III SA/Gl 699/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku tutejszego Sądu z dnia 13 października 2009 r., skarżący J. O. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżący stwierdził, że od 1993 r. był ojcem wychowującym samodzielnie trójkę dzieci. Dzieci są aktualnie pełnoletnie, a najmłodsza córka S., jest obecnie studentką drugiego roku "Uniwersytetu w Wielkiej Brytanii". J. O. oświadczył, że aktualnie otrzymuje rentę strukturalną w wysokości [...] zł miesięcznie z uwagi na to, że przekazał synowi gospodarstwo rolne. W rubryce nr 7.1 urzędowego formularza, w którym należy podać wymienić nieruchomości posiadane przez wnioskodawcę, J. O. wymienił następujące nieruchomości: drewniany dom po rodzicach w B. o powierzchni [...] m2 (wybudowany w 1949 r.), działka budowlana, na której budowany jest dom finansowany z zaciągniętego przez wnioskodawcę kredytu, nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha (również odziedziczona po rodzicach). Ponadto skarżący zajmuje lokal mieszkalny o powierzchni [...] m2 w pracowniczej spółdzielni mieszkaniowej "A" w T.. J. O. oświadczył na formularzu, że koszty jego miesięcznego utrzymania zamykają się w kwocie [...] zł ("gaz, prąd, opłaty"), a ponadto stwierdził, że ma na utrzymaniu córkę studiującą w Wielkiej Brytanii. Jednocześnie skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, ani innych przedmiotów o wartości powyżej 3.000 Euro. Do wniosku skarżący dołączył faktury potwierdzające zakup leków w aptece z [...] i [...] 2009 r. (są też faktury z [...] 2009 r. i [...] 2008 r.). Opiewają one na kwoty od [...] zł do [...] zł. Faktura ze [...]2010 r. opiewa na kwotę [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, zmierzającego do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku, skarżący w piśmie przewodnim z dnia [...] 2010 r. oświadczył z kolei, że koszt miesięcznego utrzymania wynosi średnio [...] zł miesięcznie. Skarżący nie nadesłał zeznania podatkowego za 2008 r., ponieważ zeznań takich nie składa z uwagi na to, że, jak stwierdził, renta strukturalna nie jest opodatkowana. Co do nieruchomości, skarżący jedynie powtórzył informacje, które zwarł już na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy PPF. Zwrot "majątek dorobkowy w małżeństwie (sprawa w toku)" została wyjaśniona przez J. O. jedynie w ten sposób, że zwrot ten oznaczać miał "majątek wspólnie budowanego domu w małżeństwie". Na kwotę [...] zł, stanowiącą koszt miesięcznego utrzymania składa się: czynsz ([...] zł), gaz ([...] zł), prąd ([...] zł), telefon ([...] zł), środki czystości ([...] zł), żywność ([...] zł), lekarstwa ([...] zł), składki na KRUS ([...] zł). Skarżący nadesłał ponadto jedynie pojedynczy wydruk z rachunku bankowego za miesiąc [...] 2010 r. oraz kopię ugody z dnia [...] 2009 r. zawartej pomiędzy skarżącym a "B" S.A. w W., dotyczącej umowy o kredyt na cele mieszkaniowe "Własny Kąt". Została nadesłana tylko jedna strona tej umowy, która została urwana po § 5. Wnioskodawca nadesłał dokument pokwitowania przyjęcia zlecenia dokonania przelewu, wskazujący na opłaty, które ponosi w związku z utrzymaniem domu w B.. Opłata za [...] 2009 r. wyniosła łącznie [...] zł. Ponadto wnioskodawca zalega z płatnościami związanymi z użytkowaniem mieszkania w PSM "A" w T.. Z pisma z dnia [...] 2010 r. wynika, że niedopłata za użytkowanie tego mieszkania na koniec roku 2009 wynosi [...] zł wraz z odsetkami w kwocie [...] zł, ponadto skarżący zalega z zapłatą kwoty [...] zł z tytułu wkładu budowlanego. J. O. dołączył również pismo, z którego wynika, że odszkodowanie za zajmowanie tego lokalu bez tytułu prawnego za [...] 2009 r. wynosi [...] zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że J. O. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania mu prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego. W niniejszej sprawie, wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest jednak bezprzedmiotowy, ponieważ stosownie do art. 239 pkt 1 "e" P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma w ogóle obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W tej kategorii spraw obowiązuje z mocy samego prawa ustawowe zwolnienie z kosztów sądowych. Tak więc skarżący nie będzie ponosił w niniejszej sprawie jakichkolwiek kosztów sądowych (wpisów, ani opłat), związanych z tą sprawą. Pozostał jednak do rozpoznania wniosek o prawo pomocy w zakresie ustanowienia dla skarżącego adwokata. Aktualnie wniosek skarżącego obejmuje więc jedynie częściowe przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż skarżący zaznaczył, że jego jedynym źródłem dochodu jest renta strukturalna w kwocie [...]zł miesięcznie. Jednocześnie J. O. – pomimo wezwania – nie nadesłał zeznania podatkowego, ani nawet zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości uzyskiwanego przez niego dochodu. Zaświadczenie takie pozwoliłoby stwierdzić, czy rzeczywiście renta strukturalna jest jego wyłącznym dochodem. Skarżący ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że renta strukturalna nie jest opodatkowana, co jest niezgodne z prawdą, ponieważ świadczenie to stanowi w istocie przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem od osób fizycznych. Należy podkreślić, że istnieją rozbieżności w oświadczeniach wnioskodawcy przy wskazaniu miesięcznej kwoty, jaką wydatkuje na pokrycie kosztów koniecznego utrzymania. Mianowicie, na formularzu PPF ze [...] 