III SA/Gl 729/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 5 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. (B.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 28 lipca 2010 r., nadesłanym do tut. Sądu w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi kasacyjnej wpisu sądowego w kwocie [...] zł, skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, iż od dłuższego czasu nie osiąga dochodów umożliwiających ich ponoszenie. Nie dysponuje też majątkiem, który mógłby zbyć lub zabezpieczyć na potrzeby niniejszego postępowania. W bieżącym utrzymaniu pomaga mu żona, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Jej miesięczne dochody z tytułu umowy o pracę na ½ etatu wynoszą [...] zł. Natomiast posiadane składniki majątku obejmują dom o pow. [...] m2 oraz samochód marki [...] rocznik [...]. Ponieważ powyższe okazało się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z dnia [...] 2010 r. referendarz sądowy wezwał działającego w jego imieniu pełnomocnika do uzupełnienia zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych poprzez: - przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego potwierdzającego fakt, iż w roku 2009 skarżący nie osiągał żadnych dochodów podlegających opodatkowaniu, a nadto, że w roku 2010 nie były za niego odprowadzane zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych; - udokumentowanie wysokości uzyskiwanych przez żonę skarżącego dochodów (w tym celu należało przesłać odpis umowy o pracę oraz zaświadczenie pracodawcy o zarobkach wypłaconych w ostatnim miesiącu ze wskazaniem formy w której wypłata jest dokonywana, tj. w gotówce lub na rachunek bankowy); - nadesłanie zaświadczenia o wysokości ewentualnych pozostałych wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń pobieranych w ciągu ostatnich sześciu miesięcy zarówno przez skarżącego, jak i jego małżonkę; - przedłożenie kserokopii składanych przez skarżącego i jego żonę zeznań podatkowych za 2009 r.; - nadesłanie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę, obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, natomiast w przypadku, gdyby uzyskanie takich wyciągów w związku z zajęciem nie było możliwe, należało przesłać zaświadczenie z banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku; - złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, tj. czy ta została zawieszona lub wykreślona z ewidencji czy też dalej jest kontynuowana i w zależności od udzielonej odpowiedzi należało przedłożyć stosowne dokumenty źródłowe potwierdzające podane dane; - wskazanie miesięcznie ponoszonych z tytułu kosztów bieżącego utrzymania wydatków w postaci opłat za tzw. media, których wysokość należało udokumentować posiadanymi dowodami wpłat, rachunkami, fakturami lub paragonami. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przedłużenie wyznaczonego terminu do nadesłania dokumentów źródłowych powołując się w jego treści na zwolnienie lekarskie mandanta, które uniemożliwia ich skompletowanie. Zarządzeniem z dnia 2 września 2010 r. referendarz sądowy przychylił się do powyższego zakreślając kolejny siedmiodniowy termin do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dnia 21 września 2010 r., tj. po terminie, do tut. Sądu wpłynęły jedynie kserokopie zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za rok 2009 wraz z aktem notarialnym w oparciu o który w ich małżeństwie ustanowiona została rozdzielność majątkowa. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie strony od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskujący zamierza wywieść skutki prawne leży wszakże po jego stronie, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową. Podobnie treść art. 252 § 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne i aktualne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ich przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Ponieważ z przytoczonej regulacji oraz z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy wynika, iż to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, zatem strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wystarczająco przekonujący udowodnić istnienie faktów z których wywodzi skutki prawne. To bowiem na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem skarżący do dnia dzisiejszego nie wykonał w całości wezwania z dnia 10 sierpnia 2010 r. – mimo iż wstrzymano się z rozpoznaniem wniosku, czyniąc tym samym zadość żądaniu pełnomocnika zawartemu w piśmie z dnia 25 sierpnia 2010 r. W szczególności nie udokumentował on wysokości pobieranych przez jego żonę zarobków oraz nie przedłożył dokumentów źródłowych pozwalających sprecyzować dość ogólne sformułowanie, iż "od dłuższego czasu nie osiąga dochodów umożliwiających ponoszenie kosztów postępowania". Nie nadesłał bowiem ani zaświadczenia z Urzędu Pracy o figurowaniu w ewidencji osób bezrobotnych z prawem lub bez prawa do zasiłku ani też zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, iż w roku 2010 nie były za niego odprowadzane zaliczki na podatek. Ponadto nie wyjaśnił z jakiego powodu ustało jego dotychczasowe zatrudnienie, a nadto czy prowadzona przez niego działalność gospodarcza została zlikwidowana czy też nie. W tej sytuacji weryfikacja złożonego oświadczenia nie była możliwa, podobnie jak niemożliwym było ustalenie w jakiej wysokości żona skarżącego ponosi koszty ich wspólnego utrzymania, jako że wydatki te nie zostały w żaden sposób podane. Wobec powyższego przyjąć należało, iż J. B. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Orzekanie na podstawie nieaktualnych lub niekompletnych danych nie jest przecież możliwe ani dopuszczalne. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05). W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.