III SA/Gl 758/12

WyrokWSA w Gliwicach2012-09-24

Skład orzekający: Marzanna Sałuda, Małgorzata Herman, Mirosław Kupiec

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) utraciło właściwość do rozpatrzenia odwołania od decyzji o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej w sytuacji, gdy postępowanie zostało wszczęte przed wejściem w życie przepisów wprowadzających Centralną Ewidencję i Informację o Działalności Gospodarczej (CEIDG), a przepisy te nie zawierały regulacji intertemporalnych?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że SKO nie utraciło właściwości do rozpatrzenia odwołania. Zastosowanie zasady 'tempus regit actum' oznacza, że postępowanie powinno być prowadzone na podstawie przepisów obowiązujących w momencie wszczęcia postępowania i wydania decyzji pierwszej instancji, nawet jeśli w trakcie postępowania nastąpiły zmiany prawne. Zmiana stanu prawnego nie spowodowała bezprzedmiotowości postępowania, a uchylenie decyzji pierwszej instancji i umorzenie postępowania przez SKO naruszyło zasady praworządności, zaufania obywatela do państwa i ochrony praw nabytych.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Prezydenta Miasta o wykreśleniu A. P. z ewidencji działalności gospodarczej. A. P. złożył zawiadomienie o zaprzestaniu działalności, a organ pierwszej instancji wydał decyzję o wykreśleniu. SKO uchyliło tę decyzję i umorzyło postępowanie, argumentując utratą właściwości z powodu wejścia w życie przepisów o CEIDG. A. P. zaskarżył decyzję SKO, kwestionując utratę właściwości przez organ odwoławczy i zarzucając naruszenie zasad praworządności.
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. i zasądzono od SKO na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2012 r. przy udziale – sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie inne – wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] złotych (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta B. na podstawie art. 7e, ust.1, pkt 1 ustawy z dnia 19 listopada 1999r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. z 1999r. nr 101, poz. 1178, z późn. zm.), art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2000 r., nr 98, poz. 1071, z późn. zm. dalej Kpa) orzekł o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej wpisu dokonanego w dniu [...] r. pod numerem [...] dotyczącego działalności A.P. w zakresie : 66.19.Z Pozostała działalność wspomagająca usługi finansowe, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emeryt; 95.1 J.Z Naprawa i konserwacja komputerów i urządzeń peryferyjnych, 18.13.Z Działalność usługowa związana z przygotowywaniem do druku, 85.59.B Pozostałe pozaszkolne formy edukacji, gdzie indziej niesklasyfikowane zgłoszonej przez: A. P. z datą rozpoczęcia działalności gospodarczej: [...]r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w dniu [...]r. zostało złożone przez A. P. zawiadomienie o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej wpisanej do ewidencji prowadzonej przez Prezydenta Miasta B.. W zawiadomieniu przedsiębiorca oświadczył, że zaprzestał wykonywać działalność gospodarczą od dnia [...] r. Organ zauważył też, iż złożone zawiadomienie skutkuje wykreśleniem wpisu z ewidencji działalności gospodarczej z dniem uprawomocnienia się przedmiotowej decyzji. W odwołaniu od ww. decyzji, organu I instancji strona wniosła o jej uchylenie w całości i wydanie decyzji reformatoryjnej z uwzględnieniem w jej sentencji daty wykreślenia, która powinna być tożsama z datą zaprzestania prowadzenia działalności, zgłoszoną organowi ewidencyjnemu w dniu [...] r. Decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa oraz art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) SKO w K. po rozpatrzeniu odwołania A. P. od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...] o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej wpisu dotyczącego działalności gospodarczej zgłoszonej przez A. P. uchyliło sporną decyzję i umorzyło postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż podstawowy problem w sprawie dotyczy właściwości organów administracji publicznej do prowadzenia postępowania w przedmiocie wykreślenia wpisu z ewidencji działalności gospodarczej. Z dniem bowiem 1.07.2011 r. weszły w życie przepisy rozdziału 3 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 z