III SA/Gl 758/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agata Ćwik - Bury Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi I. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego w sprawie wniosku o zawieszenie postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] , Naczelnik Urzędu Celnego w K. wszczął z urzędu postępowanie dotyczące wymiaru kary pieniężnej w związku z urządzaniem gry na automatach poza kasynem gry. Postępowanie to miało dotyczyć automatów: Hot Spot nr [...] i Hot Spot nr [...] . W toku kontroli przeprowadzonej w dniu [...] r. w lokalu [...] w C. , przy ul. [...], ustalono, że na powyższych automatach są urządzane gry bez wymaganej koncesji na prowadzenie kasyna. Właścicielem lokalu w C. była I. Z. , natomiast osobą wystawiającą automaty był G. K. . Pełnomocnik procesowy I. Z. , pismem z dnia [...] r. złożył wniosek o zawieszenie postępowania w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej w związku z eksploatacją ww. dwóch urządzeń do gier. Podstawą wniosku był art. 201 § 1 pkt 2 O.p., a postępowanie w niniejszej sprawie miało być zawieszone do czasu wydania przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia w sprawie P 32/12, stanowiącego odpowiedź na pytanie prawne: "Czy przepisy art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2 pkt 1 i 2 u.g.h. w zakresie, w jakim dopuszczają stosowanie wobec tej samej osoby fizycznej, za ten sam czyn kary pieniężnej i odpowiedzialność za przestępstwo skarbowe z art. 107 § 1 lub wykroczenie skarbowe z art. 107 § 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r., Nr 111, poz. 765 ze zm.) są zgodne z art. 2, art. 30 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ?". Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] , Naczelnik Urzędu Celnego w K. odmówił zawieszenia postępowania w sprawie wymiaru kary pieniężnej w stosunku do I. Z. . W uzasadnieniu postanowienia, organ pierwszej instancji stwierdził, że przesłanka zawieszenia postępowania zamieszczona w art. 201 § 1 pkt 2 O.p. stanowi, że organ podatkowy musi zawiesić postępowanie, jeżeli "rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd". Zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 O.p. mogą być wyłącznie zagadnienia prawne, które albo ujawniły się w toku postępowania i dotyczą istotnej dla sprawy przesłanki decyzji, albo z przepisów prawa materialnego wynika wprost konieczność rozstrzygnięcia danej kwestii prawnej. Zagadnieniem wstępnym nie może być wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy, gdyż należy to wyłącznie do obowiązków organu prowadzącego postępowanie administracyjne w danej sprawie. Treścią "zagadnienia wstępnego", zwanego też "kwestią wstępną" lub "prejudycjalną" może być w ocenie organu wypowiedź, co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego albo inne okoliczności mające znaczenie prawne. Przyczyną zawieszenia postępowania administracyjnego nie może być taka okoliczność, którą organ prowadzący postępowanie administracyjne może ocenić we własnym zakresie, nawet gdy okoliczność ta może być przedmiotem oceny dokonywanej także przez inne organy lub sądy w odrębnych postępowaniach. Ocena spełnienia ustawowo określonych przesłanek do rozstrzygnięcia danej sprawy jest podstawowym obowiązkiem organu administracji, dlatego też organy te nie mogą się od niej uchylać, jeżeli nie zostało to wyłączone z ich właściwości, oczekując na dokonanie takiej oceny przez inne organy lub sąd. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodziła. Organ zwrócił uwagę na fakt, że wśród przyczyn zawieszenia postępowania podatkowego określonych w art. 201 O.p. ustawodawca nie przewidział wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego jak również oczekiwania na ogłoszenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Treść art. 173 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) przesądza o tym, iż ustawodawca wyraźnie rozróżnił w ramach władzy sądowniczej Sądy i Trybunały jako ciała od siebie odrębne. Jeżeli więc jego intencją byłoby powiązanie z zagadnieniem wstępnym badania konstytucyjności przepisów prawa, to stosowny zapis o możliwości zawieszenia postępowania administracyjnego powinien pojawić się w treści art. 201 O.p. Jednocześnie decyzją z dnia [...] r., nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w K. wymierzył I. Z. i G. K. karę pieniężną z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry w kwocie [...] zł. Podstawą decyzji był art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r., Nr 201, poz. 1540 z późniejszymi zmianami) – zwanej dalej w skrócie: "u.g.h.", zgodnie z którym karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania w sprawie wymiaru kary pieniężnej w stosunku do I. Z. zostało zaskarżone w całości zażaleniem przez jej pełnomocnika procesowego. Pełnomocnik wniósł o jego zmianę i zawieszenie postępowania zgodnie z wnioskiem. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, iż nie zachodzą przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, albowiem stan faktyczny w sprawie rozpoznawanej przez Trybunał Konstytucyjny dotyczy odrębnej sprawy, podczas gdy nie ustalenia stanu faktycznego mają mieć wpływ na przedmiotową sprawę, lecz rozstrzygnięcie prawne, które jest zagadnieniem wstępnym dla niniejszego postępowania; 2. rażące naruszenie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. poprzez zignorowanie okoliczności, iż rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego w zakresie wskazanym przez stronę we wniosku o zawieszenie postępowania jest zagadnieniem wstępnym dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, podczas gdy Naczelnik Urzędu Celnego w K. utożsamia stan faktyczny ze stanem prawnym, uznając iż ustalenia stanu faktycznego w innym postępowaniu nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Uzasadniając zażalenie, pełnomocnik strony stwierdził, że z treści zaskarżonego postanowienia jednoznacznie wynika, iż organ pierwszej instancji utożsamia stan faktyczny zaistniały w sprawie ze stanem prawnym. Tymczasem, strona w swoim wniosku o zawieszenie postępowania wskazywała na konieczność dokonania określonego rozstrzygnięcia przez innym organ – Trybunał Konstytucyjny, lecz nie z uwagi na konieczność dokonania ustaleń faktycznych, lecz prawnych, a to są przecież dwie zupełnie różne kwestie. W ocenie strony istotną kwestią jest określenie przez Trybunał Konstytucyjny, czy możliwe jest karanie strony na podstawie art. 89 u.g.h., w sytuacji gdy jednocześnie może zostać ona ukarana przez sąd powszechny o czyn z art. 107 § 1 k.k.s W momencie złożenia wniosku o zawieszenie przedmiotowego postępowania postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym nie zakończyło się jeszcze, dlatego, w ocenie strony zasadnym i koniecznym jest zawieszenie przedmiotowego postępowania w trybie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Dyrektor Izby Celnej w K. postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] , umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku strony o zawieszenie postępowania, jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu postanowienia, organ drugiej instancji stwierdził, że w dniu [...] r. do Dyrektora Izby Celnej w K. wpłynęły, wraz z aktami sprawy, odwołania stron postępowania na decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w K. [...] z dnia [...] r. wymierzające karę pieniężną w kwocie [...] zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W ocenie organu odwoławczego, z faktu wydania przez organ pierwszej instancji decyzji rozstrzygającej sprawę wynika, że postępowanie o zawieszenie którego strona wnioskowała zostało już zakończone. Organ odwoławczy związany jest stanem prawnym i faktycznym w dniu wydania decyzji, należy zatem uwzględnić również zaistniały stan faktyczny w niniejszej sprawie tj. rozstrzygnięcie wydane przez organ pierwszej instancji z dnia [...] r. A w tej sytuacji rozpatrywanie zażalenia, które wpłynęło do organu odwoławczego w dniu [...] r., dotyczącego kwestii incydentalnej, czyli zawieszenia postępowania w sprawie głównej, która to sprawa została już zakończona wydaniem decyzji w dniu [...] r. – stało się bezprzedmiotowe. W takiej sytuacji organ drugiej instancji, kierując się treścią art. 208 § 1 O.p., zgodnie z którym, w sytuacji, "gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania", mając jednocześnie na względzie przepis art. 233 § 1 pkt 3 O.p. w związku z art. 239 O.p., który pozwala na załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym poprzez wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania zażaleniowego, postanowił umorzyć postępowanie w sprawie zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w K. nr [...] z dnia [...] r. Od tego postanowienia została wniesiona skarga do tutejszego Sądu. W skardze tej pełnomocnik procesowy wniósł o uchylenie postanowień wydanych w sprawie przez organy pierwszej i drugiej instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym wedle przepisów w tym zakresie określonych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1. rażące naruszenie art. 208 § 1 O.p., poprzez uznanie, że postępowanie w przedmiocie rozpoznania zażalenia stało się bezprzedmiotowe, albowiem organ pierwszej instancji wydał w sprawie decyzję, pomijając okoliczność, iż decyzja ta posiada walor decyzji nieostatecznej i nieprawomocnej, a postępowanie w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej trwa nadal; 2. art. 127 O.p. w zw. z art. 208 § 1 O.p., poprzez uznanie, iż postępowanie wszczęte na skutek zażalenia jest bezprzedmiotowe, gdyż w sprawie wydano decyzję w pierwszej instancji, pomijając okoliczność, że postępowanie jest dwuinstancyjne; 3. