III SA/Gl 765/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K.,. J. N., M. N., N. N., O. B., M. B. i M. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku skarżącego J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: 1. przyznać skarżącemu J. K. prawo pomocy w zakresie każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę [...] ([...]) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący J. K. reprezentowany przez fachowego pełnomocnika domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wyjaśnił, że wspólne gospodarstwo prowadzi z żoną i synem. Miesięczne dochody całej rodziny oszacował na kwotę [...] zł netto. Natomiast wśród ponoszonych wydatków wymienił raty kredytu hipotecznego i pożyczki odnawialnej w kwocie [...] zł i [...] zł, opłaty za energię elektryczną [...] zł i wodę [...] zł (co dwa miesiące). W oświadczeniu o posiadanych składnikach majątku zamieścił dom o pow. [...] m2, działkę budowlaną o pow. [...] ha oraz zajęte przez organ udziały w A. Sp. z o.o. Do wniosku dołączył postanowienia SO w K. o sygn. [...], [...], [...], [...], [...] w przedmiocie częściowego zwolnienia z należnej opłaty sądowej wraz z apelacją od wyroku z [...] r. sygn. [...] oddalającego powództwo w sprawie o uchylenie uchwał podjętych przez Sp. z o.o. A. Z kolei przy pismach z dnia [...] i [...] r. przedłożył wyciągi z rachunku bankowego w B., zeznania podatkowe PIT-37 za [...] r. i [...] r., umowę o mieszkaniowy kredyt hipoteczny i pożyczkę odnawialną, zaświadczenie o zameldowaniu, z którego ustalono, że pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania przebywa jeszcze córka skarżącego N. K. studentka studiów dziennych. Dodatkowo nadesłano zaświadczenia o wynagrodzeniu wraz z rachunkami za energię elektryczną i wodę, wypis z rejestru budynków i gruntów, a także wydruki z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącego w W. i W. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z dnia 23 marca 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że wnioskodawca nie wykazał w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jego oświadczenie o wysokości osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji materialnej, w której się znajduje. Bo skoro zaległości w płatnościach nie posiada, gdyż raty zaciągniętego kredytu i pożyczki na bieżąco spłaca, a na rachunku bankowym w B. pozostają nadwyżki, które nie są wypłacane, to można przypuszczać, że posiada jeszcze inne, oprócz ujawnionych źródła dochodu. Od powyższego orzeczenia pełnomocnik skarżącego wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. Podkreślił, że skarżący nie podał w treści formularza informacji o korzystaniu z odnawialnej linii kredytowej czy karty VISA, gdyż nie są to dochody w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa. Pełnomocnik wyjaśnił ponadto, że skarżący jest w stanie uiścić kwotę [...] złotych w każdej z zawisłych przed Sądem spraw, ale nie ma możliwości uiścić wyższych kwot, zależnych od wartości przedmiotu zaskarżenia, gdyż taka wpłata przekracza jego realne możliwości majątkowe. Wyjaśnił, że pełnoletnia córka skarżącego partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania a wpłaty na rachunek bankowy żony dokonane były przez nią samą z dostępnych środków gotówkowych. Również skarżący złożył pismo zatytułowane "zażalenie", w którym przedstawił analogiczne zastrzeżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie jedynie w części przekraczającej kwotę [...] złotych w każdej z zawisłych spraw przed Sądem. Wykazane dochody skarżącego i jego żony są relatywnie niskie a na ich utrzymaniu pozostają małoletni syn i ucząca się, pełnoletnia córka. W sprzeciwie skarżący i jego pełnomocnik wyjaśnili wątpliwości referendarza sądowego co do wydatków przekraczających udokumentowane dochody i te wyjaśnienia uznać należy za przekonujące i pozostające w zgodzie z zasadami doświadczenia życiowego. Skoro skarżący korzysta z odnawialnej linii kredytowej to w tym zakresie możliwe jest, bez szkody dla jego bieżącego utrzymania, pokrycie części należnego wpisu, nawet kosztem wymagalnych zobowiązań cywilnoprawnych. W tym zakresie za kwotę mieszczącą się w zakresie możliwości majątkowych skarżącego Sąd uznał kwotę [...] złotych w każdej sprawie, stanowiącą zarazem minimalną wysokość wymaganego wpisu w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Należy podkreślić, że również skarżący oświadczył o gotowości pokrycia takiej kwoty w każdej ze spraw zawisłych przed Sądem. Wobec powyższego, Sąd w składzie tu orzekającym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.