III SA/Gl 752/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Nita po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 25 października 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu do zwrotu podatku postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 października 2017 r. Pismem z [...] r. "A" Sp. z o.o. w W. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...] r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu różnicy podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł wynikającej z deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7K za IV kwartał 2015 r. do czasu zakończenia postępowania kontrolnego. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, Skarżąca domagała się zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku podała, że jest na granicy upadłości z powodu przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT. Nie posiada żadnych składników majątku ani środków pieniężnych. W ubiegłym roku obrotowym poniosła stratę rzędu [...] zł. Dlatego też na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku saldo jej rachunku bankowego prowadzonego w "B" wynosiło 0 zł, podczas gdy opłaty stałych wydatków to [...] zł, a zobowiązania to [...] zł i [...] zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: - bilans wraz z rachunkiem zysków i strat za 2016 r., a także wprowadzenie do sprawozdania finansowego z tego okresu; - wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego w "C", gdzie saldo końcowe na dzień 31 lipca, 31 sierpnia i 30 września 2017 r. wynosiło [...] zł; - zeznanie podatkowe CIT-8 za 2016 r. oraz deklaracje VAT-7 za ostatnie trzy miesiące (czerwiec, lipiec, sierpień 2017 r.). Postanowieniem z dnia 25 października 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej spółce prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że analiza sytuacji finansowej Skarżącej, dokonana w oparciu o przedłożone do akt dokumenty źródłowe, nie dawała podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. W 2016 r. Skarżąca spółka poniosła stratę rzędu [...] zł. Jednak strata ta była spowodowana nadwyżką ponoszonych wydatków nad uzyskanym przychodem, który w tym okresie obejmował przychody ze sprzedaży: [...] zł, przychody operacyjne: [...] zł oraz przychody finansowe [...] zł, łącznie [...] zł. Zatem dla celów podatkowych starta ta została zaksięgowania jako kwota [...] zł, czyli różnica pomiędzy przychodem wynoszącym [...] zł, a kosztami jego uzyskania rzędu [...] zł. W wyniku tej analizy starszy referendarz sądowy stwierdził, że nic nie stoi na przeszkodzie aby w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów tej działalności, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, że wprawdzie w roku 2015 Spółka również poniosła stratę i to w kwocie znacznie większej, gdyż wyniosła [...] zł, niemniej jednak stanowiła ona różnicę pomiędzy przychodami rzędu [...] zł, [...] zł i [...] zł, a kosztami ich uzyskania, które zaksięgowano na poziomie [...] zł, [...] zł i [...] zł. Ponadto zwrócił uwagę, że zgromadzone na koniec 2015 r. w kasie Spółki i na rachunkach bankowych środki wynosiły [...] zł, a wypracowane w 2016 r. przychody zamykały się w kwocie [...] zł. Na podstawie tej analizy w zaskarżonym postanowieniu stwierdzono, że Spółka nie zdołała wykazać, że nie posiada środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Od postanowienia tego został wniesiony sprzeciw, w którym domagano się zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania Skarżącej spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub ewentualnie nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu sprzeciwu podjęta została polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Zasadniczy wniosek skarżącego zdaje się być zawarty w sformułowaniu: "stanowisko referendarza jest nietrafne i nie zasługuje na uwzględnienie". Zdaniem Skarżącej, jej sytuacja ekonomiczno – finansowa jest trudna, a Spółka nie posiada i nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Zaznaczono, że nieodłącznym elementem działalności gospodarczej są nie tylko przychody, lecz także i koszty, które Skarżąca jest zobowiązana pokrywać, a które powodują stratę z działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że Skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku Skarżącej spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Wnioskodawca nie zdołał wykazać, że spełnia przesłanki ustawowe, skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. W sprzeciwie podjęto jedynie ogólną polemikę z ustaleniami referendarza sądowego, poczynionymi w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Do sprzeciwu nie dołączono żadnego nowego materiału dowodowego. Co więcej, w uzasadnieniu sprzeciwu nie podano żadnych konkretnych i rzeczowych argumentów przemawiających za uwzględnieniem wniosku. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy wyciągnął prawidłowe wnioski z przeprowadzonej przez siebie analizy dokumentacji przedłożonej przez Skarżącą spółkę. Faktem jest bowiem, że Skarżąca poniosła w 2015 r. stratę, znacznie wyższą, niż w roku 2016. Pomimo tego faktu, w 2016 r. Spółka była w stanie ponosić wydatki rzędu [...] zł (koszty uzyskania przychodu w 2016 r.). Natomiast nie należy utożsamiać ponoszonej regularnie straty związanej z prowadzoną przez Stronę działalnością gospodarczą z nierentownością firmy, ale raczej z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Na marginesie podnieść należy dodatkowo, że nie przedłożono do akt sprawy raportów kasowych Spółki – ani w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, ani jako załącznik do sprzeciwu. Tymczasem raport kasowy obrazuje rzeczywisty stan gotówki w kasie spółki – fakt jej posiadania, bądź też fakt przeciwny. W braku tego dokumentu nie można stwierdzić, czy spółka posiada, czy też rzeczywiście nie posiada dostępu do tzw. "żywej gotówki". Brak jest więc jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia sprzeciwu, ponieważ Skarżąca nie zdołała wykazać, że nie posiada środków, które może przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w tej sprawie. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.