III SA/Gl 710/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 14 października 2011 r. (data stempla pocztowego) W. L. pismem datowanym z dnia [...] r. złożył sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 29 września 2011 r. odmawiającego przyznania mu prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych w zakresie opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej. Postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 7 października 20011r. Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z dnia 29 września 2011 r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - art. 244 § 1 p.p.s.a. i może być przyznane w zakresie całkowitym i częściowym - art. 245 § 1 wyżej wskazanej ustawy. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ( art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), - w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wniosek o przyznanie prawa pomocy strona składa na stosownym formularzu (art. 257 p.p.s.a.), a kiedy jego treść okaże się niewystarczająca do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego winna go uzupełnić w zakreślonym terminie zgodnie z wezwaniem (art. 255 p.p.s.a.). Na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających jego przyznanie. Rozpoznanie wniosku o prawo pomocy należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w którym sprawa ma się toczyć lub już się toczy (art. 254 § 1 p.p.s.a.). Należy podkreślić, że instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi (art. 214 § 1). Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wracając do meritum sprawy należy wskazać, że postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 29 września 2011 r. skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 8 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargę oddalił. W sprawie skarżący był reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, doradcę podatkowego D. B. W dniu 10 sierpnia 2011 r. skarżący złożył pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skargę kasacyjną złożył jego imieniem pełnomocnik z wyboru adw. P. K., który również wnioskował o zwolnienie mandanta z kosztów sądowych. Do pisma załączono kolejny wniosek W. L. sporządzony na stosownym formularzu. Pismem z [...] r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia danych zawartych we wniosku uprawdopodabniajacych trudną sytuację materialną mandanta przez : - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów wskazujących na wysokość ponoszonych przez skarżącego z tytułu utrzymania mieszkania wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon itp., natomiast w przypadku posiadania zadłużenia z powyższego tytułu należało przedstawić stosowne dokumenty źródłowe potwierdzające podane w tym zakresie dane; - przedłożenie wystawionego przez zakład pracy zaświadczenia o zarobkach skarżącego z okresu ostatnich trzech miesięcy; - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zawierającego informację o wszystkich osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy; - wskazanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych do kogo należy mieszkanie przy ul. [...] w S., jaka jest jego powierzchnia i na jakich warunkach skarżący z niego korzysta; - przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez stronę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów źródłowych wskazujących na stan cywilny wnioskodawcy. W odpowiedzi na powyższe do akt sprawy nadesłano: odpis skrócony aktu małżeństwa zawartego w dniu [...] r. wraz z aktem notarialnym, na mocy którego [...] r. małżonkowie ustanowili rozdzielność majątkową małżeńską, potwierdzenie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego przy ul. [...] w S. oraz zaświadczenie z zakładu pracy, z którego ustalono, iż skarżący jest zatrudniony w pełnym wymiarze, na czas nieokreślony, otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie brutto w kwocie 1 386,00zł, które nie jest obciążone egzekucją sądową bądź administracyjną. Ponadto w treści pisma procesowego z dnia [...] r. skarżący wyjaśnił, iż poza wyżywieniem nie ponosi innych wydatków, w tym dotyczących utrzymania wskazanego wyżej mieszkania, jako że na chwilę obecną nie posiada stałego adresu zameldowania i zamieszkania. Nie jest zatem w stanie przedstawić dokumentów źródłowych wskazujących na właściciela lokalu, w którym przebywał do 13 lipca 2011 r. Podał jedynie, iż ten należy do jego siostry, która wyraziła zgodę tylko na okresowe w nim przebywanie. Jednocześnie oświadczył, iż nie posiada żadnych rachunków bankowych, albowiem koszty ich utrzymania przekraczają jego zdolności finansowe. Natomiast z żoną nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, ponieważ z nią nie zamieszkuje. Sąd po dokonaniu wnikliwej analizy przedstawionych przez stronę dokumentów i złożonych oświadczeń ustalił, ze strona skarżąca nie uprawdopodobniła, iż nie posiada koniecznych środków na ponoszenie kosztów postępowania sądowego, a w szczególności uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100,00 zł i wpisu od skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu strona nie wykazała wskazała, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Sąd stwierdził, że przedstawione przez skarżącego dokumenty nie dają rzeczywistego obrazu jego sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Zawierają w sobie wiele informacji niepełnych a wręcz sprzecznych. Z jednej strony skarżący przedstawia się jako osoba bez środków do życia i majątku, a z drugiej jako świadomie rezygnująca z dochodów i majątku. Dowodzi tego twierdzenia akt notarialny z dnia [...] r., na mocy którego ustanowiono między małżonkami rozdzielność majątkową. Z kolei, z akt sprawy wynika, że opłata sądowa od skargi w kwocie 2 377,00 zł uiszczona została z rachunku bankowego K. L., a zatem skarżący jest umocowany do korzystania z tego rachunku lub też wbrew złożonym oświadczeniom korzysta z pomocy finansowej rodziny. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że skarżący nie ma nikogo na swoim utrzymaniu, jest zdrowy, zdolny do pracy, a przy tym miał dużo czasu na zgromadzenie środków potrzebnych dla obrony swoich interesów w postępowaniu sadowym. Okoliczności podniesione w sprzeciwie również nie dają podstawy do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, gdyż nie wnoszą do sprawy nic nowego. Sąd wyraża pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do ustroju majątkowego małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Nie można przyjąć, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia żonę skarżącego z pomocy finansowej. Zatem nieujawnienie w pełni sytuacji majątkowej żony nie pozwala na oceną rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 28 maja 2009 r., sygn. I FZ 104/09, zbiór LEX nr 574249; post. NSA z dnia 30 maja 2009 r., sygn. I FZ 171/09, zbiór LEX nr 552205; post. NSA z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. I FZ 216/09, zbiór LEX nr 552212; post. NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Przypomnieć należy, że w świetle przedstawionych wyżej zasad udzielania prawa pomocy oraz zasady odpłatności postępowania sądowego Sąd rozpoznając wnioski w tym zakresie bierze pod uwagę tylko rzeczywistą i aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. Na nim zaś ciąży obowiązek uprawdopodobnienia, nawet nie wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Sąd miał na uwadze i to, że skarżący korzysta z profesjonalnych pełnomocników z wyboru i dotychczas nie korzystał z prawa pomocy. Regułą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wobec powyższego na zasadzie art. 260 i art. 254 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd uznał, że strona skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania i odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, zgadza się ze skarżącym, że kwoty należnych koszów postępowań sądowoadministracyjnych są wysokie, ale stosownie do art. 203 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej przez sąd drugiej instancji przysługuje skarżącemu ich zwrot od organu, który wydał zaskarżony akt.