późn. zm.), wprowadzające instytucję Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, której prowadzenie w systemie teleinformatycznym należy do właściwości ministra do spraw gospodarki. Dotychczasowe przepisy regulujące postępowanie ewidencyjne prowadzone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), a konkretnie przepisy art. 7a, art. 7b ust. 1-9, art. 7ba, art. 7c, art. 7d, art. 7e, art. 7f, art. 7g, art. 7h ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 z późn. zm.), utraciły ostatecznie moc z dniem 1 stycznia 2012r., a termin utraty mocy obowiązującej określił znowelizowany przepis art. 66 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. Przepisy wprowadzające ustawę o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1808 z późn. zm.). Zdaniem Kolegium konsekwencją zmiany stanu prawnego jest brak możliwości wykreślenia wpisu przez dotychczasowy organ ewidencyjny, a tym samym brak właściwości Kolegium do sprawowania kontroli instancyjnej bądź pozainstancyjnej w zakresie wskazanych zagadnień. Kolegium podniosło, iż w rozpatrywanej sprawie z uwagi na wskazany przez przedsiębiorcę termin zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej - tj. [...]r. nie znajduje także zastosowania przepis art. 66 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2009 r., Nr 18, poz. 97), wskazujący, że po dniu 31 grudnia 2011r. dotychczasowe ewidencje działalności gospodarczej prowadzone w gminach podlegają archiwizacji, a organy gmin pozostają właściwe w zakresie spraw ewidencyjnych przedsiębiorców, którzy zakończyli wykonywanie działalności gospodarczej przed dniem 1.07.2011r. W rezultacie zatem, właściwość do wydawania decyzji o wykreśleniu wpisu przysługuje aktualnie ministrowi właściwemu do spraw gospodarki na podstawie art. 34 i art. 35 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Dalej organ odwoławczy zauważył, iż zgodnie z zasadą aktualności podstawy prawnej decyzji administracyjnej, wynikającej z zasady legalności, o której mowa w art. 6 k.p.a., organ odwoławczy zmuszony jest uwzględnić wszelkie zmiany stanu prawnego i faktycznego, jakie powstały po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji, a przed wydaniem decyzji odwoławczej. Oznacza to konieczność uwzględnienia okoliczności utraty przez organ gminy właściwości rzeczowej do wydania decyzji w sprawie wykreślenia wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, a tym samym utratę właściwości instancyjnej przez samorządowe kolegia odwoławcze. Taka sytuacja prowadzi zatem do obowiązku uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i umorzenia postępowania w sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję SKO w K. z dnia [...] r. strona postawiła organowi zarzuty błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i niewłaściwej interpretacji przepisów ustawy z dnia 19.11.1999r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. z 1999 r. Nr 101, poz. 1178) w zw. z art. art. 66 pkt 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. Przepisy wprowadzające ustawę o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173,poz. 1808) w konsekwencji wnosząc o uchylenie w całości spornej decyzji i orzeczenie, że skarżący zgłoszenia zaprzestania z dniem [...]r. działalności gospodarczej dokonał prawidłowo w świetle art. 7e ust. 1 pkt. 1 obowiązującej do dnia 31.12.2011r. ustawy Prawo działalności gospodarczej w zw. z art. 66 pkt. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o swobodzie działalności gospodarczej do właściwego rzeczowo i miejscowo organu ewidencyjnego. Skarżący podniósł także, iż w sytuacji potwierdzenia, iż z dniem [...] r. SKO w K. w związku z zaistniałymi zmianami ustawowymi utraciło uprawnienia organu odwoławczego w przedmiotowym zakresie i uznało swoją niewłaściwość do rozpatrzenia odwołania z dnia [...]r., powinno było zgodnie z dyspozycją art. 65 § 1 Kpa niezwłocznie sprawę przekazać organowi właściwemu. Stwierdził, że stosując się do pouczenia w decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nie powinien ponosić żadnych negatywnych skutków z powodu wniesienia odwołania do organu odwoławczego, który jak twierdzi SKO, z dniem 1.01.2012 r. przestał być organem właściwym w sprawie. Zakwestionował stanowisko, jakoby fakt utraty z dniem 1.01.2012r. mocy obowiązującej stosownych przepisów