III SA/Gl 729/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę [...] ([...]) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, tym bardziej, że aktualnie toczy się przed tutejszym Sądem dwanaście jego spraw. Wnioskodawca już od dłuższego czasu nie osiąga dochodów, umożliwiających mu ponoszenie tych kosztów. Pomocy udziela mu jedynie żona, której pomoc nie wykracza jednak poza niezbędny zakres. Skarżący nie posiada żadnego majątku, który mógłby spieniężyć. Z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej, a jej wynagrodzenie (pracuje na ½ etatu) wynosi [...] zł brutto. Postanowieniem z dnia 5 października 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Odmowa przyznania prawa pomocy została uzasadniona tym, że skarżący nie uczynił zadość w stopniu wyczerpującym wezwaniu referendarza sądowego z dnia 10 sierpnia 2010 r. do nadesłania odpowiedniej dokumentacji, która miała wykazać aktualny i rzeczywisty stan majątkowy skarżącego. W szczególności, strona nie udokumentowała wysokości zarobków osiąganych przez jego żonę, jak również nie przedłożył żadnych dokumentów, które uwiarygodniłyby jego stwierdzenie, że od dłuższego już czasu nie osiąga dochodów umożliwiających ponoszenie kosztów postępowania sądowego. Na podstawie materiałów, które nadesłał skarżący nie można było dokonać weryfikacji jego oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku PPF. Od postanowienia tego, pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu podniesiono, że informacje złożone we wniosku o prawo pomocy pozwalają na przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Wnioskodawca nie osiąga bowiem aktualnie żadnych dochodów z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej i pozostaje na utrzymaniu żony. Niezależnie od tego, skarżący nie może bez zgody swojej małżonki uzyskać dokumentów, które jej dotyczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływana dalej jako P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że J. B. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Faktem jest, że wnioskodawca nie uzupełnił swojego wniosku w stopniu czyniącym zadość powołanemu wyżej zarządzeniu z dnia 10 sierpnia 2010 r., głównie dlatego, że nie udokumentował wysokości zarobków pobieranych przez jego żonę, jak również nie przedłożył żadnych dokumentów, które pozwoliłyby na merytoryczne ustosunkowanie się do stwierdzenia, że "od dłuższego czasu nie osiąga on dochodów umożliwiających ponoszenie kosztów postępowania". Należy jednak mieć na uwadze, że dochód wykazany przez skarżącego (skarżący nadesłał bowiem zeznania podatkowe jego samego oraz jego żony) oraz ilość spraw, w których wniesiona została skarga kasacyjna od wyroku tutejszego Sądu uzasadnia jednak wniosek, że łączne poniesienie kosztów we wszystkich tych sprawach naraziłoby rzeczywiście skarżącego na niemożność zaspokojenia jego podstawowych potrzeb. Skargi kasacyjne zostały wniesione w pięciu sprawach (III SA/Gl 725/09 i III SA/Gl 727 – 730/09). Łączny wpis sądowy od tych skarg kasacyjnych zamyka się w kwocie [...] zł. Kwota ta faktycznie stanowiłaby nadmierne obciążenie budżetu skarżącego. W ocenie Sądu, w granicach możliwości skarżącego jest jednak uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł (łącznie wpis sądowy od pięciu skarg kasacyjnych zamknie się w kwocie [...] zł). Rozstrzygając kwestię zwolnienia skarżącego od opłat sądowych, Sąd kierował się zasadą, zgodnie z którą, instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych. Zasada ta obowiązuje również w postępowaniu sądowoadministracyjnym, co wynika z art. 199. oraz art. 214 § 1 P.p.s.a. Trzeba także zasygnalizować, że opłaty w postępowaniu przed sądem administracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. W konsekwencji zatem mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 1, § 3 i § 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.