III SA/Gl 752/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wymiaru należności celnych (odmowy uchylenia decyzji po wznowieniu postępowania) w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata lub radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący A.N. złożył wniosek o prawo pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że nie jest w stanie opłacić pełnomocnika z urzędu. Strona ma rodzinę, a jednocześnie ma trudności ze znalezieniem pracy i najczęściej pracuje dorywczo. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z swoją zoną I.oraz z dwiema córkami: B. (2 lata) i K. (niecały rok). Rodzina wnioskodawcy mieszka ze swoimi teściami, ale – zgodnie z jego oświadczeniem – "każdy ma osobny budżet". Małżonka skarżącego ma stałą pracę, a jej wynagrodzenie wynosi 2.000 zł brutto na miesiąc. Skarżący oświadczył, że posiada działkę (nieruchomość rolną) o powierzchni około 30 arów. Poza tym rodzina skarżącego nie posiada żadnych innych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Miesięczne koszty utrzymania rodziny wnioskodawcy kształtują się następująco: jedzenie (1.100 zł); prąd i woda (200 zł); leki (600 zł) – czyli łącznie 1.900 zł. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 30 lipca 2012 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, strona nadesłała dokumenty, które "udało jej się ‘zdobyć’". Te dokumenty to zeznania podatkowe żony skarżącego za 2011 r.: PIT-36. oraz PIT/B i PIT/O. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata lub radcy prawnego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A. N., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na marginesie należy zaznaczyć, że wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne, co wynika z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Jeżeli wpis sądowy od skargi wyniósł 200 zł (i został on przez wnioskodawcę uiszczony), to wpis sądowy od skargi kasacyjnej wyniesie 100 zł. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył de facto jedynie wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący w ogóle nie wykazał jaki jest jego aktualny, obecny stan majątkowy. Nie można uznać za spełnienie tego warunku przez skarżącego nadesłanie jedynie zeznania podatkowego za 2011 r. swojej żony. A. N. został wszak wezwany pismem z dnia 30 lipca o wykazanie faktu, że jest on osoba bezrobotną, sprecyzowanie jakie prace dorywcze podejmuje i jaki dochód z tego tytułu osiąga, dokładne wskazanie dochodów jego żony oraz przedłożenie z wyciągów bankowych strony i jego małżonki. Strona miała również przedłożyć zaświadczenie o osobach zameldowanych pod wskazanym przez niego adresem zamieszkania, co miało ustalić w sposób obiektywny ilość osób, z którymi skarżący pozostaje de facto we wspólnym gospodarstwie domowym. Strona wszak sama oświadczyła, że mieszka u rodziców swojej żony. Fakt "osobnych budżetów" miał być przedmiotem analizy w toku rozpoznania wniosku złożonego przez stronę. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym wezwaniu referendarza sądowego, skierowanym do strony skarżącej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach musza być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygniecie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557). Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku nie tylko z żoną, ale także i z jej rodzicami (jego teściami) – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane tylko i wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Zeznanie podatkowe za rok 2011, złożone przez żonę wnioskodawcy wskazuje jednak ogólny przychód osiągnięty przez nią w ubiegłym roku podatkowym. Barak jednak dokumentów wskazujących na jej aktualny stan majątkowy i zdolności finansowe – co pośrednio kształtuje przecież również i sytuację finansową skarżącego. W ogóle nie została wyjaśniona kwestia stanu majątkowego Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Tymczasem do tej pory nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona za pośrednictwem swojego pełnomocnika procesowego została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 30 lipca 2012 r. (oczywiście oprócz w/w zeznań podatkowych żony wnioskodawcy). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.