III SA/Gl 744/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w zakresie wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu postanawia: ustanowić dla M. W. adwokata z urzędu, a w pozostałym zakresie wniosek oddala. Pismem z dnia [...] r. skarżąca zwróciła się do tut. Sądu o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, celem sporządzenia skargi kasacyjnej od zapadłego w jej sprawie wyroku. Żądanie to rozszerzyła następnie na druku urzędowego formularza, gdzie jako zakres złożonego wniosku podała zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego (vide: rubryka nr 4). W uzasadnieniu powyższego wskazała, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i pełnoletnią córką. Jedynym źródłem ich utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza, z której dochody wynoszą 2.000,00 zł. Tymczasem nie posiada żadnego majątku, a stan zdrowia męża i córki wymaga ponoszenia dodatkowych nakładów finansowych. Jako uzupełnienie tych danych do akt sprawy przedłożono następujące dokumenty źródłowe: - zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej; - raport fiskalny za kwiecień 2012 r., gdzie suma należności wynosiła 9.494,50 zł, natomiast sprzedaż opodatkowana 956,91 zł i 7.701,36 zł; - deklaracje VAT-7 za czwarty kwartał 2011 r. i pierwszy kwartał 2012 r., gdzie podstawa opodatkowania wynosiła 27.897,00 zł i 3.542,00 zł oraz 23.358,00 zł i 2.850,00 zł; - zestawienie operacji bankowych męża i córki za okres od lutego do kwietnia 2012 r., gdzie saldo końcowe wynosiło 85,89 zł i 1,13 zł; - zeznania podatkowe PIT-36, gdzie zadeklarowano dochody skarżącej w wysokości 8.765,43 zł za rok 2010 i 11.413,40 zł za rok 2011 oraz jej męża rzędu 11.042,35 zł za 2010 r. i 16.294,28 zł za 2011 r.; - rachunki ponoszonych opłat za wodę (111,82 zł), kanalizację (96,36 zł), usługi telekomunikacyjne (75,60 zł wraz z niedopłatą wielkości 78,84 zł), podatek od nieruchomości (15,00 zł rata), gaz (1.400,00 zł za okres dwóch miesięcy) oraz energię elektryczną (218,58 zł). Ponadto w piśmie z dnia [...] r. wyjaśniono, iż córka nie jest zarejestrowana w PUP, albowiem prowadzona przez nią działalność gospodarcza została przerwana w kwietniu 2008 r., a następnie zawieszona. Z kolei mąż na skutek niepłacenia składek ZUS nie uzyskał prawa do zasiłku chorobowego. Leczy się na własny koszt, a wydatki z tego tytułu udokumentowane fakturami VAT z marca 2012 r. wynosiły 294,90 i 338,90 zł. Od roku 2004 wobec skarżącej i jej męża prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Odebrano im wówczas lokal mieszkalny przy ul. [...] w C., a w roku 2006 i 2007 lokale użytkowe i siedzibę firmy. Następnie w roku 2011 stracili punkt gastronomiczny przy ul. [...] w C. (vide: protokół wydania nieruchomości). Kolejne zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego pochodzą z [...] r., gdzie należność główna wynosi 80.302,83 zł. Dodatkowo wystawione [...] r. wezwanie do zapłaty opiewa na kwotę 14.738,62 zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej jako p.p.s.a., strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie w całości. Brak jest bowiem informacji jakoby skarżąca nie posiadała środków pieniężnych koniecznych dla zaspokojenia jej podstawowych potrzeb życiowych, w tym niezbędnych do dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (por. raport fiskalny okresowy za miesiąc kwiecień oraz deklarację VAT za pierwszy kwartał 2012 r.). Jak bowiem wynika z treści złożonego zeznania podatkowego PIT-36 za 2011 r. skarżąca w ubiegłym roku podatkowym wypracowała z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie 63.946,87 zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania rzędu 52.533,47 zł przyniósł dochód wielkości 11.413,40 zł. Z kolei przychód jej męża z dwóch różnych źródeł wynosił 69.574,78 zł i po potrąceniu kosztów jego uzyskania rzędu 53.280,50 zł przyniósł dochód wielkości 16.294,28 zł. W tej sytuacji nie sposób uznać jakoby poniesienie kwoty 100,00 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem, a następnie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100,00 zł było niemożliwe. Kwoty te mogą się bowiem znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów prowadzonej działalności przyjmujących przecież wyższe wartości. Tym bardziej, że nie przekraczają one kwoty wpisu sądowego, który uiściła. Ponadto instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem każdy podmiot biorący udział w sprawie powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia związanych z tym kosztów. Pomoc państwa nie może bowiem całkowicie zastępować starań podmiotu w zabezpieczeniu środków na prowadzenie procesu sądowego. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie wymaga się w szczególności od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą, jako że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów prowadzonej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Biorąc jednak pod uwagę obecny etap sprawy, tj. zapadły w dniu 2 grudnia 2011 r. wyrok oddalający skargę oraz podniesione we wniosku okoliczności związane z prowadzeniem od roku 2004 postępowania egzekucyjnego uznać należało, że skarżąca rzeczywiście nie będzie w stanie, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny, ponieść kosztów wynagrodzenia fachowego pełnomocnika w osobie adwokata. Nie dysponuje bowiem wystarczającą kwotą środków pieniężnych na jego opłacenie. Tym bardziej, że ciążą na niej znaczne zaległości, których nie jest w stanie spłacić, a stan zdrowia jej męża wymaga ponoszenia dodatkowych wydatków na leczenie. Tymczasem ich miesięczne dochody wynoszą 2.000,00 zł, a udokumentowane wydatki zamykają się w kwocie 1.296,20 zł i obejmują opłaty za wodę (111,82 zł), kanalizację (96,36 zł), usługi telekomunikacyjne (75,60 zł wraz z niedopłatą wielkości 78,84 zł), podatek od nieruchomości (15,00 zł rata), gaz (1.400,00 zł za okres dwóch miesięcy, tj. 700,00 zł na miesiąc) oraz energię elektryczną (218,58 zł). Wobec powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.