ustawy z dnia ustawy Prawo działalności gospodarczej uniemożliwiał wykreślenie wpisu przez dotychczasowy organ ewidencyjny. W ocenie skarżącego w tym przypadku, mimo że w decyzji z dnia [...] r. organ ewidencyjny daty wykreślenia nie określił, to wbrew poglądowi SKO wcale to nie oznacza, że wykreślenie to de facto zostało dokonane. Co najwyżej można uważać, że decyzja o wykreśleniu w świetle art. 16 §1 kpa nie była ostateczna. W konkluzji skarżący podniósł, że uchylenie decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. i umorzenie postępowania w sprawie dokonane zostało przez SKO z rażącym naruszeniem zasad praworządności w świetle art. 6 kpa oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. SKO w odpowiedzi na skargę podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. W piśmie procesowym skarżący podkreślił, że żądanie uzupełnienia decyzji organu I instancji z dnia [...] r. o datę zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej - tożsamą z datą wykreślenia przez organ z właściwej ewidencji miało istotne znaczenie choćby ze względu na konieczność wykazania organom podatkowym oraz ZUS wygaśnięcia po tej dacie obowiązku podatkowego, obowiązku ubezpieczeniowego. Wskazane powyżej przepisy jednoznacznie stanowią, że obowiązek nimi określony powstaje z dniem rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej, a więc z dniem wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, natomiast wygasa z dniem wykreślenia z tej ewidencji. Skoro ustawodawca uznał, że wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej, inaczej niż wpis, który organ ewidencyjny potwierdza tylko w formie zaświadczenia, ma być dokonane mocą decyzji administracyjnej to okoliczność ta dobitnie dowodzi, że forma dokumentowania zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej ma szczególne znaczenie. Nadto skoro decyzja taka ma charakter deklaratywny, to z założenia ma ona na celu potwierdzać dokładnie jakiego faktu, czasu i miejsca jego zaistnienia dotyczy. W konsekwencji za błędne należy uznać stanowisko SKO, iż organ ten nie jest uprawnionym do rozpatrzenia odwołania skarżącego. Zdaniem skarżącego z uwagi na zaistniałe od dnia 1.01.2012 r. zmiany stanu prawnego SKO w K. powinno było zgodnie z art. 65 §1 Kpa bezwzględnie przekazać sprawę do załatwienia organowi właściwemu. Wskutek nieuprawnionego podjęcia przez SKO w K. postępowania odwoławczego, a w jego wyniku uchylenia decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. oraz umorzenia postępowania w sprawie, powstała dla skarżącego sytuacja niekorzystna. Skoro bowiem zgodnie z pouczeniem wniósł odwołanie do wskazanego w niej organu odwoławczego to w myśl art. 112 Kpa, nie powinien absolutnie ponosić żadnych niekorzystnych dla siebie skutków z takiego sposobu załatwienia sprawy, zwłaszcza że w odniesieniu do spraw wszczętych a nie zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów, stosuje się przepisy dotychczasowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i § 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c P.p.s.a. Skarga zasługuje na uwzględnienie jednak z innych powodów niż wskazane w skardze. W ocenie Sądu można bowiem SKO w K. zarzucić przy wydaniu spornej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, które to miało wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji i naruszenie przepisów prawa procesowego a to art. 19 i aer. 20 Kpa. Zdaniem Sądu naruszenie to polega na błędnej wykładni prawa - art. 66 pkt 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. Przepisy wprowadzające ustawę o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1808 z późn. zm.) polegającej na przyjęciu założenia, że wskutek utraty z dniem 31 grudnia 2011r. mocy obowiązującej przepisu art. 7e Prawo działalności gospodarczej, a to z mocy w/w art. 66 pkt 4 skutkującym brakiem możliwości wykreślenia wpisu przez dotychczasowy organ ewidencyjny (Prezydenta Miasta B.) i przekazaniem tego zakresu spraw, stosownie do regulacji art. 34 i art. 35 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej ministrowi właściwemu do spraw gospodarki Kolegium utraciło swą właściwość rzeczową jako organ odwoławczy do podejmowania decyzji w zakresie wykreślenia wpisu z ewidencji działalności gospodarczej. Przypomnieć należy, iż Prezydent Miasta B. orzekł