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że nie zachodzą przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, albowiem stan faktyczny w sprawie rozpoznawanej przez Trybunał Konstytucyjny dotyczy odrębnej sprawy, podczas gdy nie ustalenia stanu faktycznego mają mieć wpływ na przedmiotową sprawę, lecz rozstrzygnięcie prawne, które jest zagadnieniem wstępnym dla niniejszego postępowania; 4. rażące naruszenie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. poprzez zignorowanie okoliczności, iż rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego w zakresie wskazanym przez stronę we wniosku o zawieszanie postępowania jest zagadnieniem wstępnym dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, podczas gdy Naczelnik Urzędu Celnego w K. utożsamia stan faktyczny ze stanem prawnym, uznając iż ustalenia stanu faktycznego w innym postępowaniu nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Uzasadniając skargę, pełnomocnik stwierdził, że faktem bezspornym jest okoliczność, że postępowanie w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej nadal trwa. Postępowanie określone przepisami ordynacji podatkowej trwa do chwili wydania decyzji przez organ drugiej instancji, od której wprawdzie stronie przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, lecz taka decyzja kończy postępowanie w trybie administracyjnym (określonym ordynacją podatkową). Fakt, że postępowanie toczy się nadal oznacza, że tym samym zasadny jest wniosek o zawieszenie postępowania z uwagi na okoliczności podnoszone we wniosku o jego zawieszenie. Zdaniem pełnomocnika strony, również na etapie postępowania odwoławczego strona miałaby możliwość złożenia wniosku o zawieszenie postępowania. Ponadto, zgodnie z art. 127 O.p., postępowanie jest dwuinstancyjne. Również na etapie postępowania przed organem odwoławczym strona ma prawo składać wnioski, w tym wnioski dowodowe, czy też właśnie wniosek o zawieszenie postępowania. Trudno byłoby uznać, że wnioski te są bezprzedmiotowe, tylko dlatego, że organ pierwszej instancji wydał nieostateczną, nieprawomocną i zaskarżoną decyzję. Z uwagi na to, że postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym nie zakończyło się, zasadne i, w ocenie pełnomocnika skarżącej, konieczne jest zawieszenie przedmiotowego postępowania w trybie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji podtrzymał generalnie swoje stanowisko prezentowane w toku postępowania podatkowego. W rozpatrywanej sprawie wydanie przez Naczelnika Urzędu Celnego w K. decyzji o wymierzeniu kary pieniężnej spowodowało bezprzedmiotowość postępowania zażaleniowego, gdyż postępowanie, które ewentualnie mogłoby być zawieszone, zostało zakończone w pierwszej instancji. Konsekwencją zakończenia postępowania głównego przed organem pierwszej instancji było zatem umorzenie postępowania zażaleniowego, gdyż bezprzedmiotowym stało się rozpatrywanie kwestii zażalenia na postanowienie odmawiające zawieszenia zakończonego już postępowania. W chwili wydawania zaskarżonego postanowienia nie istniał już problem celowości lub też braku celowości zawieszenia postępowania, gdyż samo to postępowanie już się nie toczyło. Brak było zatem przedmiotu postępowania zawieszeniowego, a tym samym brak było również podstaw do merytorycznego rozstrzygania w przedmiocie zażalenia. Ponadto organ podkreślił, że w przypadku wniesienia odwołania od decyzji postępowanie przenosi się na drogę ponownego rozpatrzenia sprawy w zakresie merytorycznym, a nie w zakresie rozpatrzenia wniosku w postępowaniu incydentalnym o zawieszenie postępowania głównego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd uznał zasadność skargi. W rozpatrywanej sprawie istotą sporu pomiędzy stronami jest kwestia umorzenia postępowania zażaleniowego w sprawie odmowy zawieszenia postępowania dotyczącego wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Zdaniem organu postępowanie zażaleniowe, w związku z wydaniem decyzji pierwszoinstancyjnej w sprawie stało się bezprzedmiotowe i w związku z tym należało je umorzyć. Z kolei zdaniem strony skarżącej, przeciwnie – brak jest podstaw do umarzania postępowania zażaleniowego, ponieważ zażalenie w przedmiocie wniosku o zawieszenie postępowania powinno być rozpoznane merytorycznie. Zaskarżone postanowienie wydane zostało na podstawie art. 233 § 1 pkt 3, 208 § 1 oraz art. 219 w zw. z art. 235 i 239 O.p. Norma zawarta w art. 233 § 1 pkt 3 O.p. stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której umarza postępowanie odwoławcze, z kolei zgodnie z art. 208 § 1 O.p., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, w szczególności w razie przedawnienia postępowania