III SA/Gl 773/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Adam Gołuch, Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w C. z dnia [...] r., nr [...]. Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako organ, Prezes ZUS) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako ZUS) z [...] r., nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku P.K. (dalej również jako strona, skarżący) o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. W uzasadnieniu decyzji ZUS przywołał przepis art. 31zo ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. ,poz. 374 ze zm. – dalej jako ustawa COVID), wskazując, że zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321 – dalej jako usus), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Z treści tego przepisu organ wywiódł, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek było przesłanie wniosku o zwolnienie do 30 czerwca 2020 r. Do organu taki wniosek nie wpłynął, a zatem postępowanie stało się bezprzedmiotowe, co uzasadniało jego umorzenie na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 – dalej jako kpa). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podała, że stosowny wniosek wraz z wnioskiem o świadczenie postojowe złożyła [...] r. do urny przed ZUS. Argumentacji tej nie podzielił Prezes ZUS, który w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że stosowny wniosek strony nie wpłynął. W skardze do tutejszego Sądu strona domagała się ponownego rozpatrzenia jej sprawy podnosząc, podobnie jak wcześniej, że stosowny wniosek złożyła do skrzyni umieszczonej przed ZUS z zachowaniem terminu ustawowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej jako ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ppsa). Nie ulegało wątpliwości Sądu, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Podstawę prawną takiego wniosku stanowi art. 180 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 – dalej jako kpa), w myśl którego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Zgodnie zaś z art. 123 § 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r., o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 423) W sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.. Zgodnie z art. 31 zq ust. 7 ustawy COVID, odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania składek następuje w formie decyzji. W konsekwencji postępowanie poprzedzające wydanie tej decyzji winno być prowadzone również w oparciu o przepisy tej ustawy. A skoro tak, to zastosowanie w sprawie winien znaleźć przepis art. 7 kpa, zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Przede wszystkim jednak zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ZUS nie odpowiadają treści art. 107 § 3 kpa, który obliguje organ do zawarcia w uzasadnieniu decyzji nie tylko opisu podjętego rozstrzygnięcia, lecz również wskazania tych okoliczności, które stanowią jego podstawę. Tymczasem ZUS umorzył postępowanie, przy czym w aktach administracyjnych brak jest wniosku strony inicjującego postępowanie, jak również jakiegokolwiek aktu organu wszczynającego postępowanie. Jeżeli bowiem strona nie złożyła wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek, to nie zainicjowała postępowania, które mogłoby zostać przez ZUS umorzone. Sąd stwierdza zatem, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów wyrażonych w art. 11 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa. Organ naruszył powyższe przepisy, ponieważ decyzja wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy nie zawiera prawidłowego uzasadnienia. Tymczasem w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tak jak w postępowaniu odwoławczym, organ zobowiązany jest do ponownego, wyczerpującego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, a w szczególności do ustosunkowania się do zarzutów i argumentów zawartych w tym środku zaskarżenia. Z akt postępowania wynika, że organ w toku postępowania nie przedstawił własnego stanowiska w związku z przedstawioną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentacją skarżącego. Ten zaś konsekwentnie twierdził, że stosowny wniosek złożył wraz z wnioskiem o świadczenie postojowe, które zostało stronie wypłacone. Organ do tej kwestii się nie odniósł. Organ nie opisał ponadto tego, jak wyglądało wyjmowanie pism ze skrzynki, rejestracja dokumentów i w jakim trybie odbywało się ich przekazywanie właściwym komórkom organu oraz jakie gwarancje procesowe praw strony temu towarzyszyły. W tej sytuacji samo stwierdzenie organu co do niezłożenia przez skarżącego wniosku, niepoparte żadnymi konkretnymi i weryfikowalnymi ustaleniami, uznać należy za niewystarczające. Organ nie przedstawił w aktach sprawy jakichkolwiek innych okoliczności wskazujących na taki stan rzeczy. Organ nie podjął żadnych działań mających na celu rzetelne wyjaśnienie, czy wniosek został przez skarżącego złożony, czy też nie. Podkreślić powtórnie należy, że w rozpoznawanej sprawie organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił przyczyn nieuwzględnienia stanowiska skarżącego, nie wyjaśnił również procedury składania wniosków do skrzynki i nie wykazał, czy wykluczone jest omyłkowe dołączenie dokumentów skarżącego np. do sprawy innego płatnika, bądź też do sprawy świadczenia postojowego. Na tym etapie sprawy nie można zatem wykluczyć, że przez omyłkę organu mogło dojść do nieprawidłowości. Ponadto wskazać należy, że w sytuacji, gdy nie ma możliwości wykazania danej okoliczności, a przedmiotem postępowania jest ograniczenie lub odebranie stronie uprawnień, zgodnie z art. 81a § 1 kpa niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzygane są na korzyść strony. Organ tego przepisu nie zastosował ani nie wyjaśnił przyczyn, dla których twierdzeniom skarżącego nie dał wiary. Doszło zatem do naruszenia przepisów postępowania, wymienionych wyżej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę, organ zobowiązany będzie uwzględnić wyrażone w niniejszym uzasadnieniu stanowisko Sądu. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien przede wszystkim przeanalizować procedurę, zgodnie z którą odbywało się wnoszenie podań do skrzynki, kiedy to obowiązywały szczególne ograniczenia związane z przeciwdziałaniem skutkom pandemii. Następnie zaś wykaże, na podstawie jakich czynności weryfikacyjnych ustalono niewpłynięcie wniosku skarżącego. ZUS winien wziąć także pod uwagę wszelkie aspekty wnoszenia pism przez strony, także te uniemożliwiające stronom uzyskanie potwierdzenia złożonych dokumentów. Dopiero podjęcie tych działań pozwoli na zajęcie jednoznacznego stanowiska co do tego, czy skarżący złożył stosowny wniosek z zachowaniem terminu ustawowego. Organ oceniając tą okoliczność weźmie pod uwagę również art. 81a § 1 kpa, jeżeli zajdą okoliczności uzasadniające jego zastosowanie. W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 ppsa.