III SA/Gl 726/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 9 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. W. (W.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z wpisu sądowego od skargi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika radcę prawnego P. B., domagał się zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. W uzasadnieniu powyższego podał, iż jest jedynym żywicielem [...] rodziny, albowiem na jego utrzymaniu pozostają: [...] żona oraz [...] [...] dzieci w wieku [...] i [...] lat. Tymczasem prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przynosi miesięczny dochód w kwocie ok. [...] zł brutto. Po odliczeniu wydatków związanych z utrzymaniem domu i rodziny do dyspozycji pozostaje kwota ok. [...] zł. Dodatkowo skarżący wyjaśnił, iż ciąży na nim spłata zaciągniętego kredytu [...], którego raty - bez odsetek - wynoszą [...] zł. Z tego tytułu posiadane przez niego składniki majątku, tj. działka o pow. [...] m2 została zabezpieczona hipotecznie. Ponadto oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych czy przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Jest natomiast właścicielem domu o pow. [...] m2, w którym zamieszkuje wraz z rodziną. Jednocześnie jako uzupełnienie złożonego wniosku do akt sprawy nadesłano: - informację z [...] Banku wskazującą, iż na dzień [...] r. brak było środków na rachunku bankowym firmy; - umowę o kredyt [...] wraz z harmonogramem jego spłaty; - zeznanie podatkowe PIT-36 za [...] i [...] r., z treści którego wynika, iż przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosił odpowiednio [...] zł i [...] zł, podczas gdy koszty jego uzyskania kształtowały się w wysokości [...] zł i [...] zł, natomiast dochód wynosił [...] zł i [...] zł; - podatkową księgę przychodów i rozchodów za [...] r. obrazującą dochód od miesiąca [...] do [...] r., który kształtował się następująco, tj. [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł oraz [...] zł; - ewidencję środków trwałych oraz deklaracje VAT-7 za ostatnie [...] roku, gdzie wykazano następujące podstawy opodatkowania [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł; - wyciągi z rachunku bankowego obrazujące operacje dokonywane na koncie w miesiącach od [...] do [...] r., z których ustalono, iż na dzień złożenia wniosku, tj. [...] r. saldo początkowe zgromadzonych tam środków wynosiło [...] zł, natomiast saldo końcowe kształtowało się w wysokości [...] zł; - dokumenty potwierdzające tytuł prawny do posiadanych składników majątku (tj. nieruchomości przy ul. [...] w C.) oraz obrazujące wysokość ponoszonych z tytułu jej utrzymania wydatków w postaci opłat za gaz ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł), wodę ([...] zł) oraz podatek od nieruchomości ([...] zł – rocznie); - akt notarialny nabycia nieruchomości przy ul. [...] w C., na której skarżący prowadzi aktualnie inwestycję związaną z budową [...], a która według księgi wieczystej obciążona jest hipoteką. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). W tym miejscu należy zauważyć, iż z treści art. 212 § 1 i art. 213 ustawy wynika, że opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna, natomiast do wydatków zalicza się w szczególności należności tłumaczy i kuratorów ustanowionych w danej sprawie, koszty ogłoszeń oraz diety i koszty podróży należne sędziom i pracownikom sądowym z powodu wykonania czynności sądowych poza budynkiem sądowym, określone w odrębnych przepisach. Ponieważ w niniejszej sprawie skarżący domagał się wyłącznie zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego, który wynosi [...] zł, stąd złożony przez niego wniosek rozpoznano wyłącznie w tym zakresie. Dokonana w tej materii analiza stanu rodzinnego i majątkowego wnioskodawcy przeprowadzona w oparciu o podniesione okoliczności oraz załączone do akt, kserokopie dokumentów, prowadzi do wniosku, iż skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób jakoby nie był w stanie go ponieść. Jak bowiem ustalono G. W. jest właścicielem nieruchomości przy ul. [...], gdzie prowadzi inwestycję związaną z budową [...]. Dodatkowo jest też właścicielem nieruchomości przy ul. [...] w C., na której prowadzi własną działalność gospodarczą. Z tego tytułu w [...] r. osiągnął przychód w kwocie [...] zł, podczas gdy koszty jego uzyskania wynosiły [...] zł. Stąd przyjąć należało, że gdyby skarżący w ramach tych wydatków wygospodarował stosowne środki na uiszczenie należnej opłaty sądowej jaką jest wpis sądowy od skargi byłby w stanie go ponieść. Tym bardziej, że trwające od dłuższego czasu postępowanie podatkowe powinno było skłonić go do przedsięwzięcia stosownych kroków by zabezpieczyć się finansowo. W orzecznictwie sądowym powszechny jest wszakże pogląd, iż strona prowadząca działalność gospodarczą powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Od przedsiębiorców wymaga się bowiem przezorności, zapobiegliwości i profesjonalizmu, gdyż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Zwłaszcza, że zgodnie z art. 200 ustawy w razie pozytywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia jego skargi wszelkie poniesione przez niego opłaty na poczet prowadzonego postępowania podlegać będą zwrotowi (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 156/04 niepubl. oraz postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 128/06 niepubl.). Nie można przy tym tracić z pola widzenia faktu, iż skarżący, poza przychodem z działalności gospodarczej, który w miesiącu złożenia wniosku wynosił [...] zł (podczas gdy koszty jego uzyskania kształtowały się w wysokości [...] zł przynosząc dochód w kwocie [...] zł), posiada jeszcze inne możliwości zarobkowe (vide: zeznanie podatkowe za [...] r., gdzie wykazano dodatkowe źródła utrzymania w wysokości [...] zł). Tymczasem w orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia z opłat, do których zalicza się należny na tym etapie sprawy wpis sądowy od skargi stanowi bowiem wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Każdy podmiot zamierzający wytoczyć sprawę lub wziąć udział w sprawie powinien zatem liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i odpowiednio wcześniej w miarę istniejących możliwości gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie, tym bardziej, że posiada zdolność kredytową (vide: umowa o kredyt [...] na budowę [...] oraz refinansowanie poniesionych wydatków związanych z budową). Okoliczność ustanowienia z tego tytułu hipoteki nie oznacza jeszcze zakazu korzystania z nieruchomości, a stanowi jedynie zabezpieczenie wierzytelności (vide: art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece – t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Stąd możliwe jest dalsze jej eksploatowanie i uzyskiwanie dodatkowych dochodów. Tym bardziej, że skarżący jest jeszcze – jak już wspomniano - właścicielem innej nieruchomości (vide: akt notarialny z dnia [...] r. Rep. [...] Nr [...]), w której zamieszkuje i na której prowadzi własną działalność gospodarczą zarejestrowaną jako "A" G. W., ul. [...] w C. Dlatego też wydatki związane z jej utrzymaniem nie mogły być uwzględnione w podanej przez skarżącego kwocie. Do niezbędnych kosztów utrzymania skarżącego i jego rodziny nie można bowiem zaliczać wydatków związanych z prowadzeniem działalności, w tym rat zaciągniętego kredytu, skoro te winny być zakwalifikowane jako koszty uzyskania przychodu. W świetle powyższego przyjąć należało, iż przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczenia należnego na tym etapie sprawy wpisu sądowego od skargi, który wynosi [...] zł, nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Skarżący nie wykazał bowiem w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jego sytuacja materialna była na tyle trudna, iż uzasadniałaby zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. Stąd działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.