o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej wpis dokonany w dniu [...]r. dotyczący działalności A. P. na podstawie art. 7e ust. 1, pkt 1 ustawy- Prawo działalności gospodarczej, zaś SKO umorzyło postępowanie w tej sprawie z uwagi na brak możliwości prawnych do orzekania w tej kwestii. Spór w sprawie dotyczy kwestii, czy prawidłowym jest stanowisko organu odwoławczego, iż w sytuacji kiedy w toku postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem strony o wykreślenie wpisu w ewidencji działalności gospodarczej złożonym w dniu [...] r., w czasie kiedy obowiązywały regulacje art. 7e ust. 1, pkt 1 ustawy- Prawo działalności gospodarczej, gdzie na ich podstawie orzekał Prezydent Miasta B. jako organ I instancji właściwy rzeczowo, a następnie utraty mocy obowiązującej tych regulacji w toku postępowania instancyjnego i wejściu w życie regulacji przekazujących ten zakres spraw innemu organowi – ministrowi właściwemu do spraw gospodarki, kiedy to ustawa z dnia 2 lipca 2004r. – Przepisy wprowadzające ustawę o swobodzie działalności gospodarczej nie zawierała przepisów intertemporalnych co do sposobu załatwiania spraw będących w toku postępowania instancyjnego, prawidłową jest decyzja uchylająca sporną decyzję w całości i umarzająca postępowanie w sprawie z uwagi na utratę właściwości rzeczowej przez organ I instancji i instancyjnej przez SKO. Na wstępie zauważyć należy, iż w rozdziale 3 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. Przepisy wprowadzające ustawę o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1808 z późn. zm.) pod nazwą "Przepis uchylający oraz przepisy przejściowe i końcowe" ustawodawca nie zawarł przepisów intertemporalnych w zakresie normującym kwestie właściwości organów co do rozpoznawania spraw wszczętych pod rządami starej ustawy (ustawy o działalności gospodarczej) i nie zakończonych przed utratą jej obowiązywania. Z tego punktu widzenia organ odwoławczy wywodzi, iż w tej sytuacji ma zastosowanie zasada stosowania nowego prawa czyli obowiązuje regulacja z art. 34 i art. 35 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, gdzie w sytuacji stwierdzenia trwałego zaprzestania wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej przedsiębiorca podlega wykreśleniu z CEIDG z urzędu, w drodze decyzji administracyjnej ministra właściwego do spraw gospodarki. To uzasadnia zdaniem SKO przesunięcie rzeczowe kompetencji do załatwiania tego rodzaju spraw z dotychczasowego organu ewidencyjnego, jakim był w spornej sprawie Prezydent Miasta B., do ministra właściwego do spraw gospodarki. Z takim poglądem przyjętym w sprawie skład orzekający nie może się zgodzić. Niewątpliwym jest, że każda nowa ustawa, która wprowadza zmiany w dotychczasowym porządku prawnym, zgodnie z wymogami przyzwoitej legislacji, powinna zawierać przepisy przejściowe i dostosowujące, aby nie zaskakiwać zainteresowanych nowymi regulacjami (orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 1993 r. K 9/92 - OTK 1993 nr 1 poz. 6 i z dnia 24 maja 1994 r. K 1/94 - OTK 1994 nr 1 poz. 10). Przepisy przejściowe (intertemporalne) powinny też prowadzić do tego, aby obciążenia związane ze zmianą prawa były proporcjonalnie rozkładane na adresatów norm prawa dotychczasowego i adresatów nowych norm prawnych. Decyzja o zmianie prawa nie powinna być decyzją arbitralną prawodawcy, a przepisy przejściowe powinny łagodzić uciążliwe zmiany obowiązującego prawa (S. Wronkowska, Zmiany w systemie prawnym Z zagadnień techniki i polityki legislacyjnej, Państwo i Prawo 1991 nr 8 str. 3 i nast.). W sytuacji, gdy nowa ustawa nie reguluje kwestii intertemporalnych, "lukę" tę powinny wypełnić w drodze wykładni organy stosujące prawo. W tym zakresie prezentowany jest też pogląd, że brak jednoznacznego stanowiska ustawodawcy co do tego, jakie należy stosować przepisy do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, nie oznacza istnienia luki w prawie (uchwała NSA z dnia 20 października 1997 r. FPK 11/97 - ONSA 1998 Nr 1 poz. 10; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 maja 2004 r. SK 39/03 - OTK ZU 2004 nr 5/A poz. 40). Rozstrzygnięcie kwestii intertemporalnych przez ustawodawcę lub też w przypadku braku takiego rozstrzygnięcia w procesie stosowania prawa, polegać może na przyjęciu jednej z trzech zasad: po pierwsze - zasady bezpośredniego działania prawa (nowe prawo od momentu wejścia w życie reguluje wtedy także wszelkie zdarzenia z przeszłości); po drugie - zasady dalszego obowiązywania dawnego prawa, zgodnie z którą prawo to mimo wejścia w życie nowych regulacji ma zastosowanie do zdarzeń, które wystąpiły w przeszłości; po trzecie - zasady wyboru prawa, zgodnie z którą wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2005 r. P 9/04 - OTK 2005 nr 1/A poz. 9 odsyłający w uzasadnieniu do: J. Mikołajewicz, Prawo intertemporalne. Zagadnienia teoretycznoprawne, Poznań 2000, str. 62). W sytuacji, gdy sam ustawodawca wyraźnie nie rozstrzyga w ustawie problemów intertemporalnych, nie ma jednoznacznej reguły, mającej uniwersalne zastosowanie we wszystkich przypadkach. Z pewnością taką regułą nie może być też automatyczne stosowanie przepisów nowej ustawy do stanów prawnych (zdarzeń) mających miejsce i zakończonych przed datą wejścia w życie nowej ustawy. To jednak, czy dać pierwszeństwo zasadzie dalszego działania przepisów dotychczasowych, czy też zasadzie bezpośredniego działania ustawy nowej, musi każdorazowo wynikać z konkretnej sprawy, charakteru przepisów podlegających zmianie, biorąc jednocześnie pod uwagę skutki, jakie może wywołać przyjęcie jednej lub drugiej zasady. Przypomnieć należy, iż SKO orzekało w sytuacji, gdy regulacja art. 7e ust.1 pkt 1 ustawy - Prawo działalności gospodarczej straciła już swą moc obowiązującą. Zatem w oparciu o stan prawny z daty wydania decyzji ([...]r.) zastosowano uniwersalną zasadę prawa międzyczasowego: tempus regit actum. Zasada ta jako podstawowa zasada prawa międzyczasowego jest eksponowana przez A. Zielińskiego w (Zmiana stanu faktycznego lub zmiana stanu prawnego sprawy w postępowaniu administracyjnym i w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, 1988). Autor ten podkreśla, że "actum" w wypadku prawa administracyjnego jest wydanie decyzji konkretyzującej stosunek administracyjnoprawny. To powoduje, że np. zmiana prawa między I i II instancją zakłada stosowanie prawa z daty decyzji II instancji (chyba, że z przepisów wynika co innego). Wynika to z apelacyjnego charakteru orzekania przez organ II instancji. Autor zastrzega się jednak, że "powyższe zasady nie są niewzruszalne" - co do możliwości zajęcia odmiennego stanowiska. Przede wszystkim dotyczy to zajęcia stanowiska expressis verbis przez samego ustawodawcę. Możliwe jest też, że na gruncie spraw pewnego typu, konkretyzacja stosunku administracyjnoprawnego będzie się wiązać z innym momentem, niż wydanie decyzji drugoinstancyjnej, co będzie uzasadnione typem spraw regulowanych przez te przepisy. W uchwale OPS 14/00 NSA z 12.03.2001r. wskazano, że " rozstrzygając o konkretnej kwestii intertemporalnej (nie regulowanej wyraźnie przez ustawodawcę), ma się dużą swobodę w zakresie wyboru rozwiązania, jednakowoż przy zachowaniu poniższych reguł kierunkowych, mających zakotwiczenie w konstytucyjnej zasadzie zaufania do państwa i prawa, genetycznie związanej z ideą państwa prawnego. 1. Rygorystyczny, choć nie absolutny, zakaz retroakcji właściwej; przy retroakcji niewłaściwej /zasada bezpośredniego obowiązywania ustawy nowej/. Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego ewoluowało: początkowo Trybunał Konstytucyjny utożsamiał ze sobą oba rodzaje retroaktywności /K 1/88/, nie różnicując swego wobec nich krytycznego stanowiska, choć nigdy Trybunał nie absolutyzował zakazu retroaktywności. Później jednak zróżnicował swoje stanowisko, wydzielając oddzielny problem negatywnych konsekwencji prawnych bezpośredniego działania nowego prawa dla stosunków powstałych pod działaniem prawa dotychczasowego - K 9/92, K 1/94, K 5/96. Trybunał uznaje, że ustawodawca może korzystać z zasady bezpośredniego działania prawa, "jeżeli przemawia za tym ważny interes publiczny, którego nie można wyważyć z interesem jednostki" - K 9/92. Stanowisko Trybunału oznacza jednak, jakoby obiegowo przyjmowana teza że istniało swoiste "domniemanie" przemawiające za bezpośrednim działaniem prawa nowego, jest - obecnie - znacznym konstytucyjnym uproszczeniem. Po pierwsze bowiem, tylko o tyle na wypadek konfliktu nowego prawa z interesami jednostki jest dopuszczalne rozwiązanie tego konfliktu przez wybór zasady bezpośredniego działania prawa nowego, o ile da się wskazać wyraźny ważny interes publiczny, zmuszający do przejścia do porządku dziennego nad interesem jednostki ( tak Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 2 marca 1993 r., K 9/92 - OTK 1993 cz. I poz. 6, wyroku z dnia z dnia 13 marca 2000 r.; podobnie w sprawach K 1/99, K 3/99, K 5/99). Po drugie - sprawdzenia (analizy), czy w danym wypadku taki ważny interes występuje, dokonuje organ stający wobec wątpliwości intertemporalnej. Czyli o ile tradycyjnie brak stanowiska ustawodawcy rozwiązującego kwestię intertemporalną uznawano za świadczący prima facie za koniecznością opowiedzenia się za zasadą stosowania ustawy nowej, o tyle cytowane ustalone stanowisko Trybunału optuje "w razie wątpliwości" za zasadą stosowania ustawy dawnej, w imię ochrony praw nabytych jednostki. 2. Kolejną zasadą kierunkową jest zasada poszanowania praw niewadliwie nabytych - orzeczenie Trybunału w sprawie K 1/99, zakazująca arbitralnego znoszenia lub ograniczania praw podmiotowych przysługujących jednostce, zarówno publicznych, jak i prywatnych. "Poza zakresem zastosowania tej zasady znajdują się natomiast sytuacje prawne, które nie mają charakteru praw podmiotowych ani ekspektatyw tych praw" - K 5/99. Ochroną są zatem objęte prawa podmiotowe, także publiczne, i to zarówno prawa stanowcze, jak i ich ekspektatywy (K 3/88, K 1/88). Ochroną jest objęta także ekspektatywa prawa podmiotowego. Stopień jej ochrony zależy od stopnia jej ukształtowania w momencie zmiany prawa ( im bardziej maksymalnym stopniu ukształtowana, tym bardziej ochrona zbliżona jest do ochrony prawa). Ochrona praw nabytych także nie jest absolutna, może być przez ustawodawcę naruszona, gdy przemawia za tym "konieczność ochrony innych konstytucyjnie uznanych praw, wartości, czy interesów i pod warunkiem zastosowania procedur umożliwiających zainteresowanym dostosowanie się do zaistniałej sytuacji (...)" - K 10/98 oraz K 13/94." Skład orzekający w całości podziela reguły kierunkowe wskazane przez NSA jakie należy mieć na względzie rozstrzygając kwestie intertemporalne w niniejszej sprawie. Wskazać także należy, iż przyjęte przez ustawodawcę rozwiązania w zakresie przepisów intertemporalnych, czy też przyjęte przez organ w drodze wykładni reguły intertemporalne w przypadku braku regulacji ustawowych, nie mogą naruszać podstawowych zasad konstytucyjnych, nie można bowiem zapominać, iż bezpośrednie działanie nowego prawa, w praktyce niesie zagrożenia w postaci naruszenia zasady zaufania obywatela do państwa, zasady ochrony praw nabytych, zasady nieretroakcji prawa, czyli konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). W przedmiotowej sprawie, stan faktyczny nie budzi wątpliwości. Jak bowiem wynika z akt sprawy A. P. złożył w dniu [...] r. w Kancelarii Ogólnej Urzędu Miejskiego w B. wniosek o wykreślenie wpisu z Centralnej Ewidencji I Informacji O Działalności Gospodarczej CEIDG -1 wskazując, iż w dniu [...] r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. Prezydent Miasta B. decyzją dnia [...] r. orzekł o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej wpisu dokonanego w dniu [...] r. A zatem okoliczność faktyczna - złożenie wniosku o wykreślenie wpisu z CEIDG wobec faktu zaprzestania [...] r. wykonywania działalności gospodarczej miało miejsce jeszcze w czasie obowiązywania art. 7e ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo działalności gospodarczej i przed utratą mocy obowiązującej tego przepisu. To bowiem następowało z dniem [...] r., a po tej dacie obowiązywały nowe regulacje prawne. Poza tym z art. 66 ust. 2a ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw wynika, iż z dniem przeniesienia do CEIDG wpisu, o którym mowa w ust. 1 dany organ przestaje być organem ewidencyjnym dla określonego przedsiębiorcy. Oznacza to, że nie przestaje być organem ewidencyjnym po 1 stycznia 2012r., z powodu wejścia w życie nowych regulacji. Obowiązek przeniesienia danych przedsiębiorców w terminie określonym w art. 66 ust. 1 nie zmienia tego wniosku, gdyż jest to termin instrukcyjny i nie został umieszczony w przepisie art. 66 ust. 2a, z którego wynikałoby że po dniu 31.12.2011r. z mocy prawa w danej sytuacji, np. prezydent miasta przestaje być organem ewidencyjnym. Nie zaistniała więc sytuacja, w której okoliczności faktyczne to jest: powiadomienie o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej, data zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, wydana decyzja I instancji miały miejsce pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów art. 7e ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o działalności gospodarczej i trwały jeszcze po dniu 31.12.2011r., tzn. po dacie wejścia w życie nowych przepisów, co miałoby znaczenie przy analizie, czy mamy tu do czynienia z przypadkiem retroaktywności, czy też retrospektywności.W sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej jednak trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy. Jak wynika z akt sprawy, z taką sytuacją nie mamy do czynienia w tej sprawie. Przyjęcie więc stanowiska, że mają w tej sprawie zastosowanie przepisy nowej ustawy, które weszły w życie od dnia 1 stycznia 2002 r., prowadzi do naruszenia zasady lex retro non agit. Z naruszeniem zakazu retroaktywności mamy do czynienia wówczas, gdy do czynów, stanów rzeczy lub zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, stosujemy te nowe przepisy. O retroaktywnym działaniu prawa mówimy wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów. Z retrospektywnością prawa mamy zaś do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 1986 r. U 5/86 - OTK 1986 poz. 1 i z dnia 28 maja 1986 r. U 1/86 - OTK 1986 poz. 2; E. Łętowska, Polityczne aspekty prawa intertemporalnego, [w:] Państwo, prawo, obywatel, Wrocław 1989, str. 355). Zakaz działania prawa wstecz, stanowi jeden z elementów zasady demokratycznego państwa prawnego, wyrażanej w art. 2 Konstytucji RP. Zasada niedziałania prawa wstecz, jest dyrektywą legislacyjną skierowaną do organów stanowiących prawo, jak również dyrektywą interpretacyjną dla organów stosujących prawo, dokonujących wykładni przepisów prawnych. Zasada niedziałania prawa wstecz, chociaż nie została wprost wyrażona w Konstytucji, stanowi podstawową zasadę porządku prawnego w państwie, opartego na założeniu, że "każdy przepis normuje przyszłość, nie zaś przeszłość". W uchwale NSA I OPS 1/06 z dnia 10.04.2006r. wskazano" W wyjątkowych okolicznościach dopuszcza się pewne odstępstwa od zasady lex retro non agit, jeżeli przemawia za tym konieczność realizacji innej zasady konstytucyjnej, a jednocześnie realizacja jej nie jest możliwa bez dopuszczenia wstecznego działania prawa /orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 1986 r. U 1/86 - OTK 1986 nr 1 poz. 2, z dnia 22 sierpnia 1990 r. K 7/90 - OTK 1990 nr 1 poz. 5, z dnia 18 października 1994 r. K 2/94 - OTK 1994 nr 2 poz. 36, z dnia 31 marca 1998 r. K 24/97 - OTK 1998 nr 2 poz. 13, z dnia 3 października 2001 r. K 27/01 - OTK ZU 2001 nr 7 poz. 209, z dnia 10 października 2001 r., K 28/01 - OTK ZU 2001 nr 7 poz. 45/. Naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz, prowadzi zazwyczaj niejako automatycznie, do naruszenia innych zasad znajdujących odzwierciedlenie w przepisach Konstytucji - zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa i zasady ochrony praw nabytych /orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 października 1989 r. K 3/88 - OTK 1989 nr 1 poz. 2, z dnia 15 lipca 1996 r. K 5/96 - OTK 1996 nr 4 poz. 30, z dnia 30 listopada 1988 r. K 1/88 - OTK 1988 nr 1 poz. 6, dnia 10 lipca 2000 r. SK 21/99 - OTK 2000 nr 5 poz. 144/." Rozpoznając sporną decyzję nie można pominąć tego, że zastosowanie przepisów ustawy nowej, tak jak to przyjęło SKO w sprawie, taka bowiem jest konsekwencja uchylenia decyzji I instancji i umorzenia postępowania w sprawie spowodowało niekorzystne zmiany z punktu widzenia strony. Przesunęło bowiem o znaczny okres czasu rozpoznanie wniosku strony o wykreślenie jej z ewidencji działalności gospodarczej. Fakt ten zaś ma istotne znaczenie z punktu widzenia strony w zakresie jej interesów prawnych. Informację bowiem o wykreśleniu przedsiębiorcy z ewidencji działalności gospodarczej organ ewidencyjny ma obowiązek przesłać niezwłocznie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, urzędowi statystycznemu, co strona anonsowała w skardze i pismach kierowanych w toku postępowania administracyjnego. To zaś ma niewątpliwie wpływ na jej sytuację prawną w zakresie chociażby dotyczącym obowiązków związanych z regulowaniem zobowiązań publicznoprawnych. Fakt uchylenia zakwestionowanej decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania w sprawie skutkujący koniecznością rozpoznawania