2010 r., J. O. oświadczył, że jest to [...] zł miesięcznie, natomiast w piśmie z [...] 2010 r. stwierdził, że jest to kwota 1.706 zł. Te oświadczenia, złożone w krótkich odstępach czasu wskazują na istotną niespójność w przedstawieniu kosztów utrzymania wnioskodawcy. Należy zaznaczyć również, że skarżący nie nadesłał przejrzystych wyciągów z posiadanego rachunku bankowego. Został bowiem wezwany do przedłożenia wyciągów z ostatnich trzech miesięcy, które obrazowałyby wszelkie operacje dokonane na nich w tym okresie. Nadesłał tymczasem jedynie pojedynczy wydruk z rachunku bankowego za miesiąc [...] 2010 r. Skarżący jest właścicielem działki budowlanej, na której budowany jest dom. Inwestycja ta jest finansowana z kredytu bankowego. Ponadto jest właścicielem domu w B., nieruchomości rolnej oraz wskazał również "majątek dorobkowy w małżeństwie", który "dotyczy wspólnie budowanego domu". J. O. zaznaczył, że ta sprawa jest w toku. Z tych danych wynika, że wnioskodawca jest właścicielem więcej niż jednej nieruchomości. Równocześnie wnioskodawca zajmuje lokal mieszkalny w PSM "A" w T.. Z tytułu członkostwa w tej spółdzielni, wnioskodawca ma zaległości finansowe, związane z opłatami czynszowymi, należnościami za media oraz związane ze spłatą wkładu budowlanego. Faktem jest, że skarżący jest zadłużony w spółdzielni mieszkaniowej, a kwota tego zadłużenia jest relatywnie wysoka. Z drugiej strony, stać go jednak na utrzymywanie domu w B. skarżący dołączył rachunek z [...] 2009 r., z którego wynika, że opłaca on należności związane z utrzymaniem tego domu – rachunek ten opiewał łącznie na kwotę [...] zł). Nadto, pomimo wezwania J. O. w ogóle nie wyjaśnił, jaki jest stan prawny i faktyczny nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, ani nie wykazał, czy nieruchomość ta przynosi jakiś dochód, czy też w ogóle jest bezużyteczna. Poza tym, skarżący buduje dom, a budowa ta jest finansowana przez kredyt zaciągnięty w banku przez wnioskodawcę. Istotnie, występują po stronie skarżącego zaległości ze spłatą kredytu. Należy jednak stwierdzić, że w [...]2009 r. została zawarta umowa ugody miedzy J. O. a bankiem. W efekcie, doszło więc do restrukturyzacji zadłużenia skarżącego. Należy podkreślić, że skarżący nie nadesłał kompletnej kserokopii dokumentu umowy ugody z bankiem. W tej sytuacji rozpoznający wniosek nie miał możliwości zaznajomienia się z całokształtem okoliczności i warunków zawarcia ugody. J. O. nie wyjaśnił również w sposób rzetelny i przekonujący, co właściwie wchodzi w skład jego majątku dorobkowego. Ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że "sprawa jest w toku, gdyż do tej pory nie dokonano podziału przed Sądem". Skarżący nie wykazał więc jaki to jest "majątek" i jakie są składniki tego majątku. Nie należy również stracić z pola widzenia faktu, że wnioskodawca ponosi regularnie stosunkowo wysokie wydatki związane z zakupem leków oraz – jak sam oświadczył w formularzu PPF – ma na utrzymaniu dwudziestoletnią córkę Sonię, która studiuje aktualnie w Wielkiej Brytanii. Z tego oświadczenia należy wyciągnąć wniosek, że skarżący w jakimś stopniu wspiera finansowo swoją córkę, studiującą za granicą. Reasumując, przedstawiony przez J. O. obraz jego stanu majątkowego budzi wiele wątpliwości. Jest on przede wszystkim niespójny i brak mu jednocześnie cech kompletności. Skarżący oświadczył, że otrzymywana przez niego renta strukturalna jest jego jedynym dochodem. Twierdzenia tego nie poparł stosownym zaświadczeniem właściwego urzędu skarbowego. Z jednej strony zalega on z płatnościami w PSM "A", ale jednocześnie stać go na regulowanie należności związanych z utrzymaniem domu w B.. Skarżący nie wyjaśnił także okoliczności dotyczących stanu nieruchomości rolnej, której jest właścicielem, co było o tyle istotne, że istnieje przecież możliwość uzyskiwania z tego tytułu określonych dochodów. Ponadto w ogóle nie została wyjaśniona kwestia "wspólnego majątku dorobkowego". Faktem jest, że skarżący miał trudności z regulowaniem należności z tytułu kredytu bankowego zaciągniętego na budowę domu, jednak w [...] 2009 r. została zawarta umowa ugody pomiędzy nim, a bankiem. Można więc wyciągnąć z tego faktu wniosek, że jego sytuacja majątkowa pozwala na negocjowanie warunków spłaty kredytu bankowego. W tym stanie rzeczy, należy stwierdzić, że skarżący w ogóle nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, co więcej, w ogóle nie wykazał w sposób zupełny i rzetelny, jaka jest w rzeczywistości jego aktualna sytuacja majątkowa. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.