III SA/Gl 726/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę [...] ([...]) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, tym bardziej, że aktualnie toczy się przed tutejszym Sądem [...] jego spraw. Wnioskodawca już od dłuższego czasu nie osiąga dochodów, umożliwiających mu ponoszenie tych kosztów. Pomocy udziela mu jedynie żona, której pomoc nie wykracza jednak poza niezbędny zakres. Skarżący nie posiada żadnego majątku, który mógłby spieniężyć. Z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej, a jej wynagrodzenie (pracuje na [...] etatu) wynosi [...] zł brutto. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że J. B. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Faktem jest, że wnioskodawca nie udokumentował wysokości zarobków pobieranych przez jego żonę, jak również nie przedłożył żadnych dokumentów, które pozwoliłyby na merytoryczne ustosunkowanie się do stwierdzenia, że "od dłuższego czasu nie osiąga on dochodów umożliwiających ponoszenie kosztów postępowania". Należy jednak mieć na uwadze, że dochód wykazany przez skarżącego (skarżący nadesłał bowiem zeznania podatkowe jego samego oraz jego żony do spraw III SA/Gl 725/09 i III SA/Gl 727 – 730/09) oraz ilość spraw, w których wniesiona została skarga kasacyjna od wyroku tutejszego Sądu uzasadnia jednak wniosek, że łączne poniesienie kosztów we wszystkich tych sprawach naraziłoby rzeczywiście skarżącego na niemożność zaspokojenia jego podstawowych potrzeb. Skargi kasacyjne zostały wniesione w sześciu sprawach (III SA/Gl 725 – 730/09). W sprawach III SA/Gl 725/09 i III SA/Gl 727 – 730/09 skarżący został już postanowieniami z dnia 17 listopada 2010 r. zwolniony z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę [...] zł. Łączny wpis sądowy od tych skarg kasacyjnych zamykał się w kwocie [...] zł. Kwota ta faktycznie stanowiłaby nadmierne obciążenie budżetu skarżącego. W ocenie Sądu, w granicach możliwości skarżącego jest jednak uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł (łącznie wpis sądowy od sześciu skarg kasacyjnych zamknie się w kwocie [...] zł). Rozstrzygając kwestię zwolnienia skarżącego od opłat sądowych, Sąd kierował się zasadą, zgodnie z którą, instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych. Zasada ta obowiązuje również w postępowaniu sądowoadministracyjnym, co wynika z art. 199. oraz art. 214 § 1 P.p.s.a. Trzeba także zasygnalizować, że opłaty w postępowaniu przed sądem administracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. W konsekwencji zatem mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 1, § 3 i § 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.