III SA/Gl 72/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Na nadesłanym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, skarżący E. G. złożył wniosek o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, skarżący oświadczył, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego oraz wnieść opłaty sądowej bez uszczerbku na "swym majątku gospodarstwa domowego" Skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku, nie posiada również żadnych oszczędności. Na urzędowym formularzu, wnioskodawca oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego dochód stanowi wynagrodzenie w kwocie 1.030 zł brutto. Strona podała również szacunkowo miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego: czynsz (400 zł); media (200 zł); artykuły spożywcze (150 zł); artykuły gospodarstwa domowego (70 zł). Strona została wezwana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] r. do uzupełnienia danych, na które powołała się we wniosku, poprzez wykazanie swojego aktualnego stanu majątkowego i stanu majątkowego swojej żony. Z urzędu bowiem wiadomo, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim z A. G. (sprawy III SA/Gl 2084 – 2095/10). Wezwanie to miało na celu uzyskanie odpowiedniego materiału dowodowego, który obrazowałby aktualne i faktyczne możliwości finansowe strony skarżącej. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik strony skarżącej nadesłał kopię umowy o pracę i zaświadczenie pracodawcy o wysokości zarobków skarżącego, deklarację PIT – 37 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2010, zaświadczenie o osobach zameldowanych pod adresem wskazanym przez wnioskodawcę, jako adres zamieszkania, kserokopię opłat za czynsz oraz za media. Opłaty te kształtują się następująco: energia elektryczna (146 zł w rozliczeniu dwumiesięcznym); gaz (66 zł w rozliczeniu dwumiesięcznym); woda (76,50 zł). Jednocześnie, pełnomocnik procesowy strony zaznaczył, że zarówno skarżący, jak i jego małżonka nie posiadają rachunków bankowych, ani lokat. Z przesłanych dokumentów wynikało, że wnioskodawca nie prowadzi jednak samodzielnie gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy pismem referendarza sądowego z dnia [...] r., skarżący został wezwany do udokumentowania wszelkich dochodów uzyskiwanych przez osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. przez żonę A. G. oraz swoją siostrę N. M.. Jeżeli osoby te nie uzyskiwały dochodu, to fakt ten należało udokumentować (np. stosownym zaświadczeniem właściwego urzędu podatkowego). Wezwano również, stronę do nadesłania zeznań podatkowych złożonych przez te osoby oraz do nadesłania wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez N. M. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący nadesłał osobiście przekazy pocztowe, wskazujące na to, że jego siostra pobiera rentę [...] wypłacaną przez KRUS i zeznanie podatkowe PIT – 28 (należny ryczałt od przychodów ewidencjonowanych za rok 2010). Jednocześnie w piśmie przewodnim skarżący oświadczył, że jego żona jest osobą, która dochodu nie osiąga ("nie zarobkuje") i posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Z kolei siostra skarżącego nie ma obowiązku składania zeznania podatkowego za 2010 r. (w związku z podleganiem ubezpieczeniu rolniczemu z KRUS-u) i nie posiada ona żadnego konta bankowego. Strona oświadczyła ponadto, że razem ze swoja małżonką zamieszkuje u swojej siostry na zasadzie ustnego porozumienia i jej zgody. Koszty za zużyte media podzielone są proporcjonalnie na ilość osób mieszkających w tym mieszkaniu. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje z kolei zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten, obejmował więc żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku E. G., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a.) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym miejscu należy stwierdzić, że wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przedkładając jednocześnie kompletu dokumentów, które pozwalałyby na dokonanie wszechstronnej analizy żądania zawartego we wniosku. Do dokonania takiej analizy z pewnością nie wystarczyły tylko te dokumenty, które wnioskodawca nadesłał. Przyznanie prawa pomocy jest mianowicie możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej aktualnej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił, aby znajdował się rzeczywiście w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną oraz ze swoją siostrą. Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku także ze swoją żoną – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Tymczasem, skarżący faktycznie nie wykazał jaki jest rzeczywisty stan majątkowy swojej małżonki. W piśmie przewodnim z dnia [...] r., wnioskodawca wyraźnie oświadczył, że jego żona nie zarobkuje i jest osobą bezrobotną, nie mającą prawa do zasiłku. W tym zakresie, skarżący nadesłał kserokopię zeznania podatkowego złożonego przez A. G. za 2010 r. jest to PIT – 28, czyli zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za 2010 rok. Istotne jest jednak to, że PIT – 28 jest zeznaniem składanym przez osoby prowadzące działalność gospodarczą, która jest opodatkowana systemem ryczałtowym. Takie zeznanie podatkowe nie przesądza jednak tego, że małżonka skarżącego nie posiada aktualnie innych źródeł dochodu. Na marginesie należy także zaznaczyć, że na załączonej do akt kserokopii tego zeznania nie znajduje się potwierdzenie autentyczności tego dokumentu – nie widnieje na tym zeznaniu pieczątka, ani prezentata właściwego urzędu skarbowego. Tym samym brak jest pewności, że zeznanie podatkowe właśnie o takiej treści i w takiej formie zostało złożone przez małżonkę wnioskodawcy. Poza tym, jeżeli skarżący oświadczył, że jego żona jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, to właśnie ten fakt powinien wykazać, udowodnić za pomocą odpowiedniego zaświadczenia, wydanego przez właściwy miejscowo powiatowy urząd pracy. Tymczasem właśnie takiego zaświadczenia brak w aktach sprawy. Jeżeli wnioskodawca oświadcza i stwierdza istnienie pewnego faktu, to samo jego oświadczenie nie jest wystarczające dla wykazania tego faktu. Trzeba stwierdzić, że jest to istotny brak, który uniemożliwia w istocie dokonanie rzetelnej oceny stanu majątkowego wnioskodawcy, a tym samym czyni niemożliwym stwierdzenie tego, czy wnioskodawca rzeczywiście spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Aby wykazać w tym przypadku zasadność swojego wniosku, strona powinna przedłożyć takie materiały źródłowe, które wykażą w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie, skarżący nie wykazał jednak, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (co, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 stanowi przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym). Tymczasem, uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.