III SA/Gl 687/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej kwotę 100 (sto) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję, skarżący reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru, w osobie adwokata, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że po kontroli podatkowej straciła wszystko i musiała zlikwidować działalność gospodarczą. Skarżący stracił dom, odeszła od niego żona. Skarżący utrzymuje się z części etatu i od kilku lat mieszka u znajomych. Nie stać go na opłacenie mediów. Wystarcza mu de facto jedynie na zakup żywności i środków czystości. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Na jego regularny, miesięczny dochód składa się wynagrodzenie w kwocie 368,62 zł. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 16 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. W odpowiedzi na to wezwanie, wpłynęły do akt następujące materiały źródłowe: zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu; umowa o pracę; zeznanie PIT-37 za 2016 r. Do akt wpłynęło również oświadczenie skarżącego z którego wynika, że nie posiada on rachunku bankowego, nie jest nigdzie zameldowany, podany przez niego adres na druku formularza PPF jest w rzeczywistości jedynie adresem do odbioru korespondencji; nie ponosi on płatności za czynsz i media; nie leczy się – ze względu na brak środków na leczenie. Jednocześnie wnioskodawca oświadczył, że kwota 370 zł, otrzymywana przez niego tytułem wynagrodzenia za pracę wystarcza mu na zakup żywności, ubranie oraz środki czystości. W piśmie przewodnim z dnia 6 września 2017 r. skarżący stwierdził, że stosowne zaświadczenie o osobach zameldowanych pod adresem wskazanym, jako miejsce jego zamieszkania znajduje się w aktach sprawy o sygn. akt: III SA/Gl 641/17. W dniu 8 września 2017 r. wpłynęło do akt sprawy pismo adwokata skarżącego, stanowiące wniosek pełnomocnika procesowego wnioskodawcy o przedłużenie terminu do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten został uzasadniony "okresem urlopowym", a sformułowany został w liczbie mnogiej ("zwracamy się z prośbą"). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku P. J., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Na wstępie stwierdzić należy, że w zakresie kompetencji referendarza sądowego nie znajduje się ustalanie wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie sądowoadministracyjnej. Jednak na potrzeby postępowania wpadkowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wartość tę ustalić. Strona jest w postępowaniu sądowym reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, który w skardze inicjującej postępowanie sądowe określił wartość przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie na kwotę 251.022 zł. Ta sama wartość została wskazana na druku urzędowego formularza PPF. W tym stanie rzeczy, stwierdzić należy, że w sprawie, przedmiotem której jest należność podatkowa w podatku od towarów i usług, pobierany jest wpis stosunkowy. W sprawie tej wpis sądowy od skargi wyniesie więc 2.511 zł. Kwota ta obliczona jest na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). W pierwszej kolejności ustosunkować należy się do wniosku pełnomocnika strony o przedłużenie terminu do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie otrzymał bowiem pełnomocnik strony w dniu 28 sierpnia 2017 r. (co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej wezwanie, znajdującej się w aktach sądowych sprawy). Wniosek o przedłużenie terminu nie zawiera proponowanego terminu przedłużenia i zawiera lakoniczną, niezbyt precyzyjną w istocie motywację – złożony został "z uwagi na okres urlopowy". Dyskusyjną bowiem kwestią jest określenie kiedy występuje (trwa) okres urlopowy i czy za okres urlopowy uznać należy rzeczywiście wrzesień. Ponadto wniosek ten datowany jest na dzień 5 września 2017 r. (przesyłka z tym wnioskiem nadana została w dniu 6 września 2017 r., a do tutejszego Sądu wpłynęła w dniu 12 września 2017 r.). Nie wiadomo więc, czy po stronie wnioskodawcy i jego pełnomocnika okres urlopowy trwa, czy już się skończył. Z tych względów wniosek ten nie został uwzględniony przez rozpoznającego wniosek w niniejszej sprawie. Wnioskodawca nie przedstawił swojej aktualnej sytuacji finansowej w sposób dostatecznie