III SA/Gl 740/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Karpińska, Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Protokolant Sekr. sąd. Aleksandra Doruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi A.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]. Zaskarżona decyzją z dnia [...] o nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku A.G. –reprezentowanego przez pełnomocnika J.G. (ojca) o ponowne rozpatrzenie sprawy, działając na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), podtrzymał decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. nr [...] z dnia [...] odmawiająca umorzenia należności oraz odsetek za zwłokę z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowni-czych. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że wniosek dotyczy należności dotyczących A.G. z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika w związku z prowadzoną do [...] pozarolniczą działalnością gospodarczą. Dokonując analizy akt sprawy z punktu widzenia istnienia "ważnego interesu" osoby zobowiązanej, w oparciu o art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wydanego na ich podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) organ I instancji nie stwierdził zaistnienia przesłanek warunkujących dopuszczalność pozytywnego załatwienia wniosku. Decyzję podpisał Dyrektor Oddziału ZUS w R. – G.S. Natomiast jako wnioskodawcę podano – J.G. i poniżej wpisano: "dot. G.A.". Wnioskiem z dnia [...] pełnomocnik J.G. wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślając zaprzestanie prowadzenia działalności przez syna A. już [...] roku, jego wyjazd do A. i znikomy z nim kontakt, brak jakiegokolwiek majątku ruchomego i nieruchomego, z którego możliwe byłoby zaspokojenie. Podkreślił, że o nieuregulowanych należnościach także wobec osób trzecich przez syna i jego żonę B.G. dowiedział się z przychodzącej korespondencji. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym organ "podtrzymał" decyzję I instancji. W uzasadnieniu stwierdzono, że analiza zebranego materiału ponownie prowadzi do przyjęcia stanowiska, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Decyzję II-instancyjną z upoważnienia Prezesa ZUS podpisał Dyrektor Oddziału ZUS w R. – G.S. Podobnie jak w decyzji z dnia [...] jako wnioskodawcę podano – J.G. i poniżej wpisano: "dot. G.A.". W skardze na powyższą decyzje organu odwoławczego pełnomocnik J.G. wniósł o jej uchylenie i powtórzył argumenty wyrażone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ odwoławczy wnosząc o oddalenie skargi podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą zaskarżona decyzją ostateczną z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwany dalej ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjne-go; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1); stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (pkt 2); stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (pkt 3). Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona wadliwa jednak z powodów innych niż wskazane w skardze. Na wstępie należy zaznaczyć, iż w pierwszej kolejności ocenie podlega prawidłowość przeprowadzonej procedury administracyjnej. W przedmiotowej sprawie przede wszystkim należało zauważyć niewłaściwe określenie strony postępowania. Osobą podlegającą obowiązkowemu ubezpieczeniu i odprowadzeniu składek jest A.G. On też winien mieć przymiot strony prowadzonego postępowania i do niego winna być skierowana decyzja. Natomiast J.G. pełnił w postępowaniu jedynie rolę pełnomocnika reprezentującego interesy swego syna. Dlatego też oznaczenie strony postępowania - wnioskodawcy jako J.G. wypełnia dyspozycję art. _@KO156_@POCZ@__@KON@_ § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którą organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która _@POCZ@__@KON@_została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie. W konsekwencji zaś powyższe uchybienie musiało skutkować unieważnie-niem decyzji obu instancji z mocy wyżej przywoływanego art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w zw z wyżej cytowanym art. 156 § 1 pkt 4 Kpa . Kolejne stwierdzone przez Sąd naruszenie przepisów postępowania dotyczy przepisów regulujących podstawy wyłączenia pracownika organu administracji publicznej od udziału w procesie rozpatrywania danej sprawy tj. naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 Kpa poprzez wydanie decyzji w trybie odwoławczym przez pracownika – Dyrektor Oddziału ZUS w R. – G.S., która wydawała decyzję w I i II instancji, gdyż jej podpis i pieczęć imienna widnieje pod decyzjami w obu instancjach. Podkreślić należy, że sąd administracyjny ma obowiązek uchylić zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego. Zaś z mocy art. 145 § 1 pkt 3 Kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie m.in. do art. 24 Kpa. Natomiast pracownik organu administracji podlega wyłączeniu obligatoryjnemu od udziału w postępowaniu w sprawie w przypadkach wyczerpująco wymienionych w art. 24 § 1, czyli m.in. gdy brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Należy jeszcze zauważyć, że art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego zawiera zamknięty katalog rozstrzygnięć, które władny jest wydać organ odwoławczy w trybie II instancji. Wśród dopuszczonych przez ustawodawcę orzeczeń nie mieści się "podtrzymanie" decyzji pierwszo-instancyjnej. Organ po rozpatrzeniu środka odwoławczego utrzymuje decyzję i instancji bądź ją uchyla i w skasowanym zakresie reformuje, umarza albo kasując całkowicie przekazuje do ponownego rozpatrzenia. Wydanie zaś rozstrzygnięcia nieuregulowanego przepisami procesowymi stanowi kolejne stwierdzone przez Sąd naruszenie przepisów. Na zakończenie oceniając rozpatrywaną sprawę pod względem merytorycznym Sąd zauważa, iż to na zainteresowanym spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji finansowej, braku wystarczających środków pieniężnych na codzienne utrzymanie bądź innych okoliczności, które uniemożliwiają spłatę zaległości ZUS-owskich. Ciężar dowodu w tym zakresie nie leży po stronie organu, którego zadaniem jest jedynie ocena zasadności zgłaszanych wniosków dowodowych w kontekście przesłanek z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem ani wyjazd A.G. do A., ani trudna sytuacja jego rodziców nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany w razie zaistnienia zmiany sytuacji zdrowotnej lub bytowej zainteresowanego i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie, bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta, z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Uwzględniając zatem całokształt okoliczności sprawy Sąd – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę stwierdził nieważność decyzji obu instancji. O kosztach postępowania sądowego nie orzeczono, gdyż sprawy z przedmiotowego zakresu są wolne od wpisu sądowego, a pełnomocnik strony nie jest pełnomocnikiem kwalifikowanym. Z uwagi zaś na treść wydanych przez organ rozstrzygnięć Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 152 ppsa i wstrzymania wykonania wydanego wyroku.