podatkowego, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Pozostałe przepisy są z kolei przepisami technicznymi, zawierającymi odpowiednie odesłania: art. 219 O.p. daje podstawę stosowania do postanowień odpowiednich przepisów Ordynacji podatkowej regulujących decyzje; art. 239 O.p. stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym zażaleń mają zastosowanie odpowiednie przepisy dotyczące odwołań, natomiast art. 235 O.p. stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym odwołań stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym postanowieniu nie jest prawidłowe. Organ drugiej instancji zaskarżonym postanowieniem umorzył całe postępowanie zainicjowane wnioskiem o zawieszenie postępowania w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej do czasu wydania przez Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnięcia w sprawie o sygn. akt: P 32/12. Rozstrzygnięcie swoje organ odwoławczy uzasadnił tym, że Naczelnik Urzędu Celnego w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...] wymierzył skarżącej oraz G. K. karę pieniężną w kwocie [...] zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W ocenie organu odwoławczego wydanie tej decyzji spowodowało, że postępowanie główne w sprawie zostało już zakończone przed organem pierwszej instancji. W związku z tym rozpatrywanie kwestii wpadkowej w tym postępowaniu – kwestii zawieszenia postępowania, które zostało już zakończone, stało się bezprzedmiotowe. Stanowisko takie nie jest prawidłowe. Decyzja wydana w sprawie kary pieniężnej, której adresatem była również skarżąca, zakończyła jedynie etap postępowania przed organem pierwszej instancji. Nie załatwiła sprawy co do meritum w sposób ostateczny w administracyjnym toku instancji. Jak zauważył pełnomocnik procesowy skarżącej, decyzja ta nie posiadała w momencie wydania postanowienia odmawiającego zawieszenia postępowania podatkowego przymiotu ostateczności, ani, tym bardziej, nie była prawomocna. Stronie przysługiwało więc prawo do wniesienia odwołania od tej decyzji w terminie czternastu dni od jej doręczenia. Z prawa tego strona skarżąca zresztą skorzystała, ponieważ w dniu [...] r. wpłynęło do organu drugiej instancji jej odwołanie. Trudno więc zaakceptować stanowisko organu zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z którym wydanie w pierwszej instancji decyzji z dnia [...] r. spowodowało, że postępowanie w przedmiocie wniosku o zawieszenie postępowania głównego stało się bezprzedmiotowe. Konstatacja ta jest tym bardziej uzasadniona, że organ pierwszej instancji wydał w tej kwestii postanowienie, w którym do wniosku tego ustosunkował się merytorycznie i wydał w tym przedmiocie rozstrzygnięcie, odmawiając zawnioskowanego przez stronę zawieszenia postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej. Podsumowując, w dniu wydania przez Dyrektora Izby Celnej w K. postanowienia o umorzeniu postępowania zażaleniowego (w dniu [...] r.) nie wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania wpadkowego (zażaleniowego), ponieważ w toku była konkretna sprawa główna, dotycząca wymiaru kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Postępowanie główne w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej nie zostało zakończone wydaniem przez Naczelnika Urzędu Celnego w K. decyzji z dnia [...] r., ponieważ powyższa decyzja pierwszoinstancyjna nie była ostateczna. Co istotne, w dniu wydania zaskarżonego postanowienia organ miał świadomość, że obie strony postępowania – w tym skarżąca – wniosły odwołanie od tej decyzji. Jeżeli postępowanie główne nie zostało zakończone decyzją posiadającą przymiot ostateczności, a w sprawie zostało już wydane postanowienie rozstrzygające merytorycznie wniosek o zwieszenie postępowania głównego, to brak było podstaw do tego, aby przyjąć że nie ma już przedmiotu zażalenia. De facto w sprawie tej jest przedmiot zażalenia oraz jest organ drugiej instancji, który w kwestii tej powinien procedować i rozpoznać zażalenie merytorycznie. W tym stanie rzeczy, Dyrektor Izby Celnej w K. rozpoznając zażalenie skarżącej na postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania głównego rozstrzygnie sprawę wpadkową w sposób merytoryczny, poprzez rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, nie umarzając postępowania zażaleniowego i nie wydając w tej kwestii rozstrzygnięcia formalnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 120 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji orzeczenia. Na zasądzoną stronie skarżącej od organu, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, kwotę 357 zł składa się: kwota wpisu sądowego od skargi w tej sprawie (100 zł); wynagrodzenie pełnomocnika procesowego wg stawki minimalnej (240 zł) oraz kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej za udzielone pełnomocnictwo.