III SA/Gl 724/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 5 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, skarżący złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie 200 zł. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że jest rencistą z jedynym źródłem dochodu w kwocie 938,56 zł (tj. rentą). Skarżący choruje i leczy się, co generuje koszty, które przewyższają jego dochody. Skarżący jest współwłaścicielem domu o powierzchni [...]m2 oraz nieruchomości rolnych, które są oddane w dzierżawę (współwłasność z A.K.), o łącznej powierzchni około 2 ha. Poza tymi nieruchomościami, skarżący nie posiada żadnego innego majątku, oszczędności, ani papierów wartościowych. Skarżący oświadczył, że jego miesięczne wydatki to: opłaty za media (około 350 zł) oraz koszty leczenia, które przewyższają jego dochód miesięczny. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 6 sierpnia 2018 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: odcinek renty (potwierdzający wysokość netto otrzymywanego świadczenia); orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności skarżącego; druczki opłat za media: energia elektryczna (106,57 zł); woda (77,61 zł); decyzja w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2018 (115 zł na kwartał); umowa dzierżawy (małżonkowie K. wydzierżawiają grunt swojej córce S.); dowód rejestracyjny samochodu ciężarowego marki [...] z [...] r. z zaświadczeniem o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu (następny termin badania – [...] r.); oświadczenie córki o pomocy pieniężnej dla ojca w kwocie od 200 zł do 500 zł; zaświadczenia lekarskie. W piśmie przewodnim z dnia [...] r. skarżący oświadczył, że nieruchomość, na terenie której mieszka nie posiada księgi wieczystej. Nie posiada paragonów, ani faktur, ponieważ nie gromadzi ich. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku W. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący zdołał jedynie wykazać kwotę, którą otrzymuje regularnie, miesięcznie, tytułem świadczenia rentowego (938,56 zł) oraz wykazał koszt opłat za media (wodę i energię elektryczną – średnio około 185 zł). Wątpliwości budzi skład gospodarstwa domowego wnioskodawcy: w piśmie przewodnim stwierdził, że jego żona wyprowadziła się z jego domu (czyli małżonkowie K. nie mieszkają razem), jednak nie orzeczono między małżonkami K. ani separacji, ani rozwodu. Ze sprawy o sygn. akt: III SA/Gl 1610/13 wiadomo, że żoną skarżącego jest A. K.. Pomimo oświadczeń, że żona wyprowadziła się z domu skarżącego, odbierała ona jednak przesyłki adresowane do skarżącego w toku niniejszego postępowania sądowego (np. odpis odpowiedzi na skargę, wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego – pisma z dnia [...] r. odebrał dorosły domownik skarżącego – A. K. w dniu [...] r., k. 11 oraz wezwanie referendarza sądowego z dnia 6 sierpnia 2018 r. – również odebrał dorosły domownika skarżącego – A.K. w dniu [...] r.). Oba zwrotne potwierdzenia odbioru powyższych przesyłek znajdują się w aktach sprawy. Wnioskodawca oświadczając, że jego jedyny dochód stanowi świadczenie rentowe w kwocie 938,56 zł netto, wzbudził wątpliwość co do wiarygodności tego oświadczenia. Trudno przyjąć, aby wnioskodawca był w rzeczywistości w stanie utrzymać się w ciągu miesiąca tylko i wyłącznie z kwoty 938,56 zł. Po uregulowaniu wykazanych przez wnioskodawcę opłat za media, tj. około 185 zł, pozostaje kwota 753 zł. A koszty leczenia przekraczają uzyskiwane przez skarżącego dochody. Należałoby bowiem przyjąć, że kwota ta ma wystarczyć na poniesienie wszelkich opłat za media, jak również na zakup żywności, odzieży i środków czystości dla samego wnioskodawcy, jeżeliby założyć, że rzeczywiście mieszka sam. Tymczasem skarżący sam oświadczył, że koszty leczenia i rehabilitacji przekraczają jego miesięczny dochód. Z oświadczenia córki wynika, że udziela ona ojcu pomocy finansowej, która oscyluje w granicach od 200 do 500 zł. Uwzględniając taką kwotę pomocy udzielanej ojcu przez córkę nadal trudno przyjąć, aby wykazane przez niego dochody wystarczały mu na utrzymanie. Na marginesie zaznaczyć należy, że córka nie stwierdziła, aby udzielała ojcu pomocy innej, niż finansowa (np. pomocy rzeczowej). Co istotne, strona skarżąca nie oświadczyła, aby posiadała jakiekolwiek zaległości płatnicze. Przy niskim dochodzie, relatywnie małej kwotowo pomocy finansowej córki i znacznych wydatkach na leczenie, można byłoby spodziewać się, że wnioskodawca będzie jednak miał zaległości płatnicze. Z tego można wywnioskować, że w gospodarstwie domowym skarżącego znajduje się jednak dodatkowe źródło dochodu. Co istotne, skarżący jest właścicielem samochodu ciężarowego marki [...]. Z zaświadczenia o przeprowadzeniu badań technicznych pojazdu wynika, że badania te zakończyły się pozytywnie (samochód ten jest sprawny i zdatny do użytku) i data następnego terminu badania to [...] r. Wynika z tego, że samochód ten jest jednak użytkowany. Bez odpowiedzi pozostaje jednak to, czy przynosi on wnioskodawcy dochód. Nie budzi wątpliwości natomiast fakt, że utrzymanie tego samochodu generuje określone koszty, które musza być poniesione. Tymczasem, skarżący oświadcza, że znajduje się w niezwykle trudnej sytuacji finansowej, skoro same tylko koszty leczenia przekraczają jego dochód (tj. rentę). Podstawą rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest analiza materiałów źródłowych przedstawionych przez wnioskodawcę. Dopiero w wyniku tej analizy można stwierdzić, czy w sprawie spełnione są ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Tymczasem już na druku formularza PPF oświadczenia skarżącego były niespójne. Wydatki skarżącego nie znajdują pokrycia w jego dochodzie (i to zarówno uwzględniając otrzymywane przez niego świadczenie rentowe, jaki i pomoc finansową udzielaną przez jego córkę). Reasumując, w świetle przedłożonego przez skarżącego niepełnego materiału źródłowego nie sposób stwierdzić, że spełnia on przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) i, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał swojej aktualnej kondycji finansowej, co w zasadzie uniemożliwiło dokonanie wszechstronnego merytorycznego rozpoznania jego wniosku. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.