III SA/Gl 690/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na powyższą decyzję zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca jest w postępowaniu sądowym reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza od 2015 r. "boryka się" z problemami finansowymi, a w szczególności z postępowaniami egzekucyjnymi. Aktualnie wnioskodawca mieszka razem z matką i osiągane przez nich dochody nie pozwalają na ponoszenie kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że tylko jego matka osiąga regularny miesięczny dochód w ich wspólnym gospodarstwie domowym – emeryturę w kwocie 1.050 zł. Poza tym nie posiadają oni żadnych nieruchomości, ruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Załącznikiem do wniosku były deklaracje VAT – 7 za okres od stycznia 2016 r. do sierpnia 2016 r. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 25 października 2016 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. W dniu 15 listopada 2016 r. wpłynęła do Sądu przesyłka zawierająca jedynie część dokumentów. Materiały te obrazowały jedynie wysokość świadczenia emerytalnego matki wnioskodawcy, opłaty za media. Nadesłano także ewidencję środków trwałych oraz rachunek zysków i strat. W piśmie przewodnim z dnia 9 listopada 2016 r. pełnomocnik procesowy skarżącego złożył wniosek przedłużenie terminu do wykonania wezwania referendarza sądowego z dnia 25 października 2016 r. o siedem dni, celem nadesłania do akt sprawy reszty dokumentów. Wniosek ten został uwzględniony zarządzeniem z dnia 17 listopada 2016 r., doręczonym pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu 23 listopada 2016 r. (co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej to zarządzenie). Do dnia dzisiejszego nie nadesłano do akt istotnych w sprawie materiałów źródłowych. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M. G., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF i nadesłał jedynie część dokumentów, o które był wzywany. Generalnie udokumentował jedynie wysokość świadczenia emerytalnego swojej matki i wykazał wysokość opłat za niektóre media. W aktach znajduje się ponadto jedynie ewidencja środków trwałych oraz deklaracje VAT-7 za pierwszych osiem miesięcy 2016 r. Brak w aktach tymczasem materiałów, które pozwoliłyby wskazać w sposób pełniejszy aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. Brak przykładowo jego zeznań podatkowych. W aktach brak jest wyciągów z rachunków bankowych (a wnioskodawca prowadzi przecież działalność gospodarczą) oraz brak dokumentów wskazujących na aktualny stan postępowania egzekucyjnego. W aktach znajduje się jedynie zawiadomienie o zajęci wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego – egzekwowana należność wynosi 44.261,03 zł. W aktach brak jest również jakiejkolwiek formy księgi przychodów i rozchodów prowadzonej w ramach działalności gospodarczej wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy nie ma żadnych danych wskazujących na ilość i częstotliwość transakcji gospodarczych wykonywanych w ramach tej działalności. Skarżący nie wykazał również stanu środków zdeponowanych na jego rachunku (bądź też rachunkach bankowych). Sam fakt prowadzenia egzekucji nie jest przecież automatycznie tożsamy z zablokowaniem wszystkich środków, które mogą być zdeponowane na rachunku bankowym. W aktach brak jest również aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Fakt zameldowania określonej osoby nie jest wprawdzie tożsamy z pozostawaniem we wspólnym gospodarstwie domowym, stanowi jednak domniemanie takiego stanu faktycznego. W przedmiotowej sprawie nie sposób wykluczyć, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie tylko ze swoją matką. W końcu stwierdzić należy, że wnioskodawca przedstawił swoją aktualną sytuację majątkową (w aspekcie jego gospodarstwa domowego) jako wyjątkowo trudną. Tymczasem wnioskodawca nie posiada żadnych zaległości w regulowaniu opłat za media oraz nie korzysta z niczyjej pomocy. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie i nadesłanie jedynie części materiałów źródłowych. Do akt sprawy należy nadesłać możliwie pełny zestaw materiałów źródłowych i dokumentów, które umożliwią przeprowadzenie jak najpełniejszej analizy stanu majątkowego wnioskodawcy. Dopiero przeprowadzenie tej analizy umożliwi zbadanie występowania w sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy i merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku – jego uwzględnienie (w całości, bądź też w części) albo jego oddalenie. Tymczasem do tej pory nie wpłynęła do akt sprawy znaczna część dokumentów i materiałów źródłowych, o dostarczenie których, strona została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 25 października 2016 r. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.