wniosku strony z [...]r. na nowych zasadach, w oparciu o przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, świadczy jednoznacznie również i o tym, że w ten sposób naruszone zostały zasady zaufania obywatela do państwa i ochrony praw nabytych. Fakt, że zdarzenie - złożenie wniosku o wykreślenie wpisu i wskazana data zaprzestania prowadzenia działalności miały miejsce pod rządami poprzednio obowiązującej regulacji prawa i przed wejściem w życie nowych przepisów oraz, że decyzją Prezydenta Miasta B. z [...]r. orzeczono o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej wpisu dotyczącego działalności A. P. w oparciu o przepisy obowiązujące w dacie kiedy zdarzenia te miały miejsce, spowodowały swoiste "nabycie prawa". Przyjmuje się, bowiem, że każde indywidualne rozstrzygnięcie, które ma znamiona rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie i kształtuje sytuację prawną strony, należy traktować jako rozstrzygnięcie, na podstawie którego strona "nabyła prawa", nawet jeżeli to rozstrzygnięcie nakłada na stronę określony obowiązek (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1997 r. III RN 92/97 - OSNAPU 1998 nr 10 poz. 290). W spornym przypadku rozstrzygnięcie o wykreśleniu z ewidencji dokonane w decyzji organu I instancji na podstawie dotychczasowych przepisów powinno dla strony stanowić swoiste "prawo nabyte", dające gwarancję, że dalsze losy wniosku o wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej będą badane w oparciu o "stare" przepisy materialne i procesowe obowiązujące do [...] r. Zgodnie z zasadą wyprowadzoną z orzecznictwa z art. 6 i art. 138 Kpa, organ administracji publicznej wydając decyzję administracyjną, stosuje przepisy prawa materialnego obowiązujące w dniu wydania decyzji (wyrok NSA z dnia 7 lipca 1988 r. IV SA 451/88 - GAP 1988 nr 22 str. 43; wyrok NSA z dnia 7 września 1994 r. III SA 1111/93 - ONSA 1995 Nr 3 poz. 120; wyrok NSA z dnia 24 lutego 1992 r. II SA 49/92 - nie publ.; wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 1983 r. II SA 163/82 - RNGA 1985 nr 3 str. 47), jednakże z uwzględnieniem koniecznych wyjątków, opisanych wyżej . Powyższa zasada nie budzi wątpliwości w świetle konstytucyjnych zasad: demokratycznego państwa prawnego i praworządności /art. 2 i art. 7 Konstytucji RP/ w sytuacji, kiedy pomiędzy datą nawiązania stosunku administracyjnoprawnego a datą wydania już decyzji na etapie I instancji nie miały miejsca zmiany przepisów prawa. Zdaniem Sądu biorąc pod uwagę to, iż decyzja o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej jest następstwem faktu trwałego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, a zatem potwierdza jedynie ten fakt, stosować należy przepisy obowiązujące w chwili konkretyzacji tego stosunku. Bez wątpienia, stosunek administracyjnoprawny (materialny) pomiędzy stroną a organem administracji publicznej w takiej sprawie nawiązuje się (powstaje) z momentem zdarzenia - trwałego zaprzestania wykonywania działalności - a to jak wyżej wskazano miało miejsce jeszcze w 2011r. - ponieważ ten moment wyznacza treść obowiązku administracyjnoprawnego. Decyzja administracyjna wydana w takiej sprawie, potwierdza niejako, konkretyzuje istnienie stosunku administracyjnoprawnego, która orzeka się w sprawie o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej wpisu o działalności danego podmiotu. Podkreślić jeszcze raz należy że po dniu 1.01.2012r. mnie zmienił się status organu ewidencyjnego dlatego SKO miało podstawy materialne i procesowe do orzekania w sprawie . Nie zachodziła bezprzedmiotowość postępowania ze względu na zmianę przepisów prawa. W tej sytuacji wszystkie względy wyżej wskazane przemawiają zatem w ocenie Sądu za wyborem prawa do dalszego stosowania przez SKO regulacji art. 7e ust.1 pkt 1 obowiązujących do dnia 31.12.2011r ustawy – Prawo działalności gospodarczej i w konsekwencji przyjęciem, iż SKO w dalszym ciągu jest organem właściwym rzeczowo do załatwienia przedmiotowego wniosku. To zaś w konsekwencji skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu odwoławczym SKO w K. uwzględni wyrażony pogląd Sądu i merytorycznie rozpozna odwołanie, od czego się uchyliło w zaskarżonej decyzji błędnie uznawszy, że na skutek zmiany stanu prawnego utraciło właściwość instancyjną.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło