III SA/Gl 749/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 października 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu w sprawie ze ,,A’’ Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu różnicy podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Wraz ze skargą na ww. postanowienie skarżąca spółka złożyła na druku urzędowego formularza PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPPr, strona oświadczyła, że z powodu przedłużenia terminu zwrotu podatku od towarów i usług firma jest na granicy upadłości i nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Z oświadczenia spółki wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość jej środków trwałych wg bilansu za ostatni rok obrotowy wynosi [...] zł. Spółka oświadczyła, że za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w kwocie (-) [...] zł. Z oświadczenia zawartego na druku formularza PPPr wynika, że spółka posiada aktualnie rachunek bankowy w [...] (nr [...]) – nie ma na nim zdeponowanych żadnych środków finansowych. Na druku formularza PPPr zaznaczono, że stan środków pieniężnych w kasie spółki na dzień [...] r. wynosił [...] zł, a zobowiązania wynosiły [...] zł. Stałe wydatki firmy stanowią: czynsz ([...] zł); księgowość ([...] zł); internet ([...] zł). W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Wezwano wnioskodawcę, między innymi, o raport kasowy obrazujący stan gotówki w kasie spółki na koniec ostatniego miesiąca. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, wnioskująca spółka nadesłała następujące dokumenty, o które była wzywana, w tym: zeznania podatkowe CIT-8 za [...] r.; deklaracje VAT-7 za okres od [...] r. do [...] r.; rachunek zysków i strat oraz bilans za [...] r. i wyciąg z rachunku bankowego za lipiec 2017 r. (prowadzonego w [...] o nr [...]). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] r. odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy stwierdził, że w sprawie występują istotne braki w zakresie udokumentowania dostępu wnioskodawcy do tzw. żywej gotówki. W aktach brak jest bowiem w ogóle raportu kasowego spółki, natomiast nadesłany wyciąg z rachunku bankowego (tylko i wyłącznie za jeden miesiąc), jest to inny numer rachunku, niż ten, który został określony na druku formularza PPPr. Brak jest więc w aktach sprawy wyciągu z rachunku bankowego, którego numer został wskazany na druku formularza PPPr. Wynika z tego również, że spółka posiada więcej, niż tylko jeden rachunek bankowy wskazany na druku formularza PPPr. Z przedłożonych natomiast do akt sprawy materiałów źródłowych nie wynika, aby wnioskująca spółka znajdowała się w tak złej kondycji finansowej, która uzasadniałaby uwzględnienie jej wniosku. Postanowienie powyższe zostało zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Postanowieniu referendarza sądowego skarżąca zarzuciła naruszenie przepisu art. 246 § 2 P.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu sprzeciwu stwierdzono, że skarżąca "podaje, iż nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie opłaty od skargi, tak w chwili składania wniosku, jak i nie posiada ich w chwili obecnej". We wniosku i w nadesłanych dokumentach skarżąca wykazała, że jest na granicy upadłości i że działalność gospodarcza nie przynosi dochodu – co więcej, przynosi stratę. Zdaniem strony, jej sytuacja ekonomiczno-finansowa jest trudna w takim stopniu, który wpływa na niemożność poniesienia kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi. Sytuacja ta uległa tymczasem jeszcze bardziej pogorszeniu. Wnioskodawca powołała się na olbrzymie zmiany w sytuacji gospodarczej kraju, które mają wpływać na jej działalność. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie doradcy podatkowego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza jedynie samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, materiałów źródłowych czy też zaświadczeń. Materiały te powinny korespondować z informacjami zawartymi w oświadczeniach złożonych na druku urzędowego formularza PPF. Na formularzu, wnioskodawca przedstawił swoją aktualną sytuację majątkową w sposób wskazujący na to, że jest ona bardzo ciężka. Stosownie jednak do art. 255 P.p.s.a., rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy wzywa o nadesłanie określonych dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego. Wnioskodawca nie nadesłał jednak wszystkich dokumentów, o które był wzywany w trybie art. 255 P.p.s.a. Natomiast nadesłane budzą wątpliwości, co do wiarygodności oświadczeń spółki. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy dokonać analizy stanu majątkowego wnioskodawcy – w świetle jego zdolności do poniesienia kosztów sądowych. W tej kwestii istotne są dokumenty obrazujące dostęp przedsiębiorcy do tzw. "żywej gotówki", a więc raport kasowy obrazujący stan gotówki w kasie podmiotu oraz rachunki bankowe. Wnioskodawca nie nadesłała do akt sprawy raportu kasowego, nie uczyniła tego również przy wnoszeniu sprzeciwu. Co istotne, na druku formularza PPPr oświadczyła, że posiada jeden rachunek bankowy w [...], podając jego numer. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego nadesłała niekompletny wyciąg – rachunku bankowego o innym numerze, aniżeli ten, wskazany na druku urzędowego formularza PPPr. Kwestia ta została w sposób wyczerpujący omówiona w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wnosząc sprzeciw wnioskodawca również nie ustosunkował się do tej kwestii w żaden sposób. Wskazane wyżej dokumenty obrazują bardziej miarodajnie aktualny stan podmiotu, niż dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu z końcem roku kalendarzowego (np. sprawozdanie finansowe, sporządzone na dzień [...] r.). ponadto, kserokopie deklaracji VAT-7 De facto, wnioskodawca w sprzeciwie nie podniósł żadnych konkretnych argumentów, które stanowiłyby polemikę z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Nadal nie wykazano tego, że spółka znajduje się w toku postepowania upadłościowego czy też egzekucyjnego. Tymczasem nie wystarcza jedynie samo twierdzenie, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jak również twierdzenie, że pogorszyła się aktualnie sytuacja gospodarcza w kraju, a fakt ten odbija się również na kondycji skarżącej spółki. W aktach brak bowiem raportu kasowego spółki, a nadesłane wyciągi z rachunku bankowego spółki za [...] r., są rachunkami o innym numerze, niż wskazany na druku formularza. Spółka posiada więc co najmniej jeden rachunek bankowy więcej, niż wynika to z oświadczenia złożonego na druku PPPr. Dla porządku stwierdzić należy, że w zaskarżonym postanowieniu brak jest sformułowań o konieczności czynienia oszczędności na koszty sądowe w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Nie może być także argumentem przemawiającym za uwzględnieniem wniosku o prawo pomocy jedynie samo "wewnętrzne" przekonanie wnioskodawcy o jej niezmiernie trudnej sytuacji ekonomiczno-finansowej. Tym bardziej jeżeli brak w aktach istotnego dokumentu (raportu kasowego) oraz występują zasadnicze wątpliwości co do oświadczeń spółki (co najmniej dwa rachunki bankowe). Jest to o tyle istotne, że braki te wystąpiły już na etapie rozpoznawania wniosku przez referendarza sądowego i nie zostały w żaden sposób wyjaśnione wraz z wniesionym sprzeciwem. Stanowisko skarżącego zawarte w sprzeciwie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ jest to w rzeczywistości jedynie polemika z rozstrzygnięciem referendarza sądowego. Skarżący nie wykazał bowiem swojej sytuacji majątkowej w sposób wyczerpujący, a materiały i pisma zawarte w aktach sprawy wcale nie potwierdzają tego, że skarżący istotnie spełnia przesłanki ustawowe skutkujące uwzględnieniem jego wniosku i zwolnieniem go od kosztów sądowych. Do sprzeciwu nie dołączono żadnych nowych materiałów, które wskazywałyby, że analiza referendarza sądowego nie jest prawidłowa. Jest to o tyle istotne, że strona jest przecież reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.