III SA/Gl 74/09
WyrokWSA w Gliwicach2009-07-03
Skład orzekający: Anna Apollo, Barbara Brandys-Kmiecik, Gabriela Jyż
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ocenił przesłankę "braku całkowitej nieściągalności należności" oraz "uzasadnionego przypadku" przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległości składkowych, uwzględniając sytuację materialną i rodzinną wnioskodawcy?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ administracji publicznej nieprawidłowo ocenił stan faktyczny sprawy, naruszając zasady postępowania dowodowego (art. 7 i 77 k.p.a.) oraz prawo materialne (art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Organ wykroczył poza ramy przyznanego mu uznania administracyjnego, nie wyjaśniając wystarczająco, dlaczego wniosek o umorzenie należności został odrzucony, mimo istnienia przesłanek wskazujących na trudną sytuację materialną i rodzinną skarżącej.Stan faktyczny
Skarżąca S.S. wniosła o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za sierpień 2001 r., powołując się na trudną sytuację materialną wynikającą z kradzieży w sklepie, bezrobocia, choroby syna i konieczności jego rehabilitacji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia, uznając, że nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności należności, a przedstawione dowody nie uzasadniały umorzenia w "uzasadnionych przypadkach". Decyzja ta została utrzymana w mocy po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając błędną ocenę stanu faktycznego przez organ.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Gabriela Jyż (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi S.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję wydaną w pierwszej instancji, nr [...] z dnia [...]r.
W decyzji wydanej w pierwszej instancji ZUS odmówił umorzenia S.S. należności z tytułu: składek na ubezpieczenie społeczne za miesiąc sierpień 2001 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę; ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc sierpień 2001 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę; składki na Fundusz Pracy za miesiąc sierpień 2001 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę.
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że S.S. nie jest osobą, która w [...]r. była objęta pomocą ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, a jest jednocześnie aktualnie osobą bezrobotną, nie zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. Ponadto udokumentowane stałe, miesięczne opłaty i wydatki skarżącej na rodzinę wynoszą około [...]zł. Skarżąca – co podkreślił organ – nie posiada żadnych zaległości z tytułu ponoszenia tych opłat, chociaż dokonuje ich z miesięcznym opóźnieniem. Ponadto skarżąca nie jest właścicielką żadnej nieruchomości, ani pojazdu.
We wniosku o umorzenie należności, skarżąca podniosła, że sklep prowadzony przez nią został okradziony, co zostało już stwierdzone prawomocnym wyrokiem skazującym. Fakt ten jednak nie mógł być zweryfikowany przez organ, ponieważ skarżąca nie podała sygnatury akt sprawy karnej. Ponadto organ stwierdził, że ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej jest wkalkulowane w sam fakt prowadzenia tej działalności – i nie rzutuje na obowiązek regulowania składek.
Postępowanie egzekucyjne okazało się w tym okresie bezskuteczne i z tego powodu zostało ono umorzone postanowieniem z dnia [...] r. Jednak w okresie od [...]r. do [...]r. skarżąca podejmowała próby zatrudnienia, a co za tym idzie, możliwość uzyskiwania dochodu, a w rezultacie poprawę sytuacji finansowej.
W tym stanie rzeczy, w ocenie organu nie została spełniona podstawowa przesłanka przemawiająca za umorzeniem zaległości, tj. całkowita nieściągalność zaległości. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie było podstaw do
tego, aby przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że zadłużenie z tytułu składek nie może być wyegzekwowane, zwłaszcza, że przy uzyskiwanym aktualnie przez skarżącą dochodzie, strona jest w stanie regularnie ponosić opłaty i nie posiada żadnych innych zobowiązań wobec innych wierzycieli.
