III SA/Gl 711/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 13 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego, w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...], P. S. złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że aktualnie nie osiąga dochodu i nie posiada środków finansowych pozwalających nawet na częściowe pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Nadto oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z pełnoletnią córką, która jest studentką i nie posiada żadnego majątku. W dalszej części wniosku skarżący zadeklarował, że jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni [...] m2 (udział wynoszący [...]). Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Wskazał również, że prowadzi działalność gospodarczą na zasadzie samozatrudnienia, jednak nie przynosi mu ona obecnie dochodu. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej strony, pismem z dnia [...] r., a następnie kolejnym - z dnia [...] r., wezwano ją do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych, na które się powołała. W odpowiedzi na powyższe skarżący nadesłał między innymi dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych przezeń kosztów, kopię wyroku zasądzającego od niego alimenty na rzecz córki w kwocie [...] zł miesięcznie, deklaracje VAT - 7 za miesiące od [...] r. do [...] r. oraz zeznanie PIT-28 za [...] rok, w którym wykazał przychód z prowadzonej działalności (opodatkowanej w formie ryczałtu ewidencjonowanego), w wysokości [...] zł. Przedłożył także wyciąg ze swego rachunku bankowego w Bank "A" S.A., datowany na [...] r., z którego wynika, że saldo dostępne tego konta wynosi [...] zł, a równocześnie zablokowano na nim kwotę [...] zł W dalszym toku postępowania P. S. nadesłał kopię ewidencji przychodów oraz zestawienia kosztów (dotyczące prowadzonej działalności) za miesiące od [...] do [...] r. a także pismo z dnia [...] r., w którym oświadczył, że dom wskazany we wniosku jako adres do doręczeń stanowi własność jego matki, która udziela mu pomocy w bieżącym utrzymaniu. Następnie, to jest w dniu [...] r. skarżący przedłożył kolejne pismo procesowe, w którym ustosunkował się do wezwania go o nadesłanie dokumentów dotyczących posiadanych przezeń rachunków bankowych. Mianowicie wskazał, iż w odpowiedzi na prośbę o wydanie zaświadczenia dotyczącego zajęć egzekucyjnych, którymi jest objęte jego konto w Banku "B" S.A., bank ten nie wydał żądanego dokumentu a zamiast tego zalecił mu wystąpienie do właściwych organów egzekucyjnych (wynika to z treści dołączonego pisma banku z dnia [...] r.). Wnioskodawca nadesłał natomiast zaświadczenie z dnia [...] r. wydane przez Bank "A" S.A., potwierdzające, że jego rachunek w tym banku jest nadal objęty zajęciami egzekucyjnymi wystawionymi przez Izbę Celną w K. i przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. oraz, że w okresie ostatnich trzech miesięcy wspomniany rachunek nie wykazywał żadnych obrotów. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. - stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku P. S. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (z mocy z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym kontekście uznano, że wnioskodawca nie spełnił wymogu warunkującego uwzględnienie zgłoszonego żądania. Należy bowiem podkreślić, że w toku postępowania został wyraźnie wezwany (zarządzenie z dnia [...] r.) o przedłożenie wyciągów obrazujących operacje dokonane w ramach wszystkich posiadanych przezeń rachunków bankowych w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Równocześnie wskazano, że jeśli np. w związku z zajęciem, uzyskanie takich wyciągów nie jest możliwe, należy nadesłać zaświadczenie banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku. W odpowiedzi na powyższe skarżący udokumentował wprawdzie fakt zajęć dokonanych na rachunku bankowym posiadanym w Bank "A" S.A. Równocześnie z jego wywodów wynika jednak, że posiada nadto inny rachunek bankowy - prowadzony w Bank "B" S.A. P. S. nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów pozwalających na ustalenie jego stanu bądź operacji dokonanych na nim w okresie ostatnich trzech miesięcy. Przedłożył jedynie pismo stanowiące odpowiedź tego banku na jego prośbę o wydanie zaświadczenia dotyczącego zajęć egzekucyjnych na omawianym koncie. W rzeczonym piśmie bank wskazał, że "w sprawie wydania zaświadczenia dotyczącego zajęć egzekucyjnych należy zgłosić się do organów egzekucyjnych, które wystawiły zajęcia". Strona dołożyła zatem pewnych starań, celem realizacji obowiązku, jaki nałożono na nią w niniejszym zakresie przywołanym wezwaniem z dnia [...] r. Nie zmienia to jednak faktu, że nie udokumentowała w żaden sposób, czy na rzeczonym rachunku bankowym znajdują się środki pieniężne a jeśli tak, to w jakiej wysokości i czy rzeczywiście są one w chwili obecnej zablokowane w następstwie zajęć egzekucyjnych. Wnioskujący nie podawał także, aby (kierując się wskazaniem płynącym z cytowanego wyżej pisma otrzymanego z Banku "B" S.A.) wystąpił o zaświadczenie potwierdzające zajęcie środków na tym rachunku do właściwego organu egzekucyjnego. Warto zwrócić uwagę, że strona miała wystarczająco dużo czasu na uzyskanie stosownych dokumentów źródłowych. Jakkolwiek bowiem w treści wezwania z dnia [...] r. wyznaczono jej termin siedmiu dni od daty jego doręczenia (upłynął on zatem z dniem [...] r.), to jednak niniejsze postanowienie wydano po blisko czterech tygodniach od wspomnianej daty. W tym stanie rzeczy - nawet uwzględniwszy fakt, iż prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przynosi niski przychód - nie sposób uznać, aby wykazał on w sposób dostatecznie wiarygodny, aby jego stan majątkowy uniemożliwiał uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania. Brak jakichkolwiek dokumentów obrazujących okoliczności związane z jego rachunkiem bankowym uniemożliwia bowiem ustalenie, czy nie posiada na tym koncie środków wystarczających na opłacenie rzeczonych należności. Tymczasem treść przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, iż ciężar dowodowy w zakresie wykazania wynikającej z tego przepisu przesłanki ciąży na wnioskodawcy. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Trzeba również podkreślić, iż brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w kwestii stanu majątkowego wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie zgłoszonego żądania. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej sytuacji materialnej albo gdy nie są one do końca jasne. Skoro zatem skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów pozwalających na dokonanie ustaleń dotyczących stanu należącego doń rachunku bankowego w Bank "B" S.A. i nie uprawdopodobnił w żaden sposób, że środki znajdujące się na tym koncie podlegają zajęciu, to nie sposób przyjąć, aby zachował on wymóg, od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.