III SA/Gl 70/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Asesor WSA Adam Pawlyta, Protokolant Starszy referent Katarzyna Pisula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2025 r. sprawy ze skargi Gminy S. - Ośrodka Pomocy Społecznej w S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 listopada 2024 r. nr 480000/71/419382/2024 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 13.11.2024 r. znak 480000/71/419382/2024 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. (dalej: ZUS-OZ) utrzymał w mocy decyzję z dnia 19.09.2024 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu odsetek. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z 09.09.2024 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w S. (dalej: Kierownik OPS) zwrócił się z wnioskiem w sprawie o "anulowanie potrąconych odsetek" za miesiąc 02.2024 r. ZUS-OZ w dniu 19.09.2024 r. wydał decyzję o umorzeniu postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość. W uzasadnieniu podał, że z dokumentacji rozliczeniowej zaewidencjonowanej na koncie OPS na dzień wpływu wniosku o umorzenie nie było zadłużenia z tytułu nieopłaconych odsetek za miesiąc 02.2024 r. Od tej decyzji Kierownik OPS złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. ZUS-OZ po ponownej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego utrzymało decyzję w mocy. W jej uzasadnieniu stwierdziło, że kwestia naliczenia odsetek nie jest zależna od woli ZUS-OZ, a wynika z przepisów ustawy art. 23 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W uzasadnieniu podało, że w dniu 1.03.2024r. została sporządzona korekta za miesiąc 01.2024 r. zmniejszająca należną składką na FUS o kwotą 583,57 zł. Powstała po korekcie nadpłata (wynikająca z wpłaty z dnia 30.01.2024 r.) została rozliczona na należność z tytułu składek na FUS za miesiąc 02.2024r. Pozostała część składki za 02.2024r. została pokryta wpłatą z dnia 29.02.2024 r. Na dzień 02.07.2024 r. po rozliczeniu deklaracji za miesiąc 06.2024 r. konto OPS wykazywało saldo 0,00 zł. W dniu 3.07.2024r. wpłynęły korekty dokumentów rozliczeniowych przypisujące kwoty składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe za ubezpieczoną M. P.: - za miesiąc 09.2023 r. zwiększająca kwotę należnej składki o 349,13 zł, - za miesiąc 02.2024 r. zwiększająca kwotę należnej składki o 8 773,25 zł. Także w dniu 3.07.2024r. OPS dokonało również wpłaty w kwocie w kwocie 9 122, 63 zł. Została ona rozliczona na poczet zaległości wynikających z korekty za 09.2023r. oraz zaległości za 02.2024 r. w kwocie należności głównej w kwocie 8 373, 50 zł oraz odsetek w kwocie 400 zł. Po rozliczeniu tej wpłaty na koncie pozostała nieopłacona należność za 02.2024 r. w kwocie 400 zł. Następnie każda kolejna wpłata rozliczana jest księgując ją w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości, dlatego po dokonaniu wpłaty 29 lipca 2024r., zaległość za 02.2024 r. w wysokości 400 zł została opłacona. ZUS–OZ podkreśliło przy tym, że zasady te obowiązują w stosunku do składek pobieranych przez ZUS na wszystkie ubezpieczenia i fundusze. Zgodnie z przyjętym rozwiązaniem w pierwszej kolejności są rozliczane na należności z funduszu wpłaty, które zostały zaksięgowane do ostatniego dnia poprzedniego miesiąca. Spowodowało to postanie różnicy do zapłaty. W rozliczeniu z 7.11.2024r. różnica do zapłaty w kwocie 400 zł. wynika z ostatniej deklaracji, tj. za 10.2024. W toku przeprowadzonego postępowania stwierdzono, że na dzień wpływu wniosku o umorzenie odsetek tj. 09.09.2024 r. OPS nie zalegało z odsetkami za 02.2024r., dlatego decyzja z 19.09.2024 r, znak [...] została wydana prawidłowo. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gmina S. (dalej: Gmina) zaskarżyła w całości decyzję, wnosząc o jej uchylenia oraz o uchylenie poprzedzającej jej decyzji z 19.09.2024 r. znak [...] oraz o nakazanie ZUS-OZ ponowne rozpoznanie sprawy zarzucając jej naruszenie art. 105 § 1 ustawy kodeks postępowania administracyjnego, poprzez bezzasadne umorzenie postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu Gmina przedstawiła przebieg postępowania. Podkreśliła, że wobec przyznania decyzją z dnia 05 września 2024 r. M. P. świadczenia pielęgnacyjnego i obowiązku opłacania z tego tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, zgodnie z art. 6 ust. 2c ustawy z dnia 13 października 1998 r., w dniu 06.09.2023 r. OPS wystąpił o udzielenie informacji o przebiegu ubezpieczenia oraz podanie, za jaki okres ośrodek powinien opłacać składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za M. P. Informacja po kilkukrotnych monitach została udzielona 26.06.2024r. Wynikało z niej, że należy opłacić składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za okres 1 rok, 2 miesiące i 14 dni tj. od dnia 1 czerwca 2022r. do dnia 14.08.2023r. W dniu 28 czerwca 2024r. OPS dokonał zgłoszenia w programie PŁATNIK, a następnie po przetworzeniu dokumentu zgłoszeniowego w dniu 01.07.2024 r. wyrejestrował na formularzu ZUS ZWUA od dnia 15.08.2023r. Jednocześnie SKO przyznało M. P. świadczenie pielęgnacyjne za okres od 01.06.2022 r. do 30.09.2024 r. tj. za okres wcześniejszej niż okres wskazany w decyzji wydanej przez OPS z dnia 05.09.2023 r. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiła w miesiącu lutym 2024 r. Po ustaleniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe OPS dokonał korekty dokumentów rozliczeniowych w programie PŁATNIK. Za miesiące od czerwca 2022 r. do sierpnia 2023 r. wykazana została podstawa składek ubezpieczenia emerytalnego i rentowego wynosząca 0,00 zł., ponieważ w tych miesiącach M. P. nie otrzymywała od OPS świadczenia pielęgnacyjnego, które stanowiło by przychód zgodnie z obowiązującymi przepisami o podatku dochodowym, a co za tym idzie podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W związku z przyznanym świadczeniem pielęgnacyjnym decyzją SKO z dnia 31.01.2024r. M. P. otrzymała w miesiącu lutym 2024 r. nadpłatę świadczenia pielęgnacyjnego za okres: od 01.06.2022r. do 29.07.2023r. (za okres: od 30.07.2023 r. do 30.09.2023 r. wypłacono świadczenie pielęgnacyjnego we wrześniu 2023 r.) oraz okres od 01.12.2023 r. do 28.02.2024 r. Zatem podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w miesiącu lutym 2024 r. wyniosła 31 880,40 zł, a łączna kwota należnych składek wyniosła 8 773,50 zł. Dokonano korekty dokumentów rozliczeniowych za miesiąc luty 2023 r. ZUS P DRA wraz z ZUS P RCA w dniu 03.07.2024 r. Łącznie suma składek należnych po dokonaniu korekt dokumentów rozliczeniowych, w związku obowiązkiem opłacenia składek za M. P. wyniosła 9 122,63 zł. OPS przekazał w/w kwotę przelewem bankowym na rachunek ZUS w dniu 03.07.2024 r. Po przetworzeniu przez ZUS w/w korekt dokumentów rozliczeniowych i rozliczeniu wpłaty dokonane przez OPS informacji dostępnych na platformie PUE ZUS okazało się iż saldo na rachunku OPS w zakresie 51- jest saldo WN w wysokości 400,00 zł, które powstało na wskutek naliczenia odsetek za zwłokę po przesłaniu deklaracji korygujących dokumentów rozliczeniowych za miesiąc luty 2024 r. sporządzonych w miesiącu lipcu 2024 r. Odsetki te zostały pokryte automatycznie po wpłacie na rachunek OPS w ZUS w miesiącu lipcu 2024 r. Wobec tego OPS wystąpił o anulowanie naliczonych odsetek, który został załatwiony poprzez wydanie decyzji o umorzeniu postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. W ocenie OPS odsetki za zwłokę zostały naliczone bezpodstawnie a ZUS-OZ nie zajął się sprawą należycie. OPS z należytą starannością dokonywał wszystkich czynności w sprawie ustalenia przebiegu okresu ubezpieczenia. Składki za ubezpieczenie opłacone zostały zaraz po dokonaniu korekt dokumentów rozliczeniowych. Nie był w stanie dokonać stosownego rozliczenia składek wobec braku informacji ze strony ZUS o przebiegu ubezpieczenia oraz ustalenie okresu niezbędnego, za który Ośrodek powinien opłacić składkę. Wobec tego nie było zasadnym naliczenie odsetek za zwłokę, gdyż nie