Od decyzji tej skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odwołaniu strona kategorycznie stwierdziła, że w ogóle nie zgadza się z ustaleniami faktycznymi zawartymi w decyzji. Po pierwsze skarżąca stwierdziła, że nie miała w ogóle środków finansowych pozwalających na ponoszenie wydatków na utrzymanie w kwocie [...] zł. Jej wydatki na utrzymanie są w rzeczywistości o wiele mniejsze, często zamykają się w kwocie ok. [...] zł miesięcznie. To właśnie z tego powodu skarżąca może korzystać z pomocy społecznej, a komornik skarbowy był zmuszony umorzyć postępowanie egzekucyjne. Skarżąca podniosła również, że jej syn ma aktualnie poważne problemy zdrowotne, co jeszcze bardziej pogarsza jej sytuację materialną. W efekcie, wszystkie drobne środki finansowe, jakie posiada skarżąca, muszą w istocie być przeznaczana na pokrycie niezbędnych należności i zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] , Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.
W uzasadnieniu tej decyzji organ podtrzymał swoje poprzednie stanowisko, wymieniając dokładnie poszczególne dowody wskazujące ciężki stan majątkowy skarżącej. Organ pomimo szerokiego wymienienia i omówienia powyższych dowodów podtrzymał jednak swoją decyzję. Stwierdził, że nadal brak jest podstaw do umorzenia należności. Zdaniem organu, na tle przedstawionych dowodów nie wykazano, aby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżąca nie była w stanie opłacić zaległości z tytułu składek. Reasumując, organ stwierdził w zaskarżonej decyzji, że skarżąca uzasadniła swój wniosek o umorzenia przedmiotowych zaległości swoją ciężką sytuacją finansową wynikającą z braku zatrudnienia oraz złym stanem zdrowia jej syna, tymczasem brak jednak w tej sprawie dokumentów potwierdzających powyższe fakty.
Tak więc w granicach swobodnej oceny materiału dowodowego, ustawowo przyznanych organowi, Prezes ZUS nie stwierdził całkowitej nieściągalności rozumianej, jako brak możliwości skutecznego odzyskania należności przez ZUS.
Od tej decyzji skarżąca wniosła skargę do sądu administracyjnego. Skarżąca kategorycznie stwierdziła, że skarżona przez nią decyzja jest całkowicie błędna,
ponieważ stan sprawy został przez organ oceniony w sposób całkowicie błędny i nie adekwatny do rzeczywistego stanu rzeczy. Rachunki płacone przez skarżącą zostały
przez organ dziesięciokrotnie zawyżone w stosunku do rzeczywiście przez nią opłacanych. Syn skarżącej jest nadal w trakcie leczenia odniesionej na boisku w [...]r. kontuzji. Nic nie wskazuje na szybkie zakończenie rehabilitacji syna skarżącej. Skarżąca stwierdziła, że syn i tak będzie musiał się w niedalekiej przyszłości leczyć prywatnie u specjalisty.
Odnośnie wyroku skazującego za czyn, przedmiotem którego było włamanie do kiosku prowadzonego przez skarżącą, S.S. stwierdziła, że Sąd nie miał przecież obowiązku doręczania jej odpisu wyroku.
Skarżąca stwierdziła, że jej sytuacja majątkowa i życiowa jest bardzo ciężka i nie ma realnych podstaw do przyjęcia, że zaległości składkowe za miesiąc sierpień 2001 r. będą przez nią spłacone.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w całości. W uzasadnieniu odpowiedzi organ podtrzymał swoje stanowisko prezentowane w toku postępowania administracyjnego.
W piśmie procesowym z dnia [...]r. skarżąca jeszcze raz podkreśliła, iż pozostaje w trudnej sytuacji materialnej spowodowanej chorobą i koniecznością rehabilitacji pozostającego na jej utrzymaniu uczącego się syna, swoim bezrobociem i niemożliwością podjęcia pracy z powodu leczenia neurologicznego jakiemu jest poddana. Dołączyła do pisma zaświadczenie z poradni neurologicznej (z dnia [...]r.), kartę wypisową syna z dnia [...]r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zajął w tej sprawie następujące stanowisko:
Skarga jest zasadna. Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym
podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy skutkuje uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jeżeli jednak Sąd ustali, że naruszenie prawa miało cechy kwalifikowanego naruszenia o jakim mowa w art. 156 k.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dalej wskazać należy, iż Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a. Jest zobowiązany zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do innych aktów lub czynności, ale tyko takich, które zostały wydane lub podjęte w postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga i pod warunkiem, że jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia – art. 135 P.p.s.a. Zatem należy podkreślić, iż niezwiązanie sądu administracyjnego granicami skargi powoduje, że sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego oraz że sąd ten powinien zawsze zbadać, czy przedmiot zaskarżenia mieści się w katalogu aktów lub czynności mogących podlegać zaskarżeniu. Natomiast określenie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.
Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa czy materialnego, czy procesowego prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych krajowych i/lub wspólnotowych, mających zastosowanie w sprawie, aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego.
Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i ustalając materialny stan prawny, na gruncie którego sprawa będzie oceniana, czyli stan obowiązujący w grudniu 2008 r., należy wskazać, że w sprawie będą miały zastosowanie przepisy art. 28 ust. 2 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej jako u.s.u.s.) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, przepisy wykonawcze).
Sąd podkreśla, że Zakład nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia w razie spełnienia przesłanek przewidzianych w ustawie. Tym samym, sądowa kontrola takich decyzji uznaniowych obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające ich wydanie, a nie rozstrzygnięcie, ponieważ o tym, czy składki powinny być umorzone rozstrzyga organ administracji publicznej, a nie sąd.
W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania stosowanego przez ZUS są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Ustawa określa dwie kategorie sytuacji, w których nastąpić może umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przewidziana została możliwość umorzenia należności wyłącznie w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ust. 3a. tego artykułu dopuszczono natomiast wyjątek od tej regulacji w postaci możliwości umorzenia takich należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Katalog przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, zakreśla wąskie granice swobodnej oceny organu. Jeśli chodzi o możliwość umorzenia "w uzasadnionych przypadkach", to okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. oraz w powołanym rozporządzeniu dają organowi szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to jednak faktu, że w każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie
w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Brak prawidłowego uzasadnienia, zwłaszcza decyzji o charakterze uznaniowym, uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego.
Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Wyrazem dążenia do realizacji tego celu jest art. 107 § 3 k.p.a., który określa elementy, jakie powinno zawierać faktyczne i prawne uzasadnienie decyzji.
W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania administracyjnego ZUS stwierdził, że brak jest całkowitej nieściągalności należności. ( podkr. Sądu). Organ jednocześnie stwierdził, iż prowadzone w stosunku do skarżącej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. postępowanie egzekucyjne okazało się na ówczesny stan bezskuteczne i postanowieniem tegoż organu z dnia [...] r. zostało umorzone. Z uzasadnienia tegoż postanowienia (k. 19 akt adm.) wynika, że stwierdzono, iż S.S. nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zatrudniona na umowę o pracę, nie posiada świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, ubezpieczenia społecznego, a w prowadzonym postępowaniu wyczerpano wszystkie środki egzekucyjne w związku z czym zachodzi przesłanka z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), kiedy to postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W świetle tych faktów, w ocenie Sądu, ZUS dokonał nieprawidłowej oceny wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanki "braku całkowitej nieściągalności należności", o której mowa jest w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.
