III SA/Gl 753/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agata Ćwik – Bury po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 maja 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w W. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2017 r. tutejszy Sąd odrzucił skargę wnioskodawcy na ww. postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. i zwrócił jednocześnie kwotę 100 zł uiszczoną przez wnioskodawcę tytułem wpisu sądowego od skargi. W tym stanie rzeczy skarżąca spółka złożyła ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie doradcy podatkowego. W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona podała, że jej kapitał zakładowy wynosi 10.000 zł, a wartość środków trwałych wynosi 0,00 zł. W ubiegłym roku obrotowym spółka poniosła stratę w kwocie (-) 1.142.381,33 zł. Wnioskodawca nie posiada gotówki zdeponowanej na swoim rachunku bankowym. Skarżąca oświadczyła, że stan środków w jej kasie wynosił 565,19 zł (na dzień 31 grudnia 2016 r.), a na wydatki stałe składa się: opłaty za biuro (100 zł); księgowość (1.000 zł); poczta (100 zł). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wnioskodawca nadesłała do akt sprawy: deklarację VAT-7 za marzec 2017 r.; zeznanie podatkowe CIT-8 za 2016 r.; rachunek zysków i strat za 2016 r. i bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2016 r. oraz wyciąg z rachunku, który spółka posiada w B. Postanowieniem z dnia 31 maja 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że analiza sytuacji finansowej skarżącej, dokonana w oparciu o przedłożone do akt dokumenty źródłowe, nie dawała podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. W 2015 r. skarżąca spółka poniosła stratę większą, aniżeli w roku 2016 (strata w 2015 r. wyniosła kwotę (-) 3.414.069,71 zł). Niezależnie od tej straty, w następnym, 2016 r., spółka była w stanie wydać kwotę 3.255.363,18 zł (koszty uzyskania przychodu), a sam przychód wyniósł w 2016 r. kwotę 2.124.473,53 zł. Referendarz sądowy zwrócił również uwagę na to, że z deklaracji VAT-7 za marzec 2017 r. wynika, że skarżąca wykazała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie 24.395 zł. Na podstawie tej analizy w zaskarżonym postanowieniu stwierdzono, że spółka nie zdołała wykazać, że nie posiada środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Od postanowienia tego został wniesiony sprzeciw, w którym domagano się zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub ewentualnie nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu sprzeciwu podjęta została polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Zasadniczy wniosek skarżącego zdaje się być zawarty w sformułowaniu: "stanowisko referendarza jest nietrafne i nie zasługuje na uwzględnienie". Zdaniem skarżącej, jej sytuacja ekonomiczno – finansowa jest trudna, a spółka nie posiada i nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Zaznaczono, że nieodłącznym elementem działalności gospodarczej są nie tylko przychody, lecz także i koszty, które skarżąca jest zobowiązana pokrywać, a które powodują stratę z działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącej spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Wnioskodawca nie zdołała wykazać, że spełnia przesłanki ustawowe, skutkujące uwzględnieniem jej wniosku. W sprzeciwie podjęto jedynie ogólną polemikę z ustaleniami referendarza sądowego, poczynionymi w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Do sprzeciwu nie dołączono żadnego nowego materiału dowodowego. Co więcej, w uzasadnieniu sprzeciwu nie podano żadnych konkretnych i rzeczowych argumentów przemawiających za uwzględnieniem wniosku. W ocenie Sądu, referendarz sądowy wyciągnął prawidłowe wnioski z przeprowadzonej przez siebie analizy dokumentacji przedłożonej przez skarżącą spółkę. Faktem jest bowiem, że skarżąca poniosła w 2015 r. stratę, znacznie wyższą, niż w roku 2016. Pomimo tego faktu, w 2016 r. spółka była w stanie ponosić wydatki rzędu 3.255.363,18 zł (koszty uzyskania przychodu w 2016 r.). Ponadto, z przedłożonej do akt sprawy deklaracji VAT-7 za marzec 2017 r. wynika, że spółka wykazuje relatywnie wysoki obrót – podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług wynosi bowiem 41.600 zł. Kwota ta nie wskazuje na przychód osiągniętych z prowadzonej działalności, lecz na sumaryczną wysokość czynności gospodarczych podejmowanych przez przedsiębiorcę. Z kolei kwota 24.395 zł będąca wyrazem nadwyżki podatku naliczonego nad należnym – stanowiąca kwotę do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy dobitnie wskazuje na aktywność skarżącej w obrocie gospodarczym i poddaje w wątpliwość twierdzenie wnioskodawcy, jakoby nie była ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania. Odnośnie natomiast ponoszonej regularnie straty związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że nie należy utożsamiać tej straty z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Na marginesie podnieść należy dodatkowo, że nie przedłożono do akt sprawy raportów kasowych spółki – ani w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, ani jako załącznik do sprzeciwu. Tymczasem raport kasowy obrazuje rzeczywisty stan gotówki w kasie spółki – fakt jej posiadania, bądź też fakt przeciwny. W braku tego dokumentu nie można stwierdzić, czy spółka posiada, czy tez rzeczywiście nie posiada dostępu do tzw. "żywej gotówki". Brak jest więc jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia sprzeciwu, ponieważ skarżąca nie zdołała wykazać, że nie posiada środków, które może przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w tej sprawie, jak również na ustanowienie doradcy podatkowego z wyboru. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.