III SA/Gl 724/04

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKI Dnia 10 listopada 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.) Sędziowie: NSA Henryk Wach WSA Małgorzata Walentek Protokolant: Ewa Olender po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2005 r. przy udziale- sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "A" w W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego uchyla zaskarżoną decyzję. Wnioskiem z dnia [...] r. Spółdzielnia Mieszkaniowa "A" w W. zwróciła się do Urzędu Miasta w R. o wymeldowanie administracyjne G. M. z pobytu stałego z mieszkania przy ulicy A w R. podnosząc, że jego najemcą była A. W., siostra wymienionego, która opróżnione i puste mieszkanie przekazała protokolarnie wnioskodawcy [...] r. Do wniosku załączono protokół zdawczo – odbiorczy lokalu oraz kopię wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w W. [...] r. sygn. akt [...] o eksmisji G. M. z lokalu w którym jest nadal zameldowany na pobyt stały. Podkreślono, że zainteresowany odmówił dopełnienia obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego i domagał się nieuwzględnienia wniosku, podnosząc, że nie zamieszkuje w spornym lokalu, ponieważ od [...] r. przebywa w zakładzie karnym. Podkreślił, że mieszkanie, którego jest współnajemcą nie opuścił dobrowolnie i zamierza do niego wrócić Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz Miasta R. na podstawie art.15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm., dalej ustawy o ewidencji) oraz art. 104 k.p.a. odmówił o wymeldowania G. M. z lokalu mieszkalnego położonego przy ulicy A w R.. W uzasadnieniu podkreślono, że przepisy ustawy o ewidencji (...) mają charakter porządkowy i mają na celu zgodność rejestracji osób w danym lokalu ze stanem faktycznym. W dalszej części swoich wywodów organ orzekający stwierdził, że stosownie do art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych warunkiem niezbędnym do wydania decyzji o wymeldowaniu jest utrata uprawnień do przebywania w lokalu i opuszczenie bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu albo opuszczenie miejsca stałego pobytu bez wymeldowania i przebywanie poza nim przez okres co najmniej 6 miesięcy, bez możliwości ustalenia nowego miejsca pobytu. W przypadku G. M. został spełniony warunek utraty uprawnień do przebywania w lokalu, ale okoliczność ta nie ma znaczenia w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 (Dz. U. Nr 78, poz.716). Zasadnicze znaczenie miało w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie przesłanki "faktycznego opuszczenia lokal". Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ doszedł do przekonania, że przesłanka ta nie została spełniona, bowiem G. M. chociaż fizycznie nie przebywa w miejscu stałego zameldowania, to nie jest to wynikiem jego dobrowolnej decyzji i nie ma charakteru trwałego. Przebywa on od [...] r. w zakładzie karnym. W konkluzji organ odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V S.A. 3169/00 w którym Sąd podkreślił, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji jest spełniona, jeżeli opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny. W przedmiotowej sprawie ustalenia dowodowe, a w szczególności fakt pobytu G. M. w zakładzie karnym wyklucza możliwość przypisania jego opuszczeniu miejsca stałego pobytu cech trwałości i dobrowolności, co wyklucza orzeczenie o jego wymeldowaniu. Spółdzielnia Mieszkaniowa "A" odwołała się od powyższej decyzji. Zarzuciła, że została wydana z obrazą art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych polegającą na niewłaściwej wykładni tego przepisu oraz w oparciu o błędne ustalenia faktyczne, co do dobrowolności opuszczenia przez G. M. spornego lokalu. Dalej w odwołaniu podkreśliła, że decyzja narusza prawo własności lokalu, gdyż wyżej wymieniony utracił prawo do spornego lokalu na podstawie orzeczenia sądu o jego eksmisji. Opuściła go także A. W., której przysługiwał tytuł prawny do tego lokalu. To ona opróżniła lokal i wydała go Spółdzielni, która prawo to przeniosła na rzecz innej osoby, która aktualnie w nim zamieszkuje. Reasumując podkreślono, że zaskarżona decyzja sankcjonuje uprawnienie G. M. do zameldowania w lokalu, do którego nie przysługuje mu żaden tytuł prawny, w którym nie przebywa i który znajduje się w posiadaniu osób trzecich. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] na zasadzie art.138 §1 pkt. 1 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) nie podzielił zasadności argumentów odwołania i utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, a szczególności ustalenia o odbywania przez G. M. kary pozbawienia wolności niemożliwym jest zakwalifikowanie jego nieobecności jako dobrowolnego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Wskazał także na fakt wydania przez Sąd Rejonowy w W. orzeczenia o eksmisji G. M. ze spornego lokalu, który jednak nie został wykonany przez komornika na drodze postępowania egzekucyjnego. Podkreślił, że dopiero wykonanie tego wyroku spełniłoby wymaganą prawem przesłankę "dobrowolnego opuszczenia lokalu". Na koniec podkreślono, że decyzja o wymeldowaniu nie może zastępować wykonania wyroku eksmisyjnego. Reasumując organ odwoławczy rozpatrując odwołanie uznał za prawidłowe ustalenia organu I instancji co do utraty prawa do lokalu i fizycznego opuszczenia przez G. M. miejsca stałego zameldowania. Podzielił także ocenę materiału dowodowego na podstawie której organ I instancji uznał brak przesłanki dobrowolności jego opuszczenia. Podkreślił, że czynność ta powinna mieć charakter dobrowolnego działania- nie wymuszonego zachowaniem osób trzecich, ani okolicznościami o charakterze losowym czy czynników zewnętrznych. Fakt odbywania przez zameldowanego kary pozbawienia wolności czy pobyt w areszcie tymczasowym nakazuje przyjąć, że opuszczenie przez niego lokalu przy ulicy A ma również charakter czasowy i stanowi okoliczność dopuszczalną ustawowo (art.8 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). Decyzję Wojewody [...] zaskarżyła Spółdzielnia Mieszkaniowa "A" wnosząc w dniu [...] r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Żądając jej uchylenie zarzuciła, że została wydana z naruszeniem prawa polegającym na przyjęciu błędnej wykładni art.15 ust. 2 ustawy o ewidencji poprzez przyjęcie, że dobrowolne opuszczenie i opróżnienie lokalu przez osobę, która utraciła tytuł prawny do lokalu, nie może stanowić podstawy zameldowania, gdyż nie zastosowano przymusu komorniczego. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie należy zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270, w skrócie p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. Sądowej kontroli została poddana decyzja administracyjna wydana przez organ odwoławczy, który działa jako organ o charakterze reformacyjnym, ponownie merytorycznie rozpatrując sprawę w jej całokształcie, a także uwzględniając zmiany stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły po wydaniu decyzji przez organ I instancji (vide wyrok NSA sygn. akt V SA 3872/00, LEX nr 78936). Decydujące znaczenie w niniejszej sprawie mają ustalenia, czy zgodnie z twierdzeniem skarżącej G. M. opuścił miejsce stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Należy przy tym pamiętać, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Konsekwentnie do przyjętej definicji pojęcia pobytu stałego, opuszczenie tego miejsca pobytu rodzące obowiązek meldunkowy istnieje wówczas, gdy opuszczenie ma charakter trwały, a także dobrowolny. Spełnienie przesłanki opuszczenia przez osobę zainteresowaną dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. W orzecznictwie istotnie przyjęto nadto domniemanie dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego w sytuacji, gdy zmuszenie do opuszczenia lokalu nie jest oczywiste, a strona nie podjęła przewidzianych prawem środków w celu obrony swych praw do przebywaniu w lokalu. Przenosząc powyższe rozważania na ustalony w sprawie stan faktyczny, baczyć w pierwszym rzędzie należy na to, że postępowanie administracyjne dotyczyło wymeldowania osoby posiadającej pochodne prawo do zamieszkania, a tym samym zameldowania. Jak wynika z akt sprawy G. M. zamieszkuje w nim od urodzenia, gdyż pierwotnie jego najemcami byli rodzice, a ostatnim jego siostra A. W., na podstawie umowy najmu z [...] r. Nr [...] podpisanej na czas określony: od [...] do [...] r. Jak wynika z zapisu powyższej umowy G. M. był tylko osoba uprawnioną do zamieszkania wspólnie z najemcą, czyli nie posiadał samoistnego prawa do lokalu. Nie bez znaczenia jest fakt, że wcześniejszym najemcą tego mieszkania była M. M., która zmarła [...] r. W związku z powyższym G. M., jak i A. W. mieli prawo wejścia w stosunek najmu przedmiotowego lokalu. Niezbędnym było jednak dopełnienie formalności takich jak uzyskanie stwierdzenia prawa do nabycia spadku, wystąpienie z wnioskiem o przyjęcie w poczet członków Spółdzielni i otrzymanie przydziału, do czego zostali wezwani przez Spółdzielnię pismem z [...]r. nr [...]