III SA/Gl 739/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędzia WSA Gabriela Jyż (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi D.L. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] , Prezes Zakładu Ubezpieczeń Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził uchybienie przez D.L. terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu zaległych składek. W podstawach prawnych powołał art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. : Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej jako: k.p.a.) oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej jako – u.s.u.s.). W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia organ rentowy wskazał, iż w dniu [...] r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej wskazaną wyżej decyzją o odmowie umorzenia składek, która została jej doręczona w dniu [...] r. Termin do wniesienia środka zaskarżenia upłynął w dniu [...] r. Postanowienie to stało się przedmiotem skargi D.L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia [...] r., nr [...]. Uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uzasadniła pogorszeniem się stanu zdrowia. Wskazała iż w okresie [...] jej syn, chory na [...] , przebywał kilkanaście razy w szpitalu na leczeniu, co pociągało za sobą duże koszty. Stan syna z kolei przyczynił się do załamania zdrowia jej męża, który zaczął nadużywać alkoholu. Wskazała na niskie dochody swoje i męża oraz zadłużenie w postaci kredytu w banku, który będzie spłacany do 2010 r. oraz na inne obciążenia finansowe jej gospodarstwa domowego. Również opisała swój stan zdrowia, który w ocenie nie pozwala na regularną pracę. W odpowiedzi na skargę organ Dyrektor Oddziału ZUS w C. wniósł o oddalenie skargi. Uzasadniając swój wniosek wskazał, iż powodem wydania przez ZUS negatywnej decyzji dla D.L. było stwierdzenie przez organ rentowy, iż nie występuje w jej przypadku brak całkowitej nieściągalności należności składkowych, a także brak podstaw do zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a także § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W decyzji tej D.L. została także prawidłowo pouczona o przysługującym jej środku odwoławczym. Nie ulega wątpliwości, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wniosła (osobiście w siedzibie Oddziału ZUS-u) z uchybieniem ustawowego terminu do jego wniesienia. Przedmiotowy wniosek nie zawiera prośby o przywrócenie terminu do jego wniesienia, ani uprawdopodobnienia przyczyny uchybienia terminowi. A zatem zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa materialnego i procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zajął w tej sprawie następujące stanowisko: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy skutkuje uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji lub postanowienia – art. 145 § 1 pkt 1 ustawy P.p.s.a. Jeżeli jednak Sąd ustali, że naruszenie prawa miało cechy kwalifikowanego naruszenia o jakim mowa w art. 156 k.p.a. ( ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – tekst jedn. : Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dalej wskazać należy, iż Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a. Przechodząc zatem do kwestii merytorycznej, jaką w rozpoznawanej sprawie jest zgodność z prawem postanowienia wydanego w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej jako k.p.a.): "Organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne." Stosownie do art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( tekst jedn. : Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.): " W sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej". W myśl art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych: "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odwołanie o którym mowa jest w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego." Jak podkreśla się zarówno w doktrynie jak i w judykaturze warunkiem skuteczności czynności prawnej, jaką w niniejszej sprawie jest wniesienie przez stronę postępowania przed organem rentowym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją, jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), czego następstwem jest ostateczność decyzji. Organ odwoławczy ma zatem obowiązek w momencie gdy wpływa do niego odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) zbadać w pierwszej kolejności, w ramach postępowania wstępnego, czy odwołanie ( wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ) zostało wniesione w terminie. Rozpatrzenie odwołania ( wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ) wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, a zatem decyzji, która korzysta z ochrony trwałości, stosownie do zasady ogólnej kodeksu postępowania administracyjnego trwałości decyzji ostatecznych statuowanej w art. 16 § 1 k.p.a. ( por. B. Adamiak [w]: B. Adamika, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 1996, s. 576 i nast. oraz powołane tam orzecznictwo). Aby złagodzić te negatywne skutki uchybienia terminu ustawowego do dokonania czynności prawnej ustawodawca wprowadził instytucję przywrócenia przez organ terminu do podjęcia czynności procesowej przez stronę postępowania administracyjnego. Instytucja przywrócenia terminu unormowana jest w art. 58 k.p.a. Z jego treści wynika, iż przywrócenie terminu do wniesienia odwołania ( wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) uzależnione jest od spełnienia przez zainteresowanego czterech przesłanek przywrócenia terminu, które muszą być spełnione kumulatywnie (łącznie), a mianowicie: 1) pierwszą przesłanką przywrócenia terminu jest wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu, 2) przywrócenie terminu jest uzależnione od uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku swojej winy w uchybieniu terminu. 3) trzecią przesłanką jest dochowanie przez zainteresowanego zawitego (nieprzywracalnego) terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Termin do wniesienia tego wniosku zaczyna biec od dnia ustania przyczyny uchybienia i wynosi 7 dni; 4) czwartą przesłanką jest dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony termin – np. wniesienie odwołania ( wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy podkreślić, w oparciu o akta sprawy, iż nie ulega wątpliwości, że skarżąca wniosła swój wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z uchybieniem terminu ustawowego. W dniu [...] r. skarżąca złożyła wniosek ( osobiście w siedzibie Oddziału ZUS – s. 7-9 akt adm.) o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej wskazaną wyżej decyzją o odmowie umorzenia składek, która została jej doręczona w dniu [...] r. ( s. 1-6 akt adm.) Termin do wniesienia środka zaskarżenia upłynął w dniu [...] r. Jednocześnie skarżąca nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia tegoż wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tym samym nie została spełniona przez nią pierwsza z przesłanek do ewentualnego przywrócenia terminu przez organ rentowy, wskazana w art. 58 k.p.a. Brak spełnienia tej przesłanki powoduje, iż bezprzedmiotowe są rozważania na temat spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych do ewentualnego przywrócenia terminu. Należy podkreślić iż przywrócenie terminu jest instytucją procesową opartą na zasadzie skargowości. Przywrócenie terminu nie może zatem nastąpić z urzędu przez organ odwoławczy. Konsekwencją wniesienia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) po upływie terminu ustawowego, który nie został przywrócony, jest zakończenie przez organ odwoławczy postępowania odwoławczego w formie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), wydanego w oparciu o art. 134 k.p.a. w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Reasumując, w ocenie sądu, podczas wydawania zaskarżonego postanowienia nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, a to skutkuje koniecznością, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalenia skargi. su.