III SA/Gl 747/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej kwotę 300 (trzysta) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 7.577 zł, skarżący, działający w sprawie za pośrednictwem doradcy podatkowego z wyboru, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że została doprowadzona do trudnej sytuacji materialnej przez działania organu skarbowego. Zabezpieczony został cały jej majątek oraz zablokowano jej konta bankowe. Jedyny dochód, jaki skarżący uzyskuje, to dochód z prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego. Złe warunku atmosferyczne spowodowały, że strona stanęła na skraju bankructwa. Dochód ten wynosi, wg jego oświadczenia, 5.000 zł netto miesięcznie. Na druku formularza PPF skarżący oświadczył, że pozostaje w trzyosobowym gospodarstwie domowym, w skład którego wchodzi jego dwóch synów: F. W. (2 lata) oraz A. W. (niespełna pół roku). Na jego majątek składa się nieruchomość rolna, w skład której wchodzą: ziemia orna (25 ha); łąki i pastwiska (60 ha); grunty leśne (2 ha); ziemia budowlana (5 ha). Wartość tych nieruchomości skarżący oszacował na 1.500.000 zł. Wnioskodawca oszacował swoje zobowiązania w sposób następujący: kredyt w Banku [...] (rata roczna – [...] zł); w [...] (rata roczna – [...] zł); "rata za ziemię" od Agencji Nieruchomości Rolnej (rata roczna – [...] zł); podatek od nieruchomości (rata roczna – [...] zł) oraz koszty utrzymania dzieci ([...] zł w skali roku). W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę, za pośrednictwem jego pełnomocnika procesowego, do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. W szczególności chodziło, między innymi, o przedłożenie do akt sprawy informacji właściwego organu o wszystkich osobach zamieszkałych pod adresem wskazanym przez skarżącego, jako jego miejsce zamieszkania, przedłożenie dokumentów źródłowych wskazujących na to, czy na drugie dziecko pobierane jest świadczenie wychowawcze w ramach programu "rodzina 500 +". Wnioskodawca wezwany również został o przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów z prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego. W piśmie przewodnim z dnia [...] r. skarżący oświadczył, że jest kawalererm, nie składa zeznania podatkowego, gdyż jest rolnikiem. Oświadczył również, że mieszkanie przy ul. [...] w B. jest mieszkaniem jego bratowej – nie może więc nadesłać stosownego zaświadczenia o osobach zamieszkujących ten lokal. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku D. W., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Wnioskodawca nie przedstawił swojej aktualnej sytuacji finansowej w sposób dostatecznie jasny i przejrzysty. Z analizy przedłożonych przez niego materiałów źródłowych nie wynika również, aby spełniał przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku w całości. W pierwszej kolejności, strona nie zdołała wykazać, ani nawet uprawdopodobnić, że rzeczywiście pozostaje jedynie w trzyosobowym gospodarstwie domowym, w skład którego, oprócz skarżącego, wchodzi dwoje dzieci: starsze ma dwa lata, a młodsze nie ukończyło jeszcze sześciu miesięcy. Skarżący nie wykazał również, czy pobiera świadczenie wychowawcze w ramach programu "rodzina 500 +", nie ustosunkował się do tej kwestii nawet w formie pisemnego oświadczenia, czy wyjaśnienia. Trudno, jednak założyć, aby skarżący, prowadzący gospodarstwo rolne znacznych rozmiarów był jednocześnie w stanie samodzielnie mieszkać z dwójką małych dzieci i efektywnie zajmować się nimi. Jest to istotny mankament źródłowy wniosku o przyznanie prawa pomocy. Obowiązek ponoszenia kosztów sądowych ciąży bowiem jedynie na wnioskodawcy, jednak jego możliwości płatnicze nie są kształtowane tylko i wyłącznie jego własną, osobistą sytuacją majątkową. Wpływ na jego zdolność płatniczą wywiera stan majątkowy osób, które pozostają z wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym. A ta kwestia pozostała bez jakiejkolwiek odpowiedzi ze strony skarżącego, który jest w postępowaniu reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca posiada więcej, niż jeden adres zamieszkania (oprócz mieszkania swojej bratowej w B., podaje również adres: [...]). Należy podkreślić, że w ramach znacznej powierzchniowo nieruchomości rolnej skarżącego, znajduje się również 5 ha ziemi budowlanej. Ziemia, mająca charakter działki budowlanej, może być zbyta, bądź obciążona ograniczonymi prawami rzeczowymi, i w efekcie zapewnić znaczny dopływ gotówki jej właścicielowi. Trudno uznać za osobę ubogą właściciela nieruchomości rolnej o tak dużej powierzchni, tym bardziej, że w jej skład wchodzi 5 ha ziemi budowlanej. Stwierdzić należy również, że znaczna część obciążeń finansowych wnioskodawcy (np. określona przez niego jako " rata za ziemię" do Agencji Nieruchomości Rolnej) są obciążeniami wynikającymi z powiększania areału ziemi i powiększania gospodarstwa rolnego wnioskodawcy. Należy je więc traktować jako racjonalną inwestycję skarżącego w prowadzone przez niego gospodarstwo rolne, która w przyszłości powinna zwiększyć zyski i dochodowość prowadzonego przez stronę gospodarstwa rolnego. Faktem jednak jest, że na stronie skarżącej ciążą obowiązki spłaty wielu rat, a także prowadzone jest w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne. Pomimo wskazanych wyżej mankamentów dowodowych, uwzględniając obciążenia finansowe wnioskodawcy stwierdzić należy, że faktycznie nie jest on w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w pełnej wysokości – tj. w kwocie 7.577 zł. W ocenie rozpoznającego, skarżący powinien być w stanie wygospodarować kwotę 300 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Kwota ta stanowi mniej niż 4 % kwoty, którą skarżący byłby zobowiązany uiścić tytułem wpisu sądowego od skargi w sytuacji, w której jego wniosek zostałby całkowicie oddalony. Uiszczenie takiej kwoty nie powinno narazić skarżącego i jego rodziny na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.