. Jak wskazano wyżej, z dniem [...] r. czasowym najemcą lokalu została A. W.. Jej brat uzyskał tylko, zależne od najemcy głównego, prawo do zamieszkania w spornym lokalu. Dalej w aktach sprawy znajduje się wniosek skarżącej Spółdzielni o wszczęcie egzekucji w celu opróżnienia lokalu przy ulicy A skierowany do Komornika przy Sądzie Rejonowym w W. z [...] r. oraz zawiadomienie o wszczęciu egzekucji w celu dokonania eksmisji A. W., L. W. i G. M. z lokalu przy ulicy A z [...] r. – sygn. akt [...]. Ujawniono także wyrok zaoczny Sadu Rejonowego w W. z [...] r. sygn. akt [...] nakazujący G. M. opuszczenie i opróżnienie spornego lokalu. Wyrok ten jest prawomocny i opatrzony tytułem wykonawczym. Dalej z akt sprawy wynika, że A. W. dobrowolnie poddała się wyrokowi eksmisyjnemu i protokołem zdawczo – odbiorczym z dnia [...] r. przekazała mieszkanie Spółdzielni. Sama przeniosła się do lokalu socjalnego wskazanego jej przez Urząd Miasta R., zabierając wszystkie znajdujące się w nim przedmioty, w tym stanowiące własność brata. W dniu [...] r., kiedy przeprowadzono oględziny lokalu, trwał w nim remont prowadzony przez nowego najemcę. Ta ostatnia okoliczność została potwierdzona dokumentem urzędowym- protokołem oględzin oraz przesłuchania A. R.i umową najmu. Należy zauważyć, iż G. M. nie neguje ustaleń faktycznych, w tym zakresie. Uzależnia jednak dopełnienie obowiązku wymeldowania się ze spornego lokalu od uzyskania lokalu zastępczego. Zarówno organ I jak i II instancji dokonał wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie spełnienia przesłanek wymeldowania z pobytu stałego G. M. i na podstawie tego samego materiału dowodowego dokonał zbieżnej jego oceny zakończonej tożsamymi w swej treści decyzjami. Jednakże, ocena ta okazała się błędna. Bezspornym jest, że ewidencja ludności nie jest żadną formą kontroli nad legalnością zamieszkiwania i pobytu. Niedopuszczalne i nieskuteczne jest też nadużywanie instytucji zameldowania w celu osiągnięcia rezultatu w innej sprawie, której przedmiotem jest uprawnienie do lokalu, a taki charakter ma zaskarżona decyzja. W świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego, na tle znowelizowanych przepisów ustawy o ewidencji i dowodach osobistych (Dz. U Nr 87 z 2001 r.) zameldowanie nie przesądza ani o prawie do lokalu, ani o uprawnieniu do przebywania nim i jest czynnością rejestrującą jedynie stan faktyczny. Dają one organom meldunkowym możliwość wymuszania na obywatelu czynności służących rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub poprzez rozstrzygnięcia własne zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją a istniejącym stanem rzeczy. Wyjaśnić nadto należy, że ewidencja danych meldunkowych jest rejestracją stosunków faktycznych, stąd też powinna odzwierciedlać rzeczywiste dane o miejscu pobytu stałego lub czasowego. W tym miejscu należy przypomnieć, że wojewódzki sąd administracyjny sprawuje jedynie kontrolę decyzji administracyjnej pod względem jej zgodności z prawem (art. 3 p.p.s.a.). Oznacz to, że rozpoznając skargę na daną decyzję administracyjną ocenia czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone określone przepisy prawa. Jeżeli takie naruszenie miało miejsce, to w określonych prawem sytuacjach wadliwą decyzję eliminuje z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1a, b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sąd może uwzględnić skargę na decyzję administracyjną i uchylić ją tylko w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa materialnego dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Co mając na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art.145 §1 pkt 1c p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd zauważa, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przez organ odwoławczy koniecznym będzie dokonanie analizy materiału dowodowego w kierunku wskazanym wyżej i dokonanie wnikliwej oceny ustaleń dowodowych w części dotyczącej okoliczności opuszczenia mieszkania przez G. M. w kontekście dobrowolności oraz przysługujących mu uprawnień. Z zestawienia dat orzeczenia eksmisyjnego i zastosowaniu aresztu tymczasowego wynika, że pozbawienie wolności nastąpiło po utracie prawa do lokalu. Tym samym nie można się zgodzić ze stwierdzeniem organów obu instancji o braku dobrowolności jego opuszczenia.