Z uzasadnienia decyzji obu instancji wynika także, że organ dokonał pobieżnej oceny stanu faktycznego, stwierdzając jedynie, że strona nie udowodniła wystarczająco trudnej sytuacji majątkowej. Tymczasem w sytuacji gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na kolejną niespójność w ustaleniu stanu faktycznego przez ZUS w niniejszej sprawie, polegająca na tym, iż organ ten, w oparciu o załączone do akt sprawy przez skarżącą dowody ustalił, że co miesięczne stałe opłaty i wydatki ponoszone przez rodzinę wynoszą ok. [...] zł i że skarżąca opłaca rachunki z tego tytułu z opóźnieniem oraz nie pobiera zasiłku stałego z MOPS-u, jest bezrobotną bez prawa do zasiłku, a także nie posiada żadnego majątku ani stałego źródła dochodu, ma na utrzymaniu uczącego się syna, który w [...] r. uległ wypadkowi i wymaga rehabilitacji, a jednocześnie organ stwierdził, że na tle zgromadzonego materiału nie można przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, iż zadłużenie wobec ZUS nie może zostać wyegzekwowane oraz że brak jest przesłanek do umorzenia w trybie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. sprecyzowanego przepisami rozporządzenia MGPPS z 31 lipca 2003 r., w którym to rozporządzeniu wskazano jako jedną z wytycznych, którymi winien kierować się ZUS przypadek, "gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych". W aktach sprawy nie ustalono w ogóle kwoty dochodów osiąganych przez skarżącą, a ustalono jedynie wydatki na utrzymanie mieszkania, bez wskazania źródła ich finansowania. Jak również nie poczyniono żadnych ustaleń co do stanu zdrowia skarżącej i jej syna oraz przyczyny pozostawania skarżącej bez pracy.
W tym stanie rzeczy dokonana ocena statusu materialnego skarżącej wydaje się być pozbawiona uzasadnienia faktycznego. Brak ustalenia kwoty jaką dysponuje pozwala przyjąć, że dochodów nie posiada, co uzasadnia twierdzenie, że nawet częściowa spłata należności nie może nastąpić bez uszczerbku dla zaspokojenia jej podstawowych potrzeb życiowych.
Pamiętając o tym, że to zobowiązany ma wykazać okoliczności uzasadniające przesłanki umorzenia wynikające z § 3 rozporządzenia, bowiem jest w posiadaniu informacji dotyczących własnej sytuacji majątkowej, zdrowotnej, rodzinnej, Sąd
uznał, że sytuacja skarżącej została oceniona przez organ w sposób nieprawidłowy, z naruszeniem zasad prawa procesowego i materialnego.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że organ nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając art. 7 i art. 77 k.p.a., a podając przyczyny, dla których nie zastosował instytucji umorzenia ogólnie powołał się na uznaniowy charakter decyzji.
Zdaniem Sądu, okoliczności te powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie że w omawianym przypadku decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącej i jej rodziny - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Zakład nie skonfrontował sytuacji materialnej strony skarżącej z wysokością zaległej należności i nie wskazał dochodów uzyskiwanych przez skarżącą, które - jego zdaniem - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia.
W art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca nie tylko pozostawił organowi prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, ale i wskazując przesłanki, które powinny być w takim przypadku brane pod uwagę, posłużył się zdefiniowanym pojęciem: "całkowita nieściągalność" oraz niedookreślonym, w żadnym przepisie ustawy pojęciem: "uzasadniony przypadek." Nie mniej jednak nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, iż w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący w naszym państwie system prawny. Granice uznania administracyjnego wynikają zatem z woli ustawodawcy, wyrażonej w obowiązującym systemie prawnym. Uznanie administracyjne to przyznana organom administracji możliwość wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami w ustawie określonymi (Z. Janowicz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 1995, s. 270-271).
Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom art. 107 § 3 ustawy z dnia 14
czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako k.p.a.). Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
W szczególności zaś decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować winno wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu (por.: wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07 – Lex nr 399183; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 lutego 2009 r., III SA/Gl 1421/08 – Lex nr 484073).
Oceniając, z uwzględnieniem powyższych zasad, rozstrzygnięcie wydane w niniejszej sprawie, Sąd stwierdza, że organy orzekające dopuściły się naruszenia prawa materialnego - art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez wykroczenie poza ramy przyznanego uznania administracyjnego.
Organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału
dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 k.p.a..
Organ orzekający ponownie rozpatrując sprawę winien uwzględnić powyższe rozważania Sądu, uzupełnić materiał dowodowy i tak zgromadzony poddać ponownie wnikliwej ocenie, która winna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji.
Reasumując, w ocenie Sądu, podczas wydawania zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, a to skutkuje koniecznością, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy P.p.s.a., uchylenia zaskarżonej decyzji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło