III SA/Gl 747/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Asesor WSA Adam Pawlyta, Sędzia WSA Adam Gołuch, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 lutego 2025 r. sprawy ze skargi B.T. na czynność Prezydenta Miasta K. z dnia 28 czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zorganizowania przewozu osoby niepełnosprawnej z domu do szkoły ponadpodstawowej 1) stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; 2) zasądza od Prezydenta Miasta K. na rzecz strony skarżącej 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 24 maja 2024 r. Prezydent Miasta K. (dalej jako "Organ") negatywnie rozpatrzył wniosek B. T. (dalej jako "Skarżąca") z 24 kwietnia 2024 r. o organizację dowozu niepełnosprawnego syna – W. T. do Szkoły [...] "O" w T. Skarżąca, w piśmie z 7 czerwca 2024 r., wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy wskazując, że jej syn jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga kształcenia specjalnego, z uwagi na autyzm oraz niepełnosprawność intelektualną. Podkreśliła, że syn rozpoczął edukację w Szkole [...] "O" w T. w roku szkolnym 2019/2020, a placówka ta w pełni zaspokaja jego potrzeby edukacyjne, zapewnia przyjazne środowisko oraz sprzyja naturalnemu procesowi rozwoju, zgodnie z indywidualnymi możliwościami i potrzebami. Zaskarżoną czynnością z 28 czerwca 2024 r. nr [...] Organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Opierając się na art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 737, dalej: u.p.o.) podniósł, że wystarczającym kryterium "bliskości", określonym w powołanym przepisie, jest zapewnienie realizacji wszystkich wymogów zawartych w orzeczeniu, a nie ustalenie, która placówka zapewnia najlepsze warunki, zgodnie z opinią rodziców oraz innych specjalistów wyrażonej w dokumentacji niebędącej orzeczeniem. Dodał, że wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania dziecka lub ucznia z uwzględnieniem zaleceń zawartych w orzeczeniu dokonuje się dopiero w momencie opracowania przez zespół indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego. Skarżąca nie może zatem oczekiwać tego, że w ramach prowadzonego postępowania dokonana zostanie szczegółowa ocena indywidulanej sytuacji jej syna, jego niezbędnych i medycznie uzasadnionych potrzeb ze względu na zakres i natężenie schorzenia, w kontekście zaleceń wynikających z orzeczenia, i ich realizacja przez szkołę, a to z uwagi na fakt, że Skarżąca nie wniosła o zapewnienie i realizację kształcenia specjalnego dla syna, z uwagi na otrzymanie nowego orzeczenia na okres szkoły ponadpodstawowej. Tym samym Skarżąca sama zrezygnowała z dokonania takiej indywidualnej oceny. Organ podkreślił ponadto, że realizacja wszystkich zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z 12 kwietnia 2024 r. wydanego przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną w T. jest możliwa w szkole ponadpodstawowej położonej na terenie miasta K. tj. w Szkole [...] wchodzącej w skład Zespołu Szkół [...] w K.. W konsekwencji nie znajduje uzasadnienia organizacja bezpłatnego dowozu do wskazanej przez Skarżącą placówki, położonej na terenie miasta T. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności oraz zasądzenie kosztów postępowania. Organowi zarzuciła naruszenie: - przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że najbliższą szkoła w rozumieniu tego przepisu jest Szkoła [...] wchodząca w skład Zespołu Szkół [...] w K., a nie szkoła wskazana przez Skarżącą we wniosku o organizację dowozu dziecka, - przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z ar. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024, poz. 572, dalej: k.p.a.) przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a tym samym dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów. Uzasadniając skargę pełnomocnik Skarżącej podkreślił, że zgodnie ze stanowiskiem wrażonym w wyroku NSA z 18 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 1961/14 przy interpretowaniu normy art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. należy uwzględnić stan zdrowia dziecka wynikający z orzeczenia o niepełnosprawności, która różnić się może jej rodzajem, jak i zakresem. Dlatego "najbliższą" szkołą, przedszkolem, ośrodkiem będzie tylko taka szkoła, przedszkole i ośrodek, która pozwala jak najpełniej realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego (lub w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka), a zatem jest najpełniej dostoswana do zdolności i możliwości psychofizycznych dziecka. Nie musi to być szkoła najbliższa w rozumieniu faktycznej odległości od miejsca zamieszkania dziecka. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspominane zalecenia, nie będzie zatem szkołą najbliższą w rozumieniu wskazanego przepisu. Pełnomocnik dodał, że w niniejszej sprawie Organ wskazał, że realizacja wszystkich zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego W. T. jest możliwa w Szkole [...] wchodzącej w skład Zespołu Szkół [...] w K., jednakże w żaden sposób nie wyjaśnił, jakie przesłanki skłoniły go do podjęcia takiej decyzji. Ponadto Organ zaniechał wskazania przesłanek, które świadczyłby o tym, że placówka ta będzie w takim samym stopniu przyczyniać się do niepogarszania stanu zdrowia dziecka jak szkoła wskazana przez Skarżącą. Pełnomocnik Skarżącej zwrócił jednocześnie uwagę, że Organ w zaskarżonej czynności wprost przyznał, że nie ma obowiązku szczegółowej oceny indywidualnej sytuacji syna Skarżącej. Tymczasem takie podejście do sprawy świadczy o swobodnej, a nie dowolnej ocenie dowodów. Organ przedkłada bowiem swój interes majątkowy nad dobro osoby z niepełnosprawnością, w sposób arbitralny decydując o tym, że jej dobrobyt i rozwój nie jest istotny. Ponadto całkowicie pomija przedłożone przez Skarżącą opinie specjalistów, świadczące o tym jakie ryzyko dla zdrowia, samopoczucia i rozwoju W. T. niesie za sobą zmiana placówki. Dziecko przejawia bowiem trudności adaptacyjne w sytuacji zmian, a stres z nimi związany niesie ryzyko nasilenia objawów autystycznych i może spowodować regres. Warunkiem powodzenia działań terapeutycznych jest natomiast zapewnienie dziecku stałości otoczenia oraz przewidywalnego i powtarzalnego schematu dnia. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie. Dodatkowo wyjaśnił, że począwszy od 2019 r. Organ zapewniał synowi Skarżącej dowóz i opiekę do Szkoły [...] "O" w T., na okres uczęszczania do szkoły podstawowej. Niemniej jednak z dniem 1 września 2024 r. W. T. rozpoczyna naukę w szkole ponadpodstawowej, tym samym element dostosowania placówki do jego potrzeb, został oceniony w kontekście zapisów całkowicie nowego orzeczenia wydanego przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną, a to oznacza, że Skarżąca nie miała podstaw oczekiwać kontynuacji dowozu dziecka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Odmowa zapewnienia uczniom niepełnosprawnym, objętych kształceniem specjalnym, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, dokonywana jest przez właściwy organ w drodze czynności materialno-technicznej, a więc w sposób, który nie wymaga wydania decyzji administracyjnej z pełnymi jej szykanami wskazanymi w art. 107 k.p.a. Nie mniej jednak czynność taka podlega kontroli sądowej z mocy przepisu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. w Dz.U. z 2024 r., poz. 935, w skrócie jako "p.p.s.a."). To oczywiście oznacza, że obywatel, do którego czynność ta jest skierowana ma prawo domagać się kontroli sądowej takiej czynności, która dokonywana jest pod kątem zgodności z prawem. Ma prawo zaskarżyć taką czynność do sądu, a to implikuje konieczność zapoznania się z jej motywami tak przez adresata czynności, jak i przez sąd. Sądowa ocena czynności jest niemożliwa, gdy jej przesłanki w postaci ustaleń faktycznych nie zostały jasno i wyczerpująco przedstawione. Przy czym, co wymaga tu podkreślenia, Sąd uwzględnia tylko te okoliczności faktyczne, które ujawnione zostały i były przedmiotem ustaleń do momentu podjęcia czynności, a nie już po niej. To gwarantuje stronie postępowania podjęcie obrony swych praw przez polemikę ze stanowiskiem organu. W rozstrzyganej tu sprawie Organ odmówił Skarżącej zapewnienia transportu jej dziecka do wskazanej przez nią szkoły twierdząc, że najbliższą szkołą w rozumieniu przepisu art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. jest szkoła znajdująca się w K. i że jest to szkoła dostosowana do potrzeb dziecka wynikających z orzeczenia wydanego przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną. Nie uzasadnił jednak tego twierdzenia w bliższy sposób. Nie wskazał, co decyduje o tym, że jest to tego rodzaju szkoła, jakie ma doświadczenie, kadry, zaplecze techniczne, jakiego rodzaju zajęcia prowadzi, wszystko, co decyduje o tym, że jest to szkoła właściwa dla dziecka Skarżącej. Materiał tego rodzaju znalazł się w aktach sprawy i jest nim "Oświadczenie Dyrektora Zespołu Szkół..." z tym, że znalazł się w aktach już po podjęciu czynności, po zakończeniu sprawy, a zgodnie z tym, co tu powyżej Sąd przedstawił materiał ten powinien być podstawą faktyczną czynności i powinien być znany (udostępniony w aktach) Skarżącej przed wydaniem odmowy. Ponowne rozpatrzenie sprawy miało miejsce 28 czerwca 2024 r., a "Oświadczenie Dyrektora Zespołu Szkół ..." pochodzi z 22 sierpnia 2024 r. Nie mogło zatem być podstawą faktyczną czynności ani nie mogło być znane stronie przed jej podjęciem. W postępowaniu administracyjnym nie chodzi tylko o to "co", ale i "jak". Postępowanie ma zmierzać do podjęcia aktu administracyjnego zgodnego z prawem z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), ale też w sposób zapewniający obywatelowi możliwość obrony swych praw przez należyte i wyczerpujące informowanie go o okolicznościach faktycznych i prawnych (art. 9 k.p.a.). Tym wymogom czynność Organu nie czyni zadość, dlatego Sąd uznał, że czynność podjęta została z naruszeniem przepisów postepowania uzasadniającym stwierdzenie jej bezskuteczności na podstawie przepisu art. 146 § 1 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania zostało wydane z mocy art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Zasądzona na rzecz Skarżącej kwota obejmuje wpis od skargi i koszty zastępstwa procesowego z opłatą od pełnomocnictwa. Rozstrzygając sprawę ponownie Organ podejmie czynność z pełnym uzasadnieniem dlaczego uważa, że najbliższą szkołą w rozumieniu przepisu art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. jest wskazana przez niego szkoła znajdująca się w K.