III SA/Gl 75/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ze skargi "A" sp. z o.o. w likwidacji w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: 1. zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2018 r. w ten sposób, że przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od koszów sądowych w zakresie każdorazowej opłaty przekraczającej kwotę 100 zł (sto złotych), 2. odmówić prawa pomocy w pozostałej części. Wraz ze skargą z [...] r. strona skarżąca nadesłała formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W treści wniosku podano, iż Spółka z o.o. "A" w likwidacji z uwagi na posiadane zaległości rzędu 7.700.999,00 zł, które organ podatkowy egzekwuje w odrębnym postępowaniu skierowanym do rachunków bankowych i ruchomości Jej kapitał zakładowy kształtuje się na poziomie 50.000,00 zł. Natomiast kapitał własny jest kwotą ujemną wynoszącą 7.492.582,45 zł. Ponadto w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę rzędu 1.724.465,74 zł, która w 2017 r. wzrosła do kwoty 7.661.351,16 zł. Ponieważ nie posiada żadnych środków pieniężnych, a jej zobowiązania według bilansu wynoszą: 41.426,14 zł (z tytułu dostaw i usług), 5.700,00 zł (z tytułu wynagrodzeń), 12.953,22 zł (z tytułu ZUS i bieżących podatków), 7.608.097,11 zł (należności dochodzone w drodze egzekucji), 1.047,96 zł (najem biura), 1.230,00 zł (usługi księgowe), 1.230,00 zł (najem placu składowego), 330,87 zł (wynajem ksera) nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania. Pismem z [...] r. wezwano Syndyka Masy Upadłości, który wstąpił do sprawy, do nadesłania pozostałych dokumentów źródłowych obejmujących: sprawozdanie tymczasowego nadzorcy sądowego zawierające informacje o sytuacji gospodarczo-finansowej dłużnika, bilans otwarcia upadłości wraz ze spisem inwentarza i oszacowaniem majątku wchodzącego do masy upadłości, zeznanie podatkowe Spółki za 2017 r. wraz ze sprawozdaniem finansowym z tego okresu, wyciągami z rachunku bankowego za ostatni kwartał, raportami kasowymi i deklaracjami VAT z tego okresu lub nadesłania zaświadczenia naczelnika właściwego urzędu skarbowego potwierdzającego, iż Spółka od chwili złożenia wniosku o upadłość deklaracji tych nie składała, a nadto wskazanie wierzytelności, które dochodzone są na drodze sądowej lub komorniczej z wyszczególnieniem kwot już wyegzekwowanych oraz oczekujących na windykację. Wezwanie to doręczono pod wskazany adres 20 marca 2018 r. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Referendarz przyjął, że złożony wniosek jako niekompletny nie zasługiwał na uwzględnienie. Wskazał, że w sytuacji gdy strona m. in. uchyla się od przedstawienia aktualnych informacji o sytuacji finansowej, w której się znajduje, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona skarżąca pismem z dnia 12 maja 2018 r. wniosła sprzeciw. W załączeniu przedłożyła żądane dokumenty finansowe. W uzasadnieniu strona skarżąca podkreśliła, że w wezwaniu z 9 marca 2018 r, nie zakreślono terminu na uzupełnienie braków, próżno zatem przypisywać skarżącej uchybienie terminu. Dodała, że skoro nie zakreślono stronie terminu do uzupełnienia dokumentacji, błędem jest przypisywanie skarżącej spółce braku współdziałania w celu ustalenia aktualnej sytuacji finansowej spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Sprzeciw okazał się zasadny. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017, poz.1369 tekst jedn. ze zm.) – zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. – rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w istocie w wezwaniu referendarza z 9 marca 2018 r. nie zakreślono stronie skarżącej żadnego terminu na wykonanie zobowiązania. Zatem nie można wywodzić negatywnych skutków z tytułu niewykonania zobowiązania wobec strony skarżącej. Słusznie więc strona skarżąca podniosła w sprzeciwie, że nie można jej zarzucić braku współdziałania w zakresie wykazania jej sytuacji finansowej. Odnosząc się do nadesłanej za sprzeciwem dokumentacji finansowej stwierdzić należy, że strona skarżąca należycie wykazała swoją sytuację finansową. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że strona skarżąca w obecnej chwili nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w całości, ani nawet w znacznej części. Jednak nie zdołała wykazać, aby spełniała całkowicie ustawowe przesłanki, skutkujące uwzględnieniem złożonego wniosku w całości i zwolnieniem od kosztów sądowych. Zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, które tutejszy Sąd podziela, koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm.; dalej: p.u.n. Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. (zob. postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt I GZ 740/15 6 grudnia 2012 r. I FZ 431/12, publ http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w celu zachowania prawa do sądu, zasadnym jest przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie każdorazowej opłaty przekraczającej kwotę 100 zł. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.