doszło do nieterminowego uregulowania należności (nie było tu winy ani zaniedbania Ośrodka). W odpowiedzi na skargę ZUS-OZ wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że kwestia naliczenia odsetek nie jest zależna od woli ZUS, a wynika z przepisów ustawy art. 23 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Dnia 01.03.2024 r. została sporządzona korekta za miesiąc 01.2024 r. zmniejszająca należną składkę na FUS o kwotę 583,57 zł. Powstała po korekcie nadpłata (wynikająca z wpłaty z dnia 30.01.2024 r.) została rozliczona na należność z tytułu składek na FUS za miesiąc 02.2024 r. Pozostała część składki za 02.2024r. została pokryta wpłatą z dnia 29.02.2024r. Na dzień 02.07.2024 r., po rozliczeniu deklaracji za miesiąc 06.2024 r., konto płatnika wykazywało saldo 0,00 zł. Dnia 03.07.2024 r. wpłynęły korekty dokumentów rozliczeniowych przypisujące kwoty składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe za ubezpieczoną M. P.: - za miesiąc 09.2023 r. zwiększająca kwotę należnej składki o 349,13 zł, - za miesiąc 02.2024 r. zwiększająca kwotę należnej składki o 8 773,25 zł. Tego samego dnia płatnik dokonał również wpłaty w kwocie w kwocie 9 122, 63 zł. Zatem, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany ZUS ww wpłatą rozliczono zaległości wynikające z korekty za 09.2023 r. oraz zaległości za 02.2024 r. w kwocie należności głównej w kwocie 8 373, 50 zł. oraz odsetek w kwocie 400 zł. Po rozliczeniu tej wpłaty na koncie pozostała nieopłacona należność za 02.2024 r. w kwocie 400 zł. Następnie każdą kolejną wpłatę rozliczono księgując ją w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości, dlatego po dokonaniu wpłaty 29.07.2024r. zaległość za 02.2024 r. w wysokości 400 zł została opłacona. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany ZUS, Organ dokonał proporcjonalnego procentowego podziału wpłaty z 29.07.2024 r. według kwot składek przypadających do zapłaty na poszczególne fundusze na podstawie danych zawartych w deklaracji złożonej za ostatni miesiąc kalendarzowy, tj.06.2024r. Oznacza to, że od dnia 1.01.2018 r. wpłaty są rozliczane począwszy od najstarszego zadłużenia, aż do pełnego pokrycia wymagalnych należności. Nie ma przy tym znaczenia, czy intencją płatnika było opłacenie składek za dany okres, czy na dany fundusz. Zasady te obowiązują w stosunku do składek pobieranych przez ZUS na wszystkie ubezpieczenia i fundusze. Zgodnie z przyjętym rozwiązaniem w pierwszej kolejności są rozliczane na należności z funduszu wpłaty, które zostały zaksięgowane do ostatniego dnia poprzedniego miesiąca. Spowodowało to postanie różnicy do zapłaty. W rozliczeniu z 7.11.2024 r. różnica do zapłaty w kwocie 400 zł. wynika z ostatniej deklaracji, tj. za 10.2024 r. Na dzień wpływu wniosku o umorzenie odsetek tj. 09.09.2024 r. OPS nie zalegał z odsetkami za 02.2024 r., dlatego decyzja z 19.09.2024 r., znak [...] została wydana prawidłowo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Przystępując do rozpoznania sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Następnie wskazać należy, że Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Do postępowania prowadzonego przez ZUS w przedmiocie zwolnienia z opłacania składek, na podstawie art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) zwane dalej k.p.a. oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 497), mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oceniając zaskarżoną decyzję według powyższych kryteriów sąd nie stwierdził naruszeń prawa stanowiących przesłankę do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Art. 105 k.p.a. stanowi, że decyzję o umorzeniu postępowania w całości albo części wydaje organ administracji publicznej, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części. Przepis ten ma zastosowanie w sytuacji gdy, ogólnie ujmując, przestał istnieć przedmiot wszczętego postępowania lub gdy w toku postępowania wystąpiła inna przeszkoda do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, mająca charakter trwały i nieusuwalny. Przedmiotem postępowania administracyjnego jest konkretny stosunek administracyjnoprawny, dla którego z przepisów prawa wynika dla organu administracyjnego kompetencja do rozstrzygnięcia o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu wynikających z przepisów materialnoprawnych. Postępowanie jest więc bezprzedmiotowe wówczas, gdy sprawa będąca przedmiotem tego postępowania nie miała charakteru sprawy administracyjnej w dacie wszczęcia postępowania lub utraciła ten charakter w jego toku wskutek tego, że odpadła jedna z konstytutywnych cech sprawy administracyjnej. Nieistnienie podstaw prawnych lub faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez organ administracyjny oznacza brak przedmiotu postępowania. Decyzja o umorzeniu postępowania zapada, więc w sytuacji, gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub organ administracji stwierdził oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Umorzenie przez organ postępowania, oznacza zakończenie tego postępowania bez orzeczenia co do istoty sprawy. W rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo uznał, że wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, wobec ustalenia nieistnienia w sposób oczywisty podstaw faktycznych do orzekania, a mianowicie braku w dacie wydawania zaskarżonej decyzji należności o umorzenie których skarżąca wnosi. Strona skarżąca wnioskiem z 9.09.2024 r. zwróciła się z prośbą o "anulowanie potrąconych odsetek" za miesiąc luty 2024 r. Organ ustalił jednak, że z dokumentacji rozliczeniowej zaewidencjonowanej na koncie skarżącej wynika, że nie posiada ona zadłużenia z tytułu nieopłaconych odsetek za miesiąc luty 2024 r. W tym miejscu należy wskazać przepis § 30 Rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 roku poz. 1771), zgodnie z którym przysługujące Zakładowi należności z tytułu poniesionych kosztów poboru i dochodzenia składek na otwarte fundusze emerytalne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczenie zdrowotne potrąca Zakład z dokonanych wpłat. Z analizy przedmiotowej sprawy wynika, że ZUS dokonał proporcjonalnego procentowego podziału wpłaty z 29.07.2024 r. według kwot składek przypadających do zapłaty na poszczególne fundusze na podstawie danych zawartych w deklaracji złożonej za ostatni miesiąc kalendarzowy, tj. 06. 2024 r. Oznacza to, że jak wyjaśnił organ od stycznia 2018 r. wpłaty są rozliczane począwszy od najstarszego zadłużenia, aż do pełnego pokrycia wymagalnych należności. Wskazać tutaj należy, że nie ma przy tym znaczenia, czy intencją płatnika było opłacenie składek za dany okres, czy na dany fundusz. Zasady te obowiązują bowiem w stosunku do składek pobieranych przez ZUS na wszystkie ubezpieczenia i fundusze. Zgodnie z przyjętym rozwiązaniem w pierwszej kolejności są rozliczane na należności z funduszu wpłaty, które zostały zaksięgowane do ostatniego dnia poprzedniego miesiąca. W toku przeprowadzonego postępowania organ ustalił, że na dzień wpływu wniosku o umorzenie odsetek tj. 9 września 2024 r. strona skarżąca nie zalegała z odsetkami za 02.2024 r. Ponieważ decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawach umorzenia należności składkowych (w tym odsetek) mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany, postępowanie w przedmiocie umorzenia należności, należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Sąd stwierdza, że w sprawie nie doszło do naruszeń przepisów wymienionych w skardze, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ podjął wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy i dysponował materiałem wystarczającym do podjęcia rozstrzygnięcia. Organ w sposób wyczerpujący ustalił okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i dokonał prawidłowej oceny prawnej stanu faktycznego. Sąd nie dopatrzył się również naruszeń przepisów prawa procesowego, które miałyby wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. jako bezzasadna.