jasny i przejrzysty. Z analizy przedłożonych przez niego materiałów źródłowych nie wynika również, aby spełniał przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku w całości. Strona przedłożyła do akt sprawy taki sam zestaw materiałów, jaki dołączyła do akt sprawy o sygn. akt: III SA/Gl 641/17. Z tego powodu wniosek w tej sprawie należało rozpoznać również w świetle rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy w wyżej cytowanej sprawie (postanowienie z dnia 30 sierpnia 2017 r. w sprawie o sygn. akt: III SA/Gl 641/17). Z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że jego jedynym regularnym źródłem dochodu jest wynagrodzenie w kwocie 368,62 zł (jest on zatrudniony w wymiarze ¼ etatu). Fakt ten potwierdzają kserokopie: zaświadczenia pracodawcy oraz umowy o pracę wnioskodawcy, jak również zeznanie podatkowe PIT-37 za rok 2016. Zasadnicze wątpliwości budzi jednak jego oświadczenie, zgodnie z którym pobierane przez niego wynagrodzenie wystarcza mu na zakup żywności, ubrania oraz środków czystości. Trudno przyjąć, żeby kwota 368 zł miesięcznie wystarczyła dorosłej osobie nie tylko na wyżywienie, lecz nadto jeszcze na zakup środków czystości i odzieży. Wnioskodawca nie posiada żadnych długów, zaległości płatniczych, nie ponosi bowiem płatności związanych z czynszem oraz z opłatami za media – jak zresztą sam oświadczył. Z jego oświadczeń wynika, że nie jest nigdzie zameldowany i nie posiada stałego miejsca zamieszkania, lecz, jak to określił – "korzysta z uprzejmości rodziny i przyjaciół". Wbrew wezwaniu referendarza sądowego w piśmie z dnia 16 sierpnia 2017 r., wnioskodawca nie nadesłał stosownych oświadczeń osób, udzielających mu pomocy w jego bieżącym utrzymaniu, bądź wręcz utrzymujących go (rodzina, przyjaciele). Ten brak w zakresie materiału dowodowego stanowi istotny mankament wniosku. Opisane wyżej wątpliwości budzić mogą przekonanie, że albo wnioskodawca posiada jakieś dodatkowe, nieujawnione źródło (źródła) dochodu, albo de facto pozostaje na utrzymaniu innych osób (przyjaciół, czy też członków swojej rodziny). Nie jest bowiem obecnie możliwe samodzielne utrzymanie się dorosłej osoby jedynie z kwoty 370 zł miesięcznie – kwota taka z pewnością nie wystarczy na łączny zakup żywności wraz z zakupem odzieży i środków czystości. Należy również uwzględnić to, że wnioskodawca sam oświadczył, iż nie ponosi takich kosztów, jak czynsz, czy opłaty za media. W takiej sytuacji nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy skarżącego został zobrazowany w sposób zupełny, jasny i przejrzysty, a w rezultacie brak jest podstaw do całkowitego uwzględnienia wniosku. Zważywszy jednak, że wpis sądowy od skargi wynosi w tej sprawie kwotę 2.511 zł i zestawiwszy to z wysokością wykazanego przez wnioskodawcę wynagrodzenia stwierdzić należy, że nie będzie on w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w pełnej wysokości. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący powinien być w stanie uiścić kwotę 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi, co nie powinno narazić go na uszczerbek w jego koniecznym utrzymaniu. Można bowiem stwierdzić, że otrzymywane przez niego wynagrodzenie nie jest jedynym i wyłącznym źródłem jego koniecznego utrzymania. Kwota 100 zł stanowi niecałe 4 % kwoty, którą skarżący byłby zobowiązany uiścić tytułem wpisu sądowego od skargi w przypadku całkowitej odmowy przyznania prawa pomocy. Zaznaczyć należy, że suma wpisów sądowych od skarg w obu sprawach sądowych (III SA/Gl 641/17 i 687/17) wyniesie łącznie 350 zł, co nie przekroczy kwoty wykazanego przez wnioskodawcę regularnego miesięcznego dochodu w postaci wynagrodzenia. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika bowiem, że nie ponosi w rzeczywistości kosztów utrzymania mieszkania (opłaty za użytkowanie lokalu mieszkalnego, opłaty za media), a stwierdzić należy, że również nie jest zmuszony ponosić kosztów utrzymania osobistego (zakup żywności, środków czystości i odzieży) ze swojego wynagrodzenia w kwocie 370 zł. Tak więc uiszczenie drobnej części opłat za skargi w obu sprawach sądowoadministracyjnych z wynagrodzenia skarżącego nie powinno go narazić na rzeczywisty uszczerbek w swoim własnym utrzymaniu. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.