są hipoteką i zajęte przez komornika (vide: zawiadomienie o przyłączeniu wierzyciela do egzekucji z udziału w nieruchomości i wezwanie do zapłaty długu z dnia [...]r.). Jednocześnie do akt sprawy dołączono kserokopie: - zeznania podatkowego żony skarżącego za [...] r., gdzie wykazano dochód do opodatkowania w kwocie 44.054,37 zł; - wyciągu z posiadanego przez T.M. rachunku bankowego za trzy ostatnie miesiące, z którego wynika, iż saldo początkowe wynosiło w tym okresie 2.234,43 zł, natomiast saldo końcowe kształtowało się w wysokości 1.837,61 zł; - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych wydatków za dostawę wody i odprowadzanie ścieków (228,13 zł) oraz energię elektryczną (352,09 zł). Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przesłanka zwolnienia J.M. od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z urzędu nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku w całości. Analiza stanu majątkowego i rodzinnego wnioskodawcy, jak również jego możliwości finansowych, dokonana w oparciu o podniesione w sprawie okoliczności oraz załączone do akt kserokopie dokumentów, prowadzi do wniosku, iż skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że użyte w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy pojęcie "jakichkolwiek" stanowi synonim pojęcia "żadnych" zatem, jeżeli chociaż w niewielkim stopniu osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy jest w stanie ponieść koszty postępowania to prawo pomocy może jej zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003 r., s. 117). Zasadne w związku z powyższym było rozważenie złożonego przez J.M. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym - biorąc pod uwagę obecny etap sprawy – zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). Podkreślić w tym miejscu należy, iż zgodnie z art. 212 § 1 i art. 213 ustawy opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna, natomiast do wydatków zalicza się w szczególności należności tłumaczy i kuratorów ustanowionych w danej sprawie, koszty ogłoszeń oraz diety i koszty podróży należne sędziom i pracownikom sądowym z powodu wykonania czynności sądowych poza budynkiem sądowym, określone w odrębnych przepisach. Ponieważ jak wynika z akt sprawy skarżący nie ma obowiązku ponoszenia wydatków zobowiązany jest natomiast do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 2.000,00 zł, stąd złożony przez niego na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należało rozpoznać wyłącznie w ramach zwolnienia od opłat sądowych w całości lub w części. Stosownie do art. 245 § 4 ustawy częściowe zwolnienie od opłat [...] może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia J.M. z obowiązku uiszczania opłat sądowych nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku w całości. Analiza stanu rodzinnego i majątkowego wnioskodawcy - przeprowadzona w oparciu o podniesione okoliczności oraz załączone do akt kserokopie dokumentów - prowadzi do wniosku, iż skarżący jest w stanie pokryć część należnego na tym etapie sprawy wpisu sądowego od skargi do kwoty wynoszącej 1.000,00 zł, a także inne mogące się pojawić w przyszłości opłaty sądowe i wydatki. Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, tj. opłat sądowych i wydatków stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Dlatego jej stosowanie - jako formy dofinansowania z budżetu państwa – powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Tymczasem J.M. posiada stałe źródło dochodu. Jak bowiem wynika z akt sprawy prowadzi własną działalność gospodarczą, która w [...] r. przyniosła znaczny przychód (tj. 248.623,87 zł), mimo wysokich wydatków ponoszonych w tym okresie, tj. 228.254,42 zł. To oznacza, iż skarżący posiada stabilną pozycję na rynku, która zdaniem rozpoznającego wniosek, pozwala na czynienie stosownych oszczędności. Te bowiem leżą w zasięgu jego możliwości. Podobne spostrzeżenia nasuwają się w odniesieniu do wykazanego w deklaracji PIT-5 za [...]r. przychodu w wysokości 47.120,73 zł oraz kosztów jego uzyskania w kwocie 36.791,34 zł, w ramach których mogły się również znaleźć wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że trwające od dłuższego czasu postępowanie sądowoadministracyjne powinno było skłonić skarżącego do przedsięwzięcia stosownych kroków by zabezpieczyć się finansowo. W orzecznictwie sądowym powszechny jest wszakże pogląd, iż strona prowadząca działalność gospodarczą powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Od przedsiębiorców wymaga się bowiem przezorności, zapobiegliwości i profesjonalizmu, gdyż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Zwłaszcza, że zgodnie z art. 200 ustawy w razie pozytywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia jego skargi wszelkie poniesione przez niego opłaty na poczet prowadzonego postępowania podlegać będą zwrotowi (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 156/04 niepubl. oraz postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 128/06 niepubl.). W świetle powyższego przyjąć należało, iż skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jego sytuacja materialna była na tyle trudna, iż uzasadniałaby zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. Stwierdzenia tego nie może zmienić okoliczność, iż posiadane przez skarżącego składniki majątku zostały zajęte przez komornika bądź obciążone hipotekami (vide: nieruchomość rolna o pow. [...] ha położona w miejscowości B. gm. K. i budynek przemysłowy w P., dla którego prowadzona jest księga wieczysta KW nr [...]). Zauważyć bowiem należy, iż obciążenie nieruchomości hipoteką nie oznacza zakazu korzystania z niej, a stanowi jedynie zabezpieczenie wierzytelności (vide: art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece – t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Ponadto fakt, iż skarżący pomimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej lecz funkcjonuje w obrocie i osiąga znaczne przychody oznacza, że posiada zdolność kredytową niezbędną do pozyskania stosownych środków finansowych. Podobnie okoliczność płacenia alimentów na rzecz córek nie może mieć znaczenia przesądzającego, w sytuacji kiedy te ściągane są z przysługującej skarżącemu wierzytelności (vide: zaświadczenie z dnia [...]r.). Przyjąć zatem należało, iż J.M. nie uprawdopodobnił w sposób wystarczająco przekonujący istnienia szczególnych, wyjątkowych okoliczności, których wystąpienie przemawiałoby za niemożnością poniesienia części należnego na tym etapie sprawy wpisu sądowego od skargi do kwoty wskazanej, a także innych występujących w sprawie opłat sądowych, których obowiązek uiszczania powstanie dopiero w przyszłości. Ich poniesienie nie spowoduje bowiem większego uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. Tym bardziej, że jak wynika z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych skarżący może liczyć na pomoc materialną swojej rodziny, co więcej posiada też inne możliwości zarobkowe, albowiem do dnia [...]r. zatrudniony był na podstawie umowy o pracę. W odniesieniu natomiast do pozostałej części wniosku, tj. ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z urzędu, wskazać należy, iż ta w świetle art. 245 § 3 ustawy nie zasługiwała już na rozpoznanie. Z konstrukcji tego przepisu wynika bowiem, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić tylko w jednej z wymienionych form tzn. tylko jako zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części bądź tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków bądź tylko jako ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Ponieważ w przedmiotowej sprawie zwolniono stronę skarżącą z części należnego wpisu sądowego od skargi ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego również i z tego powodu nie było możliwe